Người dành tâm huyết gìn giữ 'kho báu' dược liệu Việt

Có những mối duyên nghề nghiệp bắt đầu từ một tình yêu rất đỗi giản dị. Với PGS.TS Phạm Thanh Huyền, Giám đốc Trung tâm Tài nguyên Dược liệu -  Viện Dược liệu (Bộ Y tế), đó là tình yêu dành cho môn Sinh học từ những năm tháng tuổi nhỏ, để rồi hơn 31 năm qua, bà vẫn bền bỉ gắn bó với những cây thuốc của Việt Nam.

Từ niềm yêu thích ban đầu, cây thuốc dần trở thành một phần quan trọng trong hành trình nghề nghiệp của bà. Hơn ba thập kỷ làm việc trong lĩnh vực tài nguyên dược liệu cũng là từng ấy thời gian PGS.TS Phạm Thanh Huyền theo đuổi mong muốn giới thiệu, gìn giữ những loài cây thuốc quý, bảo tồn nguồn gen và góp phần giữ gìn sự đa dạng sinh học của Việt Nam.

Gieo tình yêu từ những cây thuốc quý

Tình yêu với môn Sinh học từ nhỏ đã trở thành điểm khởi đầu đưa PGS.TS Phạm Thanh Huyền đến với lĩnh vực tài nguyên dược liệu. Theo thời gian, niềm yêu thích ấy không chỉ dừng lại ở sự tò mò trước thế giới tự nhiên mà trở thành một hướng đi nghề nghiệp gắn bó với bà hơn 31 năm.

Đi sâu vào lĩnh vực tài nguyên dược liệu, bà càng nhận thấy Việt Nam đang sở hữu một nguồn tài nguyên đặc biệt phong phú. Không chỉ có nhiều loài cây thuốc, đất nước còn có cộng đồng các dân tộc với kinh nghiệm sử dụng cây thuốc, bài thuốc được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Với một nhà nghiên cứu dành nhiều năm làm việc trong lĩnh vực này, những giá trị ấy không chỉ đáng trân trọng mà còn cần được bảo tồn bằng những công việc cụ thể.

PGS.TS Phạm Thanh Huyền cho rằng Việt Nam có nguồn tài nguyên dược liệu rất đa dạng và phong phú. Cùng với đó, cộng đồng các dân tộc có nhiều kinh nghiệm trong việc sử dụng cây thuốc, bài thuốc phục vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu.

"Đây là kho tàng vô giá để nghiên cứu và phát triển phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế xã hội", bà chia sẻ.

PGS.TS Phạm Thanh Huyền, Giám đốc Trung tâm Tài nguyên Dược liệu.

Trong suy nghĩ của PGS.TS Phạm Thanh Huyền, hai giá trị này luôn song hành: nguồn tài nguyên thiên nhiên và tri thức của cộng đồng. Nếu cây thuốc là "nguyên liệu" của tự nhiên thì những kinh nghiệm sử dụng cây thuốc lại là kết quả của quá trình con người quan sát, tích lũy và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Bởi vậy, mỗi loài cây thuốc không chỉ mang ý nghĩa về mặt thực vật. Đằng sau đó còn có thể là một nguồn gen quý, một giá trị sinh học và những tri thức bản địa cần được tiếp tục nghiên cứu, ghi nhận.

Đó cũng là lý do bà lựa chọn gắn bó lâu dài với lĩnh vực tài nguyên dược liệu.

Hơn 31 năm giữ gìn nguồn gen quý

Hơn 31 năm làm việc trong lĩnh vực tài nguyên dược liệu là một hành trình đủ dài để tình yêu với Sinh học thuở nhỏ trở thành trách nhiệm nghề nghiệp.

Điều PGS.TS Phạm Thanh Huyền luôn hướng tới là làm sao để những loài cây thuốc quý của Việt Nam không bị lãng quên, nguồn gen quý được bảo tồn và những giá trị của dược liệu được giới thiệu rộng rãi hơn.

"Tôi luôn nỗ lực để làm việc và mong muốn giới thiệu và gìn giữ các loài cây thuốc quý của Việt Nam để bảo tồn nguồn gen quý và đa dạng sinh học", bà nói.

Với người làm công tác tài nguyên dược liệu, bảo tồn không đơn giản là giữ lại một loài cây. Một nguồn gen được bảo tồn đồng nghĩa với việc giữ lại một phần tiềm năng cho nghiên cứu khoa học trong tương lai.

