Người con ưu tú của quê hương Đồng Tháp

NGƯỜI CỘNG SẢN KIÊN TRUNG

Sinh ra từ một gia đình nông dân có truyền thống yêu nước, cách mạng. Cha là ông Nguyễn Văn Huấn, chú ruột là ông Nguyễn Minh Mẫn đều tham gia hoạt động cách mạng trong những năm 30, đều bị thực dân Pháp bắt đày đi Côn Đảo.

Đồng chí Nguyễn Văn Phối.

Ngay từ lúc thiếu thời, còn đi học ở Cao Lãnh, đồng chí đã tích cực tham gia phong trào học sinh đấu tranh đòi ân xá Phan Bội Châu, để tang Phan Chu Trinh, nên bị đuổi học. Về xã, ông làm liên lạc cho chi bộ.

Từ năm 1936 đến năm 1939, ông hăng hái tham gia phong trào Đông Dương Đại hội và được kết nạp vào Đảng Cộng sản năm 1939.

Sau cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, đồng chí bị đế quốc Pháp bắt giam ở nhà tù Bà Rá, đến tháng 3 năm 1945.

Ra tù, đồng chí tiếp tục hoạt động ở chi bộ Mỹ Ngãi - Phong Mỹ. Tháng 4-1945 đồng chí được chi bộ cử làm đại biểu đi dự Hội nghị Liên Tỉnh ủy Long Xuyên - Sa Đéc để bầu đại biểu đi dự Hội nghị Tân Trào.

Tháng 6-1945, đồng chí được cử làm Huyện ủy viên Huyện ủy Cao Lãnh, cuối năm 1946 được đề bạt vào Ban Thường vụ, đến tháng 3-1947 làm Bí thư Huyện ủy.

Với những công lao và đóng góp của đồng chí cho sự nghiệp cách mạng, sự mưu trí, dũng cảm và hy sinh bảo vệ bí mật của Đảng, ngày 22-11-2011, đồng chí Nguyễn Văn Phối được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngoài ra, đồng chí Nguyễn Văn Phối còn được tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất và nhiều Huân chương cao quý khác.

Tháng 8-1948 là Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy Sa Đéc, phụ trách Hội Nông dân tỉnh.

Năm 1951- 1952, đồng chí làm Phó Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chánh tỉnh, kiêm Trưởng ban Kinh tế tài chánh. Cuối năm 1952 được cử làm Phó Bí thư/Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chánh tỉnh Long Châu Sa cho đến năm 1954.

Được cử ở lại miền Nam, từ cuối năm 1954 đến đầu năm 1960 đồng chí làm Bí thư Tỉnh ủy các tỉnh Sa Đéc, Long An, Kiến Phong và là Ủy viên Liên Tỉnh ủy (Khu Ủy viên Khu 8).

Sau cuộc Đồng Khởi năm 1960, đồng chí được Khu ủy Khu 8 rút lên, phân công phụ trách quân sự, được bổ sung vào Ban Thường vụ Khu ủy. Khi Bộ Tư lệnh Quân Khu 8 được thành lập, ông được bổ nhiệm làm Phó Tư lệnh Chính trị Quân Khu 8.

Cuối năm 1961, đồng chí được Trung ương cục rút lên, phân công làm Chính ủy Đoàn 962, nhiệm vụ chính là tổ chức vận chuyển vũ khí từ Bắc vào Nam bằng đường biển.

Năm 1962 là Đoàn trưởng kiêm Chính ủy Đoàn 962 lãnh đạo xây dựng các bến ở Bà Rịa, Bến Tre, Trà Vinh và Cà Mau để tiếp nhận vũ khí từ miền Bắc, chi viện chiến trường miền Nam, hình thành đường Hồ Chí Minh trên biển.

Ngày 16-6-1966, trong một chuyến đi kiểm tra từ Bến Tre qua Trà Vinh trở về, thuyền của đồng chí bị tàu địch phát hiện bao vây ở cửa biển Cổ Chiên, gần vàm Khâu Băng thuộc xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre, đồng chí đã nổ mìn phá thuyền, hy sinh anh dũng ở tuổi 50 để bảo vệ bí mật chiến lược của Đảng.

Đồng chí Trần Anh Điền, nguyên Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp từng nhận xét về đồng chí Nguyễn Văn Phối: “Đồng chí Nguyễn Văn Phối là người lãnh đạo tài năng, có tầm nhìn xa, phán đoán đúng, có bản lĩnh, dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm, rất mực thương dân, lo cho dân.

Đồng chí là người sáng lập ra Lực lượng vũ trang tỉnh nhà từ 1956. Chính hoạt động quân sự hỗ trợ tích cực phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng, bảo vệ Đảng, phá các chính sách phản động của địch, mới có trận thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung vang dội.

Đồng chí điều hành nhuần nhuyễn phối hợp 3 lực lượng: Chính trị - Binh vận - Vũ trang trong từng cuộc; giúp Đảng tổng kết thành lý luận tấn công hai chân, ba mũi giáp công…”.

NHÀ LÃNH ĐẠO TÀI NĂNG CỦA TỈNH ỦY LONG CHÂU SA

Tháng 6-1951, Trung ương phân chia lại địa giới các tỉnh cho phù hợp với hoạt động của ta. Tỉnh Long Châu Sa được thành lập, bao gồm tỉnh: Long Châu Tiền nhập vào tỉnh Sa Đéc. Đồng chí Nguyễn Văn Phối được cử vào Ban Thường vụ Tỉnh ủy Long Châu Sa.

