Ngược dòng Nậm Sáng tìm dấu tích dòng lũ cuốn phăng bản làng ở Lai Châu
Ngược lên thượng nguồn suối Nậm Sáng, những vết sạt lở vẫn hằn sâu trên sườn núi, hé lộ nơi dòng lũ hình thành trước khi cuốn phăng nhiều ngôi nhà ở bản Chít.
Lũ kinh hoàng quét Mường Than, Lai Châu diễn ra thế nào?

Bản Chít (xã Mường Than, tỉnh Lai Châu) nằm nép mình giữa một thung lũng được bao bọc bởi những dãy núi cao. Phía sau bản là dòng suối Nậm Sáng hiền hòa, cách xa các con sông lớn nên nhiều thế hệ người dân vẫn tin nơi đây là vùng đất bình yên, ít khi phải đối mặt với thiên tai dữ dội.

Sự bình yên ấy bị xé toạc vào sáng 17/7. Chỉ trong thời gian ngắn, lũ ống và lũ quét ập xuống từ thượng nguồn, cuốn phăng nhà cửa, ruộng vườn và tài sản của người dân. Thảm họa đến quá nhanh và dữ dội khiến cả bản làng chìm trong sự bàng hoàng.

Ngược dòng Nậm Sáng lên khu vực đầu nguồn, dấu tích của trận lũ lịch sử vẫn hiện hữu trên từng sườn núi. Nhiều mảng đất đá khổng lồ bị bóc tách khỏi taluy, để lại những vệt sạt lở kéo dài, cắt ngang màu xanh của núi rừng.

Từ nhiều khe núi, đất đá, cây rừng và nước lũ đồng loạt dồn xuống lòng suối Nậm Sáng. Khi các dòng chảy hợp lưu, chúng tạo thành một khối bùn, đá và gỗ khổng lồ lao với tốc độ lớn về phía hạ lưu. Trên đường đi, dòng lũ cày nát những thửa ruộng bậc thang, san phẳng hoa màu rồi tràn thẳng vào khu dân cư bản Chít.

Những gì còn lại ở hiện trường cho thấy sức tàn phá của trận lũ không bắt nguồn từ một điểm sạt lở đơn lẻ. Đây là kết quả của hàng loạt dòng nước và các khối sạt lở từ nhiều sườn núi cùng lúc đổ xuống lưu vực Nậm Sáng. Khi tất cả hội tụ trong thời gian ngắn, dòng lũ mang theo khối lượng đất đá khổng lồ đã biến thung lũng vốn yên bình thành bãi bồi ngổn ngang bùn đất và đá tảng.

Càng tiến sâu lên thượng nguồn, lòng suối càng thu hẹp giữa hai vách núi. Hai bên sườn dốc vẫn hằn rõ những mảng đất mới sạt, để lộ nền đá xám và những vết cắt nham nhở. Đây chính là khu vực các dòng nước từ nhiều khe núi bắt đầu hội tụ trước khi đổ dồn xuống bản Chít.

Nhìn từ trên cao, có thể thấy hàng loạt dòng nước nhỏ cùng chảy về lòng khe chính. Giữa lòng suối, đất đá, thân cây và gỗ lớn bị nước cuốn xuống vẫn chất chồng, ken đặc thành từng lớp. Khung cảnh ấy phần nào lý giải vì sao chỉ trong ít phút, dòng Nậm Sáng hiền hòa lại biến thành dòng lũ bùn với sức tàn phá khủng khiếp đến vậy.

Hơn 4 ngày sau trận lũ ống, lũ quét, từ các khe núi, nước vẫn không ngừng rỉ xuống, len qua những mảng đất vừa sạt lở rồi đổ về lòng suối. Trên các sườn dốc, nhiều cây rừng bị bật gốc hoặc chênh vênh bên mép vực, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục đổ sập nếu mưa lớn quay trở lại.

Phía sau khu dân cư bản Chít, nơi từng là cánh đồng ruộng bậc thang trù phú giờ chỉ còn bãi đất đá ngổn ngang, những thửa ruộng từng nuôi sống bao thế hệ người dân gần như bị xóa sổ sau một buổi sáng lũ dữ.

Cánh rừng nguyên sinh ở đầu nguồn suối Nậm Sáng, vốn nhiều năm được bảo vệ nghiêm ngặt, giờ trở thành những quả đồi nham nhở. Sau trận lũ, nhiều khoảng rừng bị bóc sạch thực bì, để lộ những mảng đất trống loang lổ giữa màu xanh của núi rừng.


Tính đến 15h ngày 20/7, trận mưa lũ ở xã Mường Than làm 6 người chết, 2 người mất tích, 8 người bị thương. Khoảng 200 hộ dân ở xã Mường Than bị thiệt hại, ảnh hưởng nhà cửa, trong đó 24 hộ bị thiệt hại hoàn toàn; 20 hộ bị hư hỏng, không thể khắc phục; 156 hộ dân nằm trực tiếp trong vùng lũ quét, bị hư hỏng và phải di chuyển đến nơi an toàn. Nhiều công trình giao thông, trường học bị sạt lở, vùi lấp. Ước tính thiệt hại do thiên tai tại xã Mường Than khoảng trên 250 tỷ đồng.
Đề cập đến vụ sạt trượt nghiêm trọng xảy ra tại xã Mường Than ngày 17/7, ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết có ba yếu tố chính dẫn đến sự cố này.
Trước hết là lượng mưa kéo dài trong nhiều ngày. Tại trạm đo Phúc Than, lượng mưa tích lũy từ đầu tháng 7 đến hết ngày 17/7 đạt gần 800 mm, khiến đất đá trên các sườn dốc ngấm no nước và giảm khả năng liên kết.
Yếu tố thứ hai là đặc điểm địa hình và địa chất của khu vực. Mường Than có nhiều sườn dốc, taluy tự nhiên và taluy nhân tạo, xen kẽ các khe suối nhỏ, trong khi nền đất đá bị phong hóa mạnh. Đây vốn là khu vực nhạy cảm với nguy cơ lũ quét và sạt lở khi xảy ra mưa lớn kéo dài.
Yếu tố cuối cùng là đợt mưa rất lớn từ đêm 16/7 đến ngày 17/7. Chỉ trong hơn một ngày, lượng mưa đo được khoảng 262,6 mm đã trở thành tác nhân kích hoạt, khiến khối đất đá vốn đã mất ổn định đồng loạt sạt xuống với quy mô lớn.


![[Video] Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chia sẻ mất mát với bà con Mường Than](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w400_r3x2/2026_07_21_14_55665103/85ad6b6c2527cc799536.jpg)









