Người cựu chiến binh giữ sạch ruộng đồng, giữ nếp làng

CCB Nguyễn Bá Bích thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại đồng ruộng. Ảnh: Tăng Thúy

Việc nhỏ lặp lại mỗi ngày, nhưng phía sau là câu chuyện về sự bền bỉ của người cựu chiến binh (CCB) nhiều năm gắn mình với đồng ruộng và tuyến đê, góp phần giữ môi trường, nếp sống làng quê.

Vào năm 2015, khi mô hình “Thu gom bao bì trên đồng ruộng” gắn với tiêu chí môi trường trong XDNTM được triển khai ở xã Xuân Hòa (cũ) do hội CCB địa phương đảm nhận, ông Bích là một trong những người được giao trực tiếp tổ chức thực hiện tại cơ sở. Khi đó, trên cương vị Phó Chủ tịch Hội CCB xã, ông phụ trách hơn 500 hội viên, đồng thời phối hợp với hội nông dân, hội LHPN, đoàn thanh niên địa phương đưa mô hình vào từng xứ đồng, từng khu sản xuất.

Thời điểm ấy, sau mỗi vụ phun thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu, bao bì thường bị vứt lại ngay trên bờ ruộng, ven mương, có chỗ dồn thành từng đống nhỏ, lẫn trong cỏ, mắc ở miệng cống. Có những đoạn mương, chỉ sau một trận mưa lớn là bao bì dạt về ken kín, vừa gây ô nhiễm, vừa cản dòng chảy. Ông Bích xác định, muốn thay đổi phải bắt đầu từ cách làm cho người dân thấy thuận tiện và dễ thực hiện. Ông cùng cán bộ hội đi từng khu đồng, chọn đúng thời điểm bà con pha thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu và rửa bình, thu dọn sau buổi làm để quan sát thói quen xử lý bao bì. Có buổi đứng ngay đầu bờ, có buổi đi dọc mương, có khi theo người dân ra tận ruộng để xem họ bỏ ở đâu, bỏ như thế nào. Từ những quan sát cụ thể ấy, việc bố trí thùng chứa được tính toán kỹ, như đặt gần lối đi chính, nơi người dân thường dừng lại, thuận tay bỏ, nhưng không cản trở máy móc, không đặt ở chỗ trũng dễ ngập nước hoặc nơi gia súc dễ tiếp cận. Sau nhiều lần khảo sát, toàn xã bố trí 92 thùng chứa vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu trải đều theo từng khu sản xuất, bảo đảm khoảng cách hợp lý để người dân không phải đi xa. Nguyên tắc được giữ xuyên suốt là “phát sinh ở đâu, thu gom ở đó”, hạn chế việc người dân phun thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu xong có thể bỏ ngay tại ruộng, vứt dọc đường, xuống kênh mương.

Nhưng thùng chứa chỉ là điều kiện ban đầu, khâu quyết định vẫn là thay đổi thói quen của người nông dân. Ông Bích đi từng khu đồng, gặp trực tiếp người đang làm ruộng, nhắc đi nhắc lại việc bỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu đúng chỗ. Không nói dài, không dùng lý lẽ phức tạp, ông thường chỉ tay xuống chính bờ ruộng, con mương trước mặt mà nói: “Vứt xuống đây thì đất mình, nước mình chịu”. Cách nói ngắn, trực diện, lặp lại nhiều lần, dần dần thành quen. Qua vài vụ sản xuất, những thay đổi của người nông dân bắt đầu rõ. Vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu không còn vứt rải rác như trước, lượng tồn ở các bờ ruộng, kênh mương giảm dần. Những khu đồng từng là điểm tập trung rác thải nay thông thoáng hơn, dòng nước chảy đều hơn.

Việc thu gom vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu được tổ chức theo chu kỳ sản xuất, mỗi năm ít nhất hai đợt, gắn với thời điểm kết thúc vụ. Trước mỗi đợt, ông Bích kiểm tra lại toàn bộ hệ thống thùng chứa, rà soát những điểm còn tồn nhiều, những nơi có tình trạng bỏ sai quy định để nhắc nhở từ sớm. Đến ngày thực hiện, lực lượng được phân công rõ, người thu gom tại ruộng, người vận chuyển bằng xe cải tiến, người tập kết tại điểm trung chuyển. Sau khi hoàn thành, ông vẫn trực tiếp đi kiểm tra lại, xử lý những điểm còn sót, không để tình trạng “làm một lần rồi để đấy”. Cánh đồng vì thế thay đổi theo từng vụ, không phải bằng những đợt ra quân rầm rộ, mà bằng nhiều lần làm nhỏ, đều và liên tục.

Cùng với đồng ruộng, tuyến đê sông Chu dài khoảng 1,5km là nơi ông Bích gắn bó nhiều năm. Trước đây, phần việc này chủ yếu do lực lượng CCB đảm nhận. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, quy mô xã mở rộng, thêm hội nông dân, hội LHPN cùng tham gia theo từng đoạn, nhưng với ông, việc đi tuần đê vẫn giữ nguyên như trước. Mỗi tuần vài buổi, ông đi dọc toàn tuyến, chú ý các điểm gần cống tiêu, chỗ thấp, nơi giáp ruộng - những vị trí dễ đọng rác sau mưa. Gặp rác, ông gom lại ngay. Thấy chỗ nước thoát chậm, ông ghi nhớ để báo và xử lý kịp thời. Sau những trận mưa lớn, ông thường có mặt từ sớm, khi nước còn đục, rác từ thượng nguồn vừa dạt về, để kiểm tra các miệng cống, khơi thông dòng chảy. Việc làm không lớn nhưng nếu bỏ đi một vài buổi, thay đổi sẽ thấy ngay.

Ông Nguyễn Bá Bích nhập ngũ tháng 4/1978, là lính bộ binh Quân đoàn 1, từng trực chiến tại ải Chi Lăng. Những năm quân ngũ hình thành ở ông tác phong đúng giờ, làm việc dứt khoát, nhận việc thì theo đến cùng. Tháng 7/1983, ông phục viên, trở về địa phương. Những năm sau đó, ông tham gia công tác hội và nhiều phần việc ở cơ sở. Sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn, cách tổ chức thay đổi, nhưng cách làm của ông không thay đổi. Là tổ trưởng tổ 3 “chủ động” ở khu dân cư, ông không ngồi chờ thông tin mà tự “đi từng ngõ, gõ từng nhà”. Hộ khó khăn, người mới chấp hành án trở về, ông đều gặp trực tiếp để nắm việc, tìm cách hỗ trợ, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Ở xã Xuân Hòa, hình ảnh ông Bích trên tuyến đê mỗi buổi sớm hoặc sau những trận mưa đã trở nên quen thuộc. Việc ông làm đều là những việc nhỏ nhưng thành nếp, như nhặt một vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu, đi thêm một vòng, gọi vài người dọn cỏ, khơi lại một chỗ nước thoát chậm. Từ cánh đồng đến tuyến đê, dấu chân người CCB hiện lên theo cách lặng lẽ, nhưng đang mang đến cho vùng quê Xuân Hòa những cánh đồng không vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu và những dòng kênh không rác thải.