Khu trung tâm nhà tưởng niệm đồng chí Nguyễn Văn Phối. Ảnh: baotang.dongthap.gov.vn

Năm 1952, tỉnh nhà bị trận lụt lớn, tàn phá nhà cửa, mùa màng của bà con ta. Địch tấn công mạnh vào Đồng Tháp Mười thực hiện “3 sạch”: Giết sạch, đốt sạch, phá sạch. Trâu bò bị bắn giết. Nông dân thiếu ăn. Bộ đội phải đi đập lúa trời, ăn bông súng, củ co thay cơm.

Tỉnh ủy kiên trì lãnh đạo, giáo dục bộ đội, Nhân dân tỉnh nhà ra sức tăng gia sản xuất, khắc phục mọi khó khăn, tiếp tục đẩy mạnh tấn công địch.

Với bản lĩnh vững vàng, phẩm chất cao đẹp trong lãnh đạo, năm 1952, đồng chí Nguyễn Văn Phối được cử làm Phó Bí thư Tỉnh ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh. Năm 1953, tình hình tỉnh nhà chuyển biến thuận lợi hơn cho ta.

Tiểu đoàn 311 của tỉnh cùng lực lượng địa phương quân các huyện đẩy mạnh tấn công thọc sâu vào vùng địch tạm chiếm và Đông Nam Cao Miên.

Đầu năm 1954, tỉnh ta bẻ gãy ý đồ đánh phá vùng Đồng Tháp Mười của tướng Pháp Na-va, khôi phục sản xuất và tấn công giải phóng nhiều vùng ven Đồng Tháp Mười bị địch chiếm trước đây.

Đồng chí Nguyễn Văn Phối (thứ năm, từ trái qua, áo đen) cùng các đồng chí lãnh đạo Quân khu 8 năm 1966. Ảnh: baotang.dongthap.gov.vn

Tháng 3-1954, hưởng ứng Chiến dịch Điện Biên Phủ, Lực lượng vũ trang tỉnh nhà thọc sâu vào vùng địch chiếm thuộc giáp ranh 3 xã: Hòa An, Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây và 3 xã: Tân An, Mỹ Ngãi, Phong Mỹ ven thị trấn Cao Lãnh, mở đợt tấn công vùng yếu và đánh bại các mũi phản công của địch.

Dọc theo hai bờ sông Tiền từ Phú Châu, Hồng Ngự, Thanh Bình đến Cao Lãnh, quân ta đồng loạt liên tiếp tấn công địch, gỡ nhiều đồn bót, giải phóng vùng biên giới rộng lớn, vùng tôn giáo Hòa Hảo, lộ 30, làm tròn nhiệm vụ trên giao, vừa kềm chân vừa tiêu hao sinh lực địch, phối hợp nhịp nhàng với chiến trường Điện Biên Phủ.

Trong đó, phải nói đến tinh thần trách nhiệm và tài năng của Tỉnh ủy Long Châu Sa, trong đó, có phần đóng góp to lớn của đồng chí Nguyễn Văn Phối.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi, buộc Pháp phải ký kết Hiệp định đình chiến Giơ-ne-vơ và thị trấn Cao Lãnh có vinh dự được chọn làm nơi tập kết Quân đội Nhân dân Việt Nam vùng Đồng Tháp Mười và một phần miền Đông Nam bộ.

Với tầm nhìn xa, trông rộng, ngày 11-9-1954, Phó Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Phối đã ký ban hành Chỉ thị 18 về việc tổ chức một lực lượng hoạt động công khai với danh nghĩa bảo vệ hòa bình, đấu tranh đòi địch nghiêm chỉnh thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ sau khi ta rút đi.

Ông đi kiểm tra các nơi đóng quân của bộ đội ta, phát hiện một số đơn vị chỉ chuẩn bị đi tập kết mà ít quan tâm công tác dân vận.

Dù tập kết thời gian ngắn chỉ 100 ngày, nhưng với lòng thương dân, có trách nhiệm với dân, quan tâm đời sống Nhân dân, đồng chí lại ký ban hành Chỉ thị 25 ngày 19-9-1954, chỉ đạo các đơn vị bộ đội, các địa phương quan tâm công tác dân vận, xây dựng trường học, nhà bảo sanh, đào kinh, sửa chữa cầu đường, tu bổ mồ mả liệt sĩ, tiếp tục cấp đất và quyền sử dụng đất cho bà con nông dân vùng ta mới giải phóng, cấp lại giấy quyền sử dụng đất cho nông dân vùng giải phóng trước đây.

Đặc biệt, ông giao cho Tiểu đoàn 311 xây dựng Đài liệt sĩ trong nội ô thị trấn Cao Lãnh và ngôi mộ Cụ Phó bảng Nguyễn Sanh Huy (Nguyễn Sinh Sắc) - thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Một mặt, ông cùng Tỉnh ủy sắp xếp lại tổ chức, phân công cán bộ ở lại tỉnh nhà bí mật hoạt động.

Trong thời gian ngắn ngủi đó, Tỉnh ủy Long Châu Sa làm tròn trách nhiệm trên giao, hoàn thành xuất sắc cuộc tập kết chuyển quân ở điểm Cao Lãnh, để lại nhận thức sâu sắc về cách mạng, trang bị lý lẽ đấu tranh cho đồng bào vùng địch tạm chiếm trước đây.

HỒNG LÊ

(tổng hợp)