Người dân được quyền giám sát xây dựng

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 217/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng 2025 về quản lý hoạt động xây dựng, có hiệu lực từ ngày 1-7.

Bảo đảm trật tự xây dựng

Theo đó, tại khoản 1 điều 66 Nghị định 217/2026/NĐ-CP quy định cơ quan cấp giấy phép xây dựng có trách nhiệm công bố công khai nội dung giấy phép xây dựng đã được cấp trên trang thông tin điện tử của mình, trong thời gian tối thiểu 12 tháng kể từ ngày cấp hoặc gia hạn giấy phép xây dựng. Quy định này không mới so với quy định hiện hành nhưng chặt chẽ hơn, định lượng thời gian cụ thể hơn (Nghị định 175/2024/NĐ-CP không nêu thời gian công khai tối thiểu).

Tương tự, quy định hiện hành và Nghị định 217/2026/NĐ-CP đều nêu rõ chủ đầu tư có trách nhiệm công khai nội dung giấy phép xây dựng đã được cấp tại địa điểm thi công xây dựng trong suốt quá trình thi công xây dựng để tổ chức, cá nhân theo dõi và giám sát theo quy định của pháp luật có liên quan.

Công trình xây dựng nhà ở riêng lẻ trên địa bàn phường Linh Xuân, TP HCM (ảnh mang tính minh họa). Ảnh: QUỐC ANH

Qua khảo sát cho thấy việc chấp hành quy định công khai nội dung giấy phép xây dựng còn hạn chế trong thực tiễn. Nhiều công trình xây dựng ở phường Hiệp Bình, Linh Xuân, Cát Lái… không công khai nội dung giấy phép xây dựng tại địa điểm thi công xây dựng.

Một số công trình ở phường Xuân Hòa, Gia Định, Cát Lái… công khai thông tin nhưng lại không đầy đủ. Bảng thông tin công trình tại khu vực thi công chỉ thể hiện thông tin sơ bộ, như: loại công trình xây dựng, chủ đầu tư, địa điểm, đại diện nhà thầu, đơn vị thiết kế, số giấy phép xây dựng.

Trong khi đó, những nội dung quan trọng (mật độ xây dựng, diện tích xây dựng, số tầng, chiều cao công trình…) cần được theo dõi, giám sát lại không được thể hiện.

Luật sư Phùng Huyền, Giám đốc Công ty Luật TNHH A+, đánh giá việc tăng cường công khai, minh bạch thông tin các công trình xây dựng cho cộng đồng cùng theo dõi, giám sát là rất quan trọng và cần thiết.

Đây cũng là kênh hỗ trợ cơ quan chức năng (quản lý trật tự xây dựng) giám sát, xử lý vi phạm (nếu có), góp phần bảo đảm trật tự xây dựng trên địa bàn, quyền lợi của người dân.

Tuy nhiên, thực tế các địa điểm xây dựng thông tin dự án còn hạn chế thì người dân rất khó nhận biết công trình xây dựng đúng giấy phép hay không. Vì vậy, việc cụ thể hóa nội dung giấy phép xây dựng tại khu vực thi công là rất quan trọng, yếu tố then chốt để người dân thực sự tham gia giám sát theo tinh thần của nghị định và phù hợp thực tiễn.

Đồng bộ 3 giải pháp

"So với Nghị định 175/2024/NĐ-CP hiện hành, vốn chỉ quy định công khai chung chung mà không giới hạn thời gian tối thiểu, quy định mới đã trám một "lỗ hổng" pháp lý lớn.

Đây là bước tiến trong việc minh bạch hóa thông tin quy hoạch và xây dựng, tạo cơ sở vững chắc cho người dân thực hiện quyền giám sát. Việc định lượng thời gian 12 tháng giúp loại bỏ tình trạng các cơ quan đăng tải lấy lệ rồi gỡ xuống sau vài ngày; đồng thời giúp người dân dễ dàng tra cứu, đối chiếu và phát hiện kịp thời các sai phạm nếu công trình thi công không đúng với giấy phép được cấp.

Đặc biệt tại nhiều công trình nhà ở riêng lẻ, việc treo biển thông tin hầu như bị "bỏ quên" hoặc thực hiện rất đối phó" - luật sư Phùng Huyền phân tích.

Để Nghị định 217/2026/NĐ-CP thực sự phát huy vai trò giám sát của người dân và cơ quan chức năng, luật sư Phùng Huyền đề xuất cần đồng bộ 3 giải pháp cốt lõi.

Thứ nhất, số hóa đồng bộ và chuẩn hóa dữ liệu. Các trang thông tin điện tử của UBND xã, phường, Sở Xây dựng cần xây dựng một chuyên mục tra cứu giấy phép xây dựng trực quan, dễ tiếp cận, tích hợp bản đồ số để người dân có thể tìm kiếm theo địa chỉ một cách dễ dàng thay vì phải lục tìm trong các tệp văn bản PDF tải về thông thường.

Thứ hai, chuẩn hóa mẫu biển công khai tại công trình. Cơ quan quản lý cần quy định rõ kích thước tối thiểu, vị trí treo và các thông số bắt buộc phải hiển thị trên biển báo tại công trường. Khuyến khích việc tích hợp mã QR trên biển báo để người dân chỉ cần quét mã là có thể truy cập thẳng vào dữ liệu gốc trên website của cơ quan cấp phép.

Thứ ba, siết chặt chế tài xử phạt. Nếu chủ đầu tư không công khai hoặc công khai không đúng, không đủ thông tin, cơ quan chức năng cần đình chỉ thi công cho đến khi khắc phục xong, đồng thời xử phạt nghiêm khắc hành vi này.

"Chỉ khi trách nhiệm giải trình của cả cơ quan quản lý và chủ đầu tư được thượng tôn, dòng chảy thông tin mới thực sự minh bạch, giúp hạn chế tối đa tranh chấp và vi phạm trật tự xây dựng ngay từ cơ sở" - luật sư Phùng Huyền nhấn mạnh.