Người đau dạ dày nên ăn sáng như thế nào?

Hiểu rõ nhịp sinh học theo Y học cổ truyền (YHCT) sẽ giúp người đau dạ dày thiết lập phác đồ dinh dưỡng tự nhiên và hiệu quả.

1. Vì sao người đau dạ dày phải đặc biệt chú ý bữa sáng?

Theo Y học cổ truyền, đau vùng thượng vị có thể được quy vào chứng Vị quản thống. Tùy thể bệnh, YHCT có thể liên hệ tình trạng này với các yếu tố như tình chí không điều hòa, ăn uống thất thường hoặc chức năng Tỳ Vị bị ảnh hưởng.

Theo học thuyết Tý Ngọ Lưu Chú của YHCT, giờ Thìn (7–9 giờ) tương ứng với Kinh Vị. Đây là cơ sở lý luận để YHCT coi buổi sáng là thời điểm thích hợp để dùng bữa, với điều kiện lựa chọn món ăn phù hợp và ăn uống điều độ.

Bỏ bữa hoặc ăn uống thất thường có thể khiến một số người xuất hiện hoặc tăng cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa. Vì vậy, người có triệu chứng dạ dày nên duy trì bữa ăn đều đặn, lựa chọn món phù hợp với khả năng dung nạp. Cần đặc biệt chú ý ăn đủ bữa sáng, ăn đúng giờ giúp điều hòa kinh lạc, nuôi dưỡng Tỳ Vị và giảm triệu chứng đau dạ dày.

Cháo hạt sen, hoài sơn phù hợp với người đang có triệu chứng khó chịu ở dạ dày. Ảnh: AI.

2. Nguyên tắc ăn sáng dành cho người đau dạ dày

- Ôn ấm và mềm mỏng: Thức ăn buổi sáng cần có nhiệt độ ấm vừa phải để kích thích khí huyết lưu thông, kết cấu món ăn nên mềm, lỏng (như cháo, súp) để giảm áp lực co bóp lên thành dạ dày.

- Thanh đạm, dễ tiêu: Ưu tiên các thực phẩm thanh đạm, ít dầu mỡ như rau xanh, trái cây, ngũ cốc… để quá trình co bóp và tiêu hóa ở dạ dày thuận lợi, phù hợp với quan niệm YHCT về vai trò của Tỳ trong vận hóa thức ăn, đồ uống.

- Định lượng vừa đủ, ăn đúng giờ: Chỉ nên ăn no khoảng 7 - 8 phần. Ăn quá no sẽ làm dạ dày căng chướng, khí huyết ứ trệ, sinh ra đầy hơi, chướng bụng, ợ chua; cần chú ý việc ăn uống điều độ, đủ bữa ăn và đều đặn, đúng giờ.

- Hạn chế các chất kích thích như cà phê, rượu bia, đồ uống có gas, thực phẩm nhiều chất béo, món cay nóng, dầu mỡ…

3. Gợi ý những món ăn sáng phù hợp với người đau dạ dày

- Cháo và súp thực vật: Có thể ninh nhừ cháo từ gạo tẻ kết hợp với hạt sen, hoài sơn (củ mài), ý dĩ, hoặc một chén canh/súp rau củ thuần chay (khoai tây, bí đỏ, cà rốt). Các món cháo, súp được nấu mềm, nhừ thường dễ ăn và có thể phù hợp với người đang có triệu chứng khó chịu ở dạ dày, tùy khả năng dung nạp.

- Nhóm tinh bột có tính thấm hút:Lựa chọn bánh mì mềm, yến mạch hoặc các loại tinh bột dễ tiêu với lượng phù hợp, tùy khả năng dung nạp của mỗi người.

- Trứng và sữa có thể cung cấp protein cùng một số vitamin, khoáng chất; tuy nhiên, mức độ phù hợp phụ thuộc khả năng dung nạp của từng người. Hạt giàu chất béo không bão hòa như macca, óc chó, hạnh nhân; sữa chua có thể sử dụng nếu người bệnh dung nạp tốt... nên lựa chọn loại phù hợp và dùng với lượng vừa phải. Lưu ý không dùng sữa tươi để thay thế bữa sáng hay chỉ ăn sữa chua không, mà nên dùng sau khi đã ăn một món dễ tiêu trước đó.

4. Lời khuyên từ thầy thuốc 

Bên cạnh việc chọn đúng thực phẩm, cách dung nạp bữa sáng cũng quyết định đến hiệu quả bữa sáng:

- Ăn chậm, nhai kỹ: Giúp thức ăn được nghiền nhỏ, trộn đều với nước bọt và thuận lợi hơn cho quá trình tiêu hóa.

- Nhiệt độ phù hợp, chế biến đơn giản:Ưu tiên luộc, hấp, nấu hoặc hầm thường dễ kiểm soát lượng dầu mỡ và gia vị hơn so với chiên, rán.

- Xoa bóp bấm huyệt:Sau khi ăn sáng khoảng 30 phút, hãy dành 5 phút dùng lòng bàn tay xoa nhẹ vùng bụng quanh rốn theo chiều kim đồng hồ; tránh xoa bóp khi đang đau bụng dữ dội hoặc có dấu hiệu bất thường.

- Kiểm soát cảm xúc:Đông y có câu "Can Mộc khắc Tỳ Thổ". Theo lý luận YHCT, tình trạng tình chí không điều hòa có thể ảnh hưởng đến sự sơ tiết của Can và chức năng vận hóa của Tỳ Vị. Vì vậy, nên giữ tâm lý thư giãn, tránh ăn uống trong trạng thái quá căng thẳng hoặc tức giận.

Lưu ý: Nếu triệu chứng về dạ dày kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, có thể cần xét nghiệm tìm H. pylori và/hoặc nội soi dạ dày tùy trường hợp để xác định nguyên nhân. Đặc biệt, khi đau bụng kèm nôn kéo dài, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân không chủ ý, khó nuốt, thiếu máu hoặc đau dữ dội cần đến ngay cơ sở y tế. Người được chẩn đoán nhiễm H. pylori cần tuân thủ đầy đủ phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định. Người bị loét dạ dày cũng cần được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp; không tự mua thuốc sử dụng kéo dài.