Stress, mất ngủ và bệnh không lây nhiễm: Mối liên hệ ít người biết

Stress kéo dài, giấc ngủ bị ảnh hưởng

Stress là phản ứng bình thường của cơ thể trước áp lực. Trong thời gian ngắn, phản ứng này giúp con người thích nghi và tập trung. Tuy nhiên, nếu tình trạng căng thẳng kéo dài, cơ thể phải liên tục duy trì trạng thái đáp ứng với stress, từ đó có thể ảnh hưởng đến huyết áp, quá trình chuyển hóa và chất lượng giấc ngủ.

BS Nguyễn Huy Hoàng - Trung tâm Oxy cao áp Việt Nga cho biết, căng thẳng, áp lực tâm lý, lo lắng quá mức, suy nghĩ liên tục về công việc và cuộc sống là những nguyên nhân thường gặp khiến một người khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu.

Theo bác sĩ, rối loạn giấc ngủ còn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác như quá trình lão hóa, các rối loạn tâm thần kinh, bệnh lý mạn tính gây đau hoặc khó chịu, công việc ca đêm, môi trường nhiều tiếng ồn và thói quen thức khuya. Ở người trẻ, việc thường xuyên 12-1 giờ sáng mới đi ngủ cũng có thể làm rối loạn nhịp ngủ - thức.

Không chỉ stress làm mất ngủ, chiều ngược lại cũng rất đáng lưu ý. Một đêm ngủ không ngon có thể khiến cơ thể mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, dễ cáu gắt và khó ứng phó với áp lực. Nếu tình trạng kéo dài, stress và mất ngủ có thể hình thành một vòng xoắn: căng thẳng - khó ngủ - mệt mỏi - giảm khả năng thích ứng - tiếp tục căng thẳng.

Áp lực công việc và cuộc sống kéo dài có thể ảnh hưởng đến tâm lý, chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể.

Stress, mất ngủ và nguy cơ bệnh không lây nhiễm

Bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư và bệnh hô hấp mạn tính chịu tác động của nhiều yếu tố. Trong đó có các yếu tố hành vi, môi trường, di truyền và những yếu tố nguy cơ chuyển hóa như tăng huyết áp, thừa cân - béo phì, tăng đường huyết và rối loạn mỡ máu.

Giấc ngủ cũng ngày càng được xem là một yếu tố quan trọng đối với sức khỏe tim mạch. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ đưa giấc ngủ vào nhóm các yếu tố thiết yếu để duy trì sức khỏe tim mạch và khuyến nghị người trưởng thành nên ngủ trung bình 7-9 giờ mỗi đêm. Không chỉ thời lượng, chất lượng và sự đều đặn của giấc ngủ cũng rất quan trọng.

Các nghiên cứu cho thấy người thường xuyên mất ngủ, đặc biệt khi đồng thời ngủ quá ít, có nguy cơ gặp một số vấn đề về tim mạch và chuyển hóa cao hơn. Một nghiên cứu tổng hợp cho thấy những người bị mất ngủ kèm thời lượng ngủ ngắn có nguy cơ tăng huyết áp và đái tháo đường type 2 cao hơn so với nhóm có giấc ngủ bình thường.

Stress kéo dài cũng được ghi nhận có liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường và béo phì. Tình trạng stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, nội tiết, phản ứng viêm và quá trình điều hòa huyết áp, chuyển hóa của cơ thể.

Điều này cho thấy chăm sóc giấc ngủ và kiểm soát stress không phải việc "phụ" trong chăm sóc sức khỏe. Đây là một phần của lối sống lành mạnh, bên cạnh ăn uống hợp lý, vận động, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và kiểm soát cân nặng.

Stress và mất ngủ kéo dài không chỉ gây mệt mỏi, giảm tập trung mà còn có liên quan đến một số yếu tố nguy cơ tim mạch và chuyển hóa.

Không tự ý dùng thuốc ngủ để giải quyết mất ngủ

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, một vấn đề đáng lưu ý hiện nay là nhiều người có xu hướng tự mua thuốc khi mất ngủ kéo dài. Tuy nhiên, các loại thuốc gây buồn ngủ có cơ chế và tác dụng phụ khác nhau, không nên sử dụng tùy tiện.

Một số thuốc kháng histamine thế hệ cũ có tác dụng gây buồn ngủ nhưng có thể gây nhiều tác dụng không mong muốn. Nhóm thuốc an thần, gây ngủ như benzodiazepine và một số thuốc thuộc nhóm Z có thể giúp người bệnh dễ đi vào giấc ngủ, nhưng nếu sử dụng không đúng chỉ định hoặc kéo dài có thể dẫn đến dung nạp, lệ thuộc thuốc và nhiều tác dụng phụ.

Thuốc chống trầm cảm cũng không phải thuốc để người mất ngủ tự ý sử dụng. Một số thuốc có thể được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp mất ngủ liên quan đến trầm cảm hoặc rối loạn lo âu, nhưng cần dựa trên chẩn đoán và theo dõi cụ thể. "Điều quan trọng khi điều trị mất ngủ là phải tìm nguyên nhân. Người bệnh không nên tự mua thuốc ngủ hoặc tự tăng liều khi thuốc không còn hiệu quả như trước", BS Nguyễn Huy Hoàng khuyến cáo.

Để cải thiện giấc ngủ, người trưởng thành nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối ổn định, tạo môi trường ngủ yên tĩnh, hạn chế các hoạt động gây kích thích trước giờ ngủ và duy trì vận động phù hợp. Nếu mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc hoặc đi kèm lo âu, trầm cảm, đau kéo dài, ngáy to hay những bất thường khác, cần được nhân viên y tế đánh giá để tìm nguyên nhân.

Kiểm soát stress và ngủ đủ không thể thay thế việc kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu hay điều trị bệnh không lây nhiễm. Nhưng một giấc ngủ tốt và khả năng kiểm soát căng thẳng sẽ góp phần quan trọng vào việc bảo vệ sức khỏe tim mạch và chuyển hóa về lâu dài.