Ngược thời gian đi tìm đồng đội

Chiều muộn ngày 7/7, giữa rẫy cà phê ở làng Yăng (xã Ia Phí, tỉnh Gia Lai), từng nhát cuốc của cán bộ, chiến sĩ Đội K52 chậm lại.

Sau lớp đất đỏ bazan, những mẩu xương nhỏ cùng chiếc bình tông, dao găm, sổ tay, dây thắt lưng… lần lượt hiện ra. Không ai nói lớn. Những người lính lặng lẽ cúi xuống, nâng từng di vật bằng đôi tay cẩn trọng như sợ đánh thức một giấc ngủ đã kéo dài hơn nửa thế kỷ. Một người lính nữa đã được tìm thấy. Phía sau khoảnh khắc ấy là hành trình hàng chục năm chưa từng dừng lại của những người mang trên vai một nhiệm vụ đặc biệt: đưa đồng đội trở về.

Những bước chân đi ngược thời gian

Có những chuyến đi không đo bằng số ki-lô-mét. Đó là những hành trình kéo dài hàng tháng trời giữa rừng sâu Campuchia, nơi cán bộ, chiến sĩ Đội K52 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai) lần theo từng lời kể của nhân chứng, từng ký ức đã nhạt phai, từng dấu tích chiến tranh còn sót lại để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế.

Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai tổ chức trọng thể lễ đón 18 hài cốt liệt sĩ là quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế tại 3 tỉnh Đông Bắc Campuchia gồm Stung Treng, Ratanakiri và Preah Vihear về nước, ngày 10/6. Ảnh: Văn hóa Đức Cơ

Đầu mỗi mùa khô, những người lính lại gùi lương thực, dụng cụ, dựng lán giữa rừng, băng qua những con suối, vượt các sườn núi, đào từng lớp đất với hy vọng mong manh rằng dưới đó là một người đồng đội vẫn đang chờ ngày trở về.

Thượng tá Nguyễn Xuân Toản, Đội trưởng Đội K52 cho biết, quá trình thực hiện nhiệm vụ, đơn vị gặp không ít khó khăn do điều kiện thời tiết khắc nghiệt, địa bàn rộng, thông tin về nơi an táng liệt sĩ ngày càng khan hiếm. Trước thực tế đó, đơn vị luôn kiên trì bám địa bàn, bám dân, tích cực tuyên truyền, vận động và thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau nhằm phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập.

Có những vị trí phải đào đi đào lại ba lần. Có những ngôi mộ chỉ còn lại vài mảnh xương nhỏ. Có những nơi địa hình đã thay đổi hoàn toàn sau hàng chục năm, khiến mọi dấu vết gần như biến mất.

Thiếu tá Trần Hoàng Nam, thành viên Đội K52 chia sẻ, mỗi nghĩa trang, mỗi khu vực lại có điều kiện địa chất khác nhau nên việc khai quật luôn đối mặt với nhiều khó khăn. “Nơi thì đất cát, rất dễ sụt lún. Nơi thì đào xuống là gặp nước. Có trường hợp hài cốt đã phân hủy nhiều, chúng tôi phải mở rộng phạm vi tìm kiếm vì theo thời gian hoặc do quá trình quy hoạch, vị trí mộ có thể đã thay đổi. Điều quan trọng nhất là không để sót đồng đội”, Thiếu tá Nam nói.

Chiến sĩ Đội K52 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai) tham gia chiến dịch tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Khó khăn còn đến từ bom mìn sót lại, rừng sâu hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt và nguồn thông tin ngày càng ít. Thế nhưng, chưa mùa khô nào những bước chân ấy dừng lại. Từ năm 2001 đến nay, Đội K52 đã tìm kiếm, quy tập được 1.531 hài cốt liệt sĩ trên địa bàn ba tỉnh Ratanakiri, Stung Treng và Preah Vihear (Campuchia), đưa các anh trở về đất mẹ sau nhiều thập kỷ. Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy không chỉ là một kết quả của công tác quy tập, mà còn khép lại hành trình chờ đợi của biết bao gia đình. Đó là cuộc đoàn tụ sau nửa thế kỷ.

Hành trình tri ân được tiếp nối

Bên cạnh những đồng đội đang lặng lẽ đi tìm những người lính còn nằm lại trên đất Campuchia, ở Gia Lai, một hành trình khác cũng đang được các chiến sĩ Đội K52 thực hiện.

Đó là Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, diễn ra trên phạm vi toàn tỉnh với sự tham gia của cả hệ thống chính trị, hơn 135 xã, phường và đông đảo người dân.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình đi tìm những người lính chưa trở về vẫn chưa kết thúc.

Chiến dịch không chỉ tập trung tìm kiếm thông tin về các phần mộ chưa xác định danh tính mà còn thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, rà soát hồ sơ, số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ để từng bước giải mã những danh tính còn bỏ ngỏ sau chiến tranh.

Điều đáng chú ý là hành trình ấy không còn là nhiệm vụ của riêng lực lượng quân đội. Ngay từ những ngày đầu triển khai, nhiều người dân đã chủ động cung cấp thông tin, báo tin khi phát hiện di vật nghi liên quan đến liệt sĩ. Việc phát hiện hài cốt tại làng Yăng vừa qua là một minh chứng.

Có thể, vẫn còn rất nhiều người lính đang nằm đâu đó dưới những rẫy cà phê, những cánh rừng hay triền đồi của Tây Nguyên. Và cũng có thể, chỉ một cuộc điện thoại, một ký ức được kể lại hay một hiện vật được phát hiện sẽ mở ra cơ hội để một gia đình khép lại nỗi chờ đợi kéo dài hàng chục năm.

Từ năm 2001 đến nay, Đội K52 đã tìm kiếm, quy tập được 1.531 hài cốt liệt sĩ trên địa bàn ba tỉnh Ratanakiri, Stung Treng và Preah Vihear (Campuchia), đưa các anh trở về đất mẹ sau nhiều thập kỷ. Ảnh: Văn hóa Đức Cơ

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch, Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh cho rằng, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ mang ý nghĩa tri ân các anh hùng liệt sĩ mà còn là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, khơi dậy lòng yêu nước và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với lịch sử dân tộc.

“Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy là một cuộc trở về sau nhiều thập kỷ mong ngóng; là sự đoàn tụ thiêng liêng giữa những người con với quê hương, Tổ quốc; đồng thời là niềm an ủi lớn lao đối với thân nhân, đồng đội và nhân dân cả nước”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai nhấn mạnh.