Ngựa - cảm hứng sáng tác của nhiều nghệ sĩ tạo hình

02/2/2026 Gốc

Hình tượng ngựa xuất hiện khá sớm và phổ biến trong mỹ thuật cổ, mỹ thuật dân gian, mỹ thuật ứng dụng và mỹ thuật hiện đại - đương đại. Đây là con giáp mang ý nghĩa tượng trưng cho sức mạnh, sự trung thành, ý chí vươn lên, là con vật mang lại may mắn và thành công.

Nhân dịp kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 – 3/2/2026) và Mừng xuân Bính Ngọ, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức trưng bày chuyên đề Ngựa trong nghệ thuật tạo hình.

Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh phát biểu khai mạc trưng bày ngày 30/1. Ảnh: Phạm Sỹ

Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, TS. Nguyễn Anh Minh cho biết, sự kiện giới thiệu 60 tác phẩm chọn lọc trong bộ sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam về hình tượng ngựa. "Đó là các hiện vật mỹ thuật ứng dụng, mỹ thuật dân gian thể hiện kỹ thuật tài khéo, khả năng quan sát và diễn tả chân thực linh hoạt của nghệ nhân xưa".

Trong nghệ thuật tạo hình, ngựa đã trở thành một trong những nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều thế hệ nghệ sĩ, là một con giáp được thể hiện thành công bởi nhiều họa sĩ, nhà điêu khắc nổi tiếng với nhiều cung bậc cảm xúc.

Tại trưng bày, công chúng được nhìn ngắm hình tượng ngựa xuất hiện trong hai tác phẩm Bảo vật quốc gia, là Gióng của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm và Bác Hồ ở chiến khu Việt Bắc của danh họa Dương Bích Liên.

NSND Vương Duy Biên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam, chia sẻ cảm nhận về trưng bày. Ảnh: Phạm Sỹ

Ngựa trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng, gắn liền với các huyền thoại lịch sử và tinh thần dân tộc, gắn liền với hình tượng Thánh Gióng qua những tác phẩm nổi tiếng như Gióng của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, Ông Gióng của họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Gióng của nhà điêu khắc Lê Công Thành… Đó đều là sự kết hợp giữa nét truyền thống và bút pháp hiện đại, mang lại âm hưởng vang vọng về tinh thần dân tộc quật cường, bền bỉ và mạnh mẽ.

Gần gũi với đời sống của nhân dân vùng cao Việt Nam, con ngựa không chỉ là vật nuôi mà còn là người bạn trung thành, gắn bó mật thiết với mọi hoạt động sinh hoạt, lao động và tinh thần của đồng bào.

Đại biểu cắt băng khai mạc trưng bày

Những hình ảnh thân thuộc về những chú ngựa trong cuộc sống của các dân tộc thiểu số như Mông, Tày, Nùng… được khắc họa sinh động và đa dạng qua các tác phẩm của nhiều họa sĩ nổi tiếng như Cho ngựa ăn, Chuẩn bị đi chợ của danh họa Tô Ngọc Vân; Làng Cộng hòa của danh họa Nguyễn Văn Tỵ, Bé cưỡi ngựa của danh họa Bùi Xuân Phái, Bản Sám Mấn của danh họa Phạm Văn Đôn…

Trong giai đoạn kháng chiến, hình tượng ngựa được các họa sĩ thể hiện chân thực sinh động, là con vật đồng hành với các chiến sĩ khi băng rừng vượt suối, khi tiếp tế lương thảo. Ngựa trở thành một phần quan trọng, phương tiện hữu ích trong những ngày đầu kháng chiến gian khổ, qua các tác phẩm như: Thồ hàng quân sự của họa sĩ Nguyễn Sỹ Tốt, Bộ đội và ngựa của họa sĩ Nguyễn Tiến Chung.

Công chúng thưởng lãm bốn tác phẩm sáng tác cho bộ phim hoạt hình nổi tiếng "Chuyện ông Gióng". Ảnh: Thái Minh

Đặc biệt, hình ảnh những chú ngựa bên cạnh Bác Hồ qua các tác phẩm Rời lều cỏ Bác tiếp tục hành quân của họa sĩ Nguyễn Trọng Kiệm, Bác Hồ đi công tác của họa sĩ Nguyễn Thụ, Việt Bắc mùa xuân của họa sĩ Giang Tô, Xuân chiến khu của họa sĩ Trần Chắt. Ngựa trở thành hình ảnh gần gũi thân quen cùng Bác Hồ trong kháng chiến.

Trong đời sống đương đại, hình tượng ngựa đã trở thành biểu trưng cho sức mạnh, sự trung thành, ý chí vươn lên, là con vật mang lại may mắn và thành công, được thể hiện phong phú về ngôn ngữ tạo hình như bộ tranh đồ họa Ngựa của họa sĩ Lê Bá Đảng, Mr Ngọ trong bộ 12 con giáp của nhà điêu khắc Nguyễn Thăng Long…

Công chúng tham quan trưng bày

Theo NSND Vương Duy Biên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, ý tưởng trưng bày chuyên đề về ngựa là sự công phu, giúp nhìn lại một cách khái quát lối tạo hình của các họa sĩ Việt Nam từ xưa đến nay.

"Ngựa là một hình tượng quen thuộc khắp thế giới từ cổ chí kim, từ các di tích cổ, công trình văn hóa, tranh dân gian. Trưng bày này cho chúng ta thêm một không gian thưởng lãm giàu giá trị thẩm mỹ, ý nghĩa tinh thần và dấu ấn thời đại trước thềm xuân mới", NSND Vương Duy Biên nói.

Một số tác phẩm tại trưng bày: