Người bệnh thận nên cẩn trọng chế độ ăn ngày Tết

Tết luôn gắn liền với những mâm cỗ truyền thống giàu đạm, nhiều muối và chất béo. Với người khỏe mạnh, đây có thể chỉ là thay đổi tạm thời trong ăn uống, nhưng với người mắc các bệnh lý về thận, đây lại là giai đoạn “nhạy cảm”, dễ làm bệnh diễn tiến nặng hơn nếu chủ quan. Từ thực tiễn điều trị, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng Tết không phải là điều đáng lo, điều đáng lo nằm ở việc người bệnh không kiểm soát được chế độ sinh hoạt trong những ngày này.

Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, nhiều món ăn quen thuộc ngày Tết lại tiềm ẩn nguy cơ đối với người bệnh thận. Bánh chưng, bánh tét giàu năng lượng và chất béo, không phù hợp với người suy thận mạn, đặc biệt khi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường. Các thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, xúc xích, thịt hộp chứa nhiều muối, chất bảo quản và lượng đạm cao, người suy thận chỉ nên sử dụng ở mức rất hạn chế, khoảng 100–150g/ngày, thậm chí ít hơn nếu chưa phải lọc máu.

Một nhóm thực phẩm khác thường bị bỏ qua là hoa quả giàu kali như chuối, cam, nho, bưởi. Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, tăng kali máu là tình trạng cấp cứu nội khoa nguy hiểm, có thể gây loạn nhịp tim và tử vong nhanh chóng. Vì vậy, người bệnh thận cần kiểm soát chặt chẽ lượng và loại hoa quả sử dụng trong dịp Tết. Đặc biệt, rượu bia và nước ngọt có ga là những thứ người bệnh thận cần tuyệt đối tránh, nhất là với các trường hợp suy thận kèm tăng huyết áp, nhằm hạn chế nguy cơ tai biến tim mạch và đột quỵ.

Nhấn mạnh vai trò của cá thể hóa dinh dưỡng, TS.BS Nghiêm Trung Dũng cho rằng không có một chế độ ăn “chung” cho tất cả người bệnh thận, nhất là trong dịp Tết. Với người viêm cầu thận mạn có hội chứng thận hư, nếu còn phù, cần ăn nhạt hoàn toàn; khi hết phù, lượng muối nên duy trì khoảng 2g/ngày, tương đương 2 thìa 5ml nước mắm. Chất béo nên ưu tiên từ dầu thực vật như dầu đậu nành, dầu ôliu, dầu lạc với lượng 20–25g/ngày; đạm được bổ sung từ thịt nạc, cá, sữa ở mức 1,5–2g/kg/ngày.

Nhiều món ăn quen thuộc ngày Tết có thể trở thành nguy cơ nếu người bệnh thận không kiểm soát tốt chế độ ăn uống

Người suy thận mạn chưa lọc máu cần giảm đạm nghiêm ngặt hơn, chỉ khoảng 0,6g/kg thể trọng/ngày. Nguồn năng lượng nên ưu tiên từ tinh bột như đường, mật ong, khoai sọ, miến dong, bột sắn dây. Rau củ nên lựa chọn các loại ít đạm như bầu, bí, mướp; hoa quả ưu tiên nhóm ít kali như dưa chuột, dưa hấu. Trong khi đó, bệnh nhân lọc máu chu kỳ cần kiểm soát chặt lượng nước uống, sao cho cân nặng không tăng quá 2kg giữa hai lần lọc. Nhóm này có thể ăn đạm động vật gần như bình thường, nhưng vẫn cần hạn chế các thực phẩm giàu phospho như lòng đỏ trứng, phô mai và sữa.

Bên cạnh ăn uống, sinh hoạt ngày Tết cũng cần được điều chỉnh hợp lý. TS.BS Nghiêm Trung Dũng khuyến cáo người bệnh thận tuân thủ nguyên tắc “3 đúng”. Thứ nhất là uống thuốc đúng giờ, đúng liều, tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc dù bận rộn thăm hỏi, chúc Tết. Thứ hai là vận động đúng mức, duy trì các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, tránh gắng sức, leo núi hoặc mang vác nặng. Thứ ba là giữ ấm đúng cách, mặc đủ ấm, tránh tắm nước lạnh hoặc uống nước đá, bởi nhiễm lạnh, viêm họng có thể khiến bệnh thận tiến triển xấu hơn.

Du xuân, dã ngoại là nhu cầu chính đáng giúp tinh thần người bệnh thoải mái hơn trong những ngày đầu năm. Tuy nhiên, theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, người bệnh thận cần chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi đi xa. Cần mang theo đầy đủ thuốc điều trị cho toàn bộ hành trình, kèm đơn thuốc để dự phòng khi cần hỗ trợ y tế. Trang phục phải đủ ấm, tránh để cơ thể bị ướt lâu hoặc nhiễm lạnh đột ngột. Khi ăn uống ngoài gia đình, người bệnh nên ăn chín, uống sôi, ưu tiên món luộc, hấp, chủ động yêu cầu giảm muối; hạn chế tối đa các món ăn mặn, đồ khô, ô mai, xúc xích.

Trong quá trình di chuyển, nếu xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi bất thường, khó thở, phù chân, người bệnh cần dừng hoạt động và liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất. Việc lắng nghe cơ thể và không cố gắng “gắng sức ngày Tết” là yếu tố quan trọng giúp phòng tránh biến chứng.

Liên quan đến công tác điều trị, Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu cho biết, đơn nguyên lọc máu chu kỳ sẽ nghỉ 1 ngày vào thứ Ba (mùng 1 Tết), các ngày còn lại vẫn hoạt động bình thường để phục vụ người bệnh. Người bệnh được khuyến cáo chủ động sắp xếp lịch tái khám trước hoặc ngay sau Tết nhằm bảo đảm quá trình điều trị không bị gián đoạn.

TS.BS Nghiêm Trung Dũng nhấn mạnh, người bệnh thận cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như tiểu ít, phù tăng nhanh, huyết áp tăng cao khó kiểm soát, mệt mỏi nhiều, buồn nôn, đau ngực, khó thở, loạn nhịp tim, sốt hoặc tiểu máu. Chuẩn bị kỹ lưỡng và tuân thủ các khuyến cáo y tế sẽ giúp người bệnh thận có một mùa xuân Bính Ngọ an toàn, an vui và giữ được các chỉ số sức khỏe ổn định.

Đức Trân