Người đàn ông bí ẩn làm rung chuyển bàn cờ Trung Đông

Một người ủng hộ Houthi cài ảnh chân dung lãnh đạo Abdul Malik al-Houthi ở thắt lưng khi tham gia cuộc tuần hành phản đối liên minh của Ả-rập Xê-út ở Sanaa hồi tháng 7. (Ảnh: Reuters)

Đó là tháng 4/2011, khi Yemen đang đứng bên bờ nội chiến trong làn sóng biểu tình chống chính phủ - một phần của làn sóng Mùa xuân Ả-rập lan rộng khắp Trung Đông.

Đặc phái viên Liên Hợp Quốc tại Yemen Jamal Benomar khi đó đã đến gặp chỉ huy ít được biết đến của Houthi, nhân vật mà nhiều người coi thường chỉ là lãnh đạo của một nhóm dân quân lộn xộn.

“Người tôi gặp là một quý ông, nói bằng giọng nhẹ nhàng, cực kỳ lịch sự. Ngay cả khi không thích điều bạn đang nói, ông ấy cũng không bao giờ ngắt lời hay ngăn bạn”, ông Benomar nhớ lại và cho biết mình là nhà ngoại giao duy nhất từng trực tiếp gặp al-Houthi.

Sau 15 năm, người đàn ông 31 tuổi kín đáo ngày nào đã trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất và bí ẩn nhất Trung Đông.

Dưới sự lãnh đạo của ông al-Houthi, Houthi đã giành được quyền kiểm soát nhiều vùng rộng lớn của Yemen. Tầm ảnh hưởng của Houthi đã vượt xa biên giới Yemen khi họ làm gián đoạn thương mại toàn cầu, gây chấn động các thị trường năng lượng và tấn công Ả-rập Xê-út.

Mỹ đưa Houthi vào danh sách tổ chức khủng bố. Lực lượng này đã tích lũy một kho vũ khí có khả năng vươn xa hàng trăm kilomet, tấn công các cơ sở dầu mỏ và tàu thương mại trên Biển Đỏ, tiến hành nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái gây chết người vào Israel.

Tháng 9 vừa qua, lực lượng này giành quyền kiểm soát vùng lãnh thổ nhìn xuống Bab el-Mandeb, một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Đám đông ủng hộ Houthi hô khẩu hiệu trong một cuộc tuần hành ở Sanaa. (Ảnh: AP)

Vai trò ngày càng lớn

Houthi cũng nâng cao vị thế trong “Trục Kháng chiến” của Iran. Khi lực lượng Hamas ở Dải Gaza và Hezbollah ở Li-băng bị tổn thất nặng nề sau hàng loạt đòn chí tử của Israel, Houthi ngày càng tự tin hơn về giá trị của mình trong liên minh.

Ông Hamidreza Azizi - nhà phân tích cấp cao về Iran tại International Crisis Group và là tác giả một cuốn sách về "Trục Kháng chiến", cho biết Houthi đang đảm nhận phần vai trò giống như Hezbollah dưới thời nhà lãnh đạo Hassan Nasrallah. Ông Nasrallah đã thiệt mạng trong cuộc tấn công của Israel 2 năm trước.

Houthi lật đổ chính phủ Yemen vào năm 2014 và áp đặt cơ chế quản lý hà khắc. Yemen rơi vào nội chiến, gây ra một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất tại quốc gia vốn đã thuộc nhóm nghèo nhất thế giới.

Sau nhiều tuần giao tranh leo thang giữa Houthi và Ả-rập Xê-út, cuối tuần trước chính phủ Yemen được quốc tế công nhận phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm giành lại lãnh thổ, với sự yểm trợ của Ả-rập Xê-út.

Nhưng sau khi sống sót qua hơn 2 thập niên chiến tranh, Houthi đã mạnh dạn và tự tin hơn bao giờ hết. Nhà lãnh đạo của họ kế thừa phong trào khi còn trẻ, vào thời điểm lực lượng này đang chiến đấu để tồn tại ở vùng miền bắc Yemen xa xôi, nhiều núi non. Giờ đây, họ kiểm soát thủ đô Sanaa cùng phần lớn miền bắc và dải bờ biển phía tây Yemen, nơi có khoảng 70% dân số đất nước sinh sống.

Sự trỗi dậy của al-Houthi càng đáng chú ý hơn khi ông hầu như chưa có trải nghiệm trực tiếp nào với thế giới bên ngoài. Không có bằng chứng cho thấy ông từng đến Iran hay thậm chí đi nhiều nơi tại Yemen.

Al-Houthi hiếm khi gặp người ngoài. Ông không giữ chức vụ chính thức nào trong chính quyền Houthi và hiếm khi xuất hiện ngoài những bài phát biểu được truyền hình từ địa điểm không được tiết lộ, giống như phong cách của cố lãnh đạo Hezbollah Nasrallah. Rất ít người biết ông sống ở đâu.

Sinh năm 1979 tại Saada, một tỉnh nghèo giáp Ả-rập Xê-út, al-Houthi lớn lên trong gia đình nổi tiếng ở miền bắc Yemen, với truyền thống tôn giáo Zaydi.

Cha ông - ông Badr al-Din al-Houthi, là một giáo sĩ nổi tiếng, dành phần lớn cuộc đời giảng dạy và viết về đức tin Zaydi - một nhánh của Hồi giáo Shiite khác với hệ phái Shiite Mười Hai Imam chiếm ưu thế tại Iran.

Ông Badr al-Din có 4 người vợ và một gia đình đông con. Con trai cả của ông trở thành một chính trị gia và nhà truyền giáo có ảnh hưởng.

Theo nhà nghiên cứu cấp cao Maysaa Shuja al-Deen, công tác tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược Sanaa, al-Houthi gần như không được giáo dục chính quy ngoài môi trường tôn giáo của gia đình. Không có bằng cấp học thuật về tôn giáo như cha hoặc anh trai mình, ông tạo dựng danh tiếng trên chiến trường nhờ năng lực quân sự.

Điều khiến ông nổi bật là “khả năng ứng phó với những hoàn cảnh khó khăn, giành được lòng tin của những người xung quanh và thể hiện khả năng lãnh đạo thông qua hành động thực tế”, ông Mohammed al-Bukhaiti, một quan chức cấp cao của Houthi từng làm việc lâu năm với ông al-Houthi, cho biết.