PGS.TS Phạm Thanh Huyền và hành trình hơn 31 năm bền bỉ gìn giữ nguồn tài nguyên dược liệu Việt Nam

Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền những giá trị có thể được nhận diện ngay, nhưng cũng có những giá trị cần thời gian dài để nghiên cứu và làm rõ. Chính vì vậy, việc lưu giữ nguồn gen có ý nghĩa như một sự chuẩn bị cho tương lai, khi khoa học có thể đặt ra những câu hỏi mới và tìm thấy những hướng ứng dụng mới.

Bảo tồn dược liệu cũng gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học. Mỗi loài cây tồn tại trong tự nhiên là một phần của hệ sinh thái. Khi một loài bị suy giảm hoặc biến mất, những giá trị liên quan đến nó cũng có nguy cơ mất đi.

Đó có thể là nguồn gen, là đặc tính sinh học, là tri thức sử dụng cây thuốc của cộng đồng và cả những cơ hội nghiên cứu chưa được khám phá.

Nhìn từ góc độ ấy, công việc của những người làm tài nguyên dược liệu có ý nghĩa lâu dài hơn một nghiên cứu hay một đề tài cụ thể. Đó là quá trình gìn giữ những giá trị mà thế hệ hiện tại đang thừa hưởng để có thể trao lại cho thế hệ sau.

Trong hơn ba thập kỷ, PGS.TS Phạm Thanh Huyền vẫn kiên trì với công việc ấy. Động lực không chỉ đến từ chuyên môn mà còn từ sự trân trọng đối với những gì thiên nhiên và cộng đồng đã trao lại.

Để những giá trị quý không bị lãng quên

Tài nguyên dược liệu Việt Nam phong phú, nhưng sự phong phú ấy chỉ thực sự trở thành lợi thế khi được bảo tồn và khai thác một cách phù hợp.

Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền, những kinh nghiệm sử dụng cây thuốc của cộng đồng các dân tộc là một phần quan trọng trong kho tàng dược liệu Việt Nam. Qua nhiều thế hệ, người dân đã tích lũy những hiểu biết về các loài cây và cách sử dụng chúng để phục vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Những tri thức ấy cần được trân trọng, đồng thời tiếp tục được nghiên cứu và đánh giá bằng phương pháp khoa học.

Bởi nếu chỉ bảo tồn cây thuốc mà không quan tâm đến tri thức đi cùng, một phần giá trị của nguồn tài nguyên cũng có thể bị bỏ lại phía sau. Ngược lại, nếu chỉ khai thác mà thiếu sự bảo tồn, nguồn tài nguyên có nguy cơ suy giảm.

Giữa hai yêu cầu đó, công tác tài nguyên dược liệu cần một cách tiếp cận lâu dài, trong đó bảo tồn nguồn gen, bảo vệ đa dạng sinh học và phát huy giá trị dược liệu phải được đặt trong cùng một hành trình.

Đó là hành trình mà PGS.TS Phạm Thanh Huyền đã lựa chọn từ hơn 31 năm trước.

Từ một người yêu thích Sinh học khi còn nhỏ, bà đã dành phần lớn sự nghiệp để gắn bó với những cây thuốc Việt Nam. Càng đi sâu, bà càng nhận thấy phía sau những loài cây tưởng như bình dị là một kho tàng lớn về tài nguyên thiên nhiên và tri thức.

Có lẽ vì thế, với bà, gìn giữ cây thuốc không chỉ là giữ lại một loài thực vật. Đó còn là giữ lại nguồn gen quý, giữ sự đa dạng của tự nhiên và giữ những giá trị tri thức đã được cộng đồng tích lũy qua thời gian.

Hơn 31 năm qua, công việc ấy vẫn tiếp tục. Những giá trị của dược liệu Việt Nam vẫn cần được giới thiệu, nghiên cứu và bảo tồn để không bị mai một.

"Khi còn nhỏ, tôi đã gắn bó và yêu thích môn Sinh học", PGS.TS Phạm Thanh Huyền chia sẻ. Từ tình yêu ấy, một hành trình nghề nghiệp đã được mở ra và kéo dài hơn ba thập kỷ.

Đến hôm nay, điều bà mong muốn vẫn là góp sức gìn giữ những loài cây thuốc quý của Việt Nam, bảo tồn nguồn gen và đa dạng sinh học.

Đó cũng là cách bà góp phần giữ lại một "kho báu" không chỉ có giá trị đối với hiện tại mà còn dành cho tương lai – nơi mỗi nguồn gen được bảo tồn, mỗi loài cây thuốc được nghiên cứu và mỗi tri thức được ghi nhận đều có thể trở thành nền tảng cho những giá trị mới.

Và có lẽ, giá trị lớn nhất của hành trình ấy không chỉ nằm ở những gì đã được giữ lại, mà còn ở việc những "kho báu" của thiên nhiên Việt Nam tiếp tục được trao truyền cho những thế hệ mai sau.