Người dùng sắp có thêm quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân trên nền tảng số

Ảnh minh hoạ màn hình điện thoại tạo bởi AI.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về nền tảng số, trong đó đưa ra một loạt yêu cầu tối thiểu đối với các nền tảng, từ khả năng vận hành, bảo đảm an toàn dữ liệu đến trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người sử dụng.

Dự thảo đưa ra nhiều quy định nhằm tăng quyền kiểm soát của người dùng đối với tài khoản và dữ liệu cá nhân, đồng thời hạn chế những cách thức thiết kế dịch vụ có thể khiến người dùng đưa ra quyết định ngoài mong muốn.

NGƯỜI DÙNG ĐƯỢC YÊU CẦU XÓA DỮ LIỆU TÀI KHOẢN 

Theo dự thảo, nền tảng số phải cung cấp các chức năng để người sử dụng có thể chủ động quản lý thông tin và những hoạt động tương tác phát sinh từ tài khoản của mình.

Cụ thể, người dùng phải có khả năng xem lại lịch sử truy cập, khóa hoặc tạm dừng tài khoản, xóa tài khoản, trừ trường hợp có quy định khác. 

Đặc biệt, nền tảng phải cung cấp chức năng cho phép người dùng yêu cầu xóa hoàn toàn dữ liệu do tài khoản đó tạo ra trên nền tảng, ngoại trừ nền tảng số của cơ quan nhà nước hoặc trường hợp pháp luật có quy định khác.

Không chỉ có quyền yêu cầu xóa dữ liệu, người dùng còn được cung cấp giao diện để trích xuất dữ liệu do tài khoản của mình tạo ra trên nền tảng và tải về.

Bên cạnh đó, người dùng cũng phải có quyền chấp nhận hoặc từ chối việc chia sẻ dữ liệu cá nhân ra bên ngoài nền tảng. Đồng thời, nền tảng phải hiển thị danh mục những ứng dụng đang được liên kết và có quyền truy cập thông tin của người dùng, cho phép họ ngắt kết nối hoặc thu hồi quyền truy cập.

NỀN TẢNG KHÔNG ĐƯỢC TỰ GIA HẠN NGẦM 

Dự thảo cũng yêu cầu các nền tảng số phải lấy người sử dụng làm trung tâm, không được thiết kế chức năng thiếu rõ ràng hoặc đánh lừa người dùng đưa ra những quyết định không mong muốn.

Bên cạnh đó, nền tảng không được tự động gia hạn ngầm hoặc thiết lập chế độ tự động, chế độ ngầm định để xác nhận thay cho người dùng.

Đáng chú ý, dự thảo đặt ra yêu cầu công khai thuật toán xử lý đối với những nội dung liên quan đến quyền lợi, sự lựa chọn và quyết định của người sử dụng.

Những quy định này hướng tới việc giúp người dùng hiểu rõ hơn cách nền tảng vận hành, những lựa chọn mà họ đang thực hiện và các quyền liên quan đến tài khoản của mình.

Dự thảo cũng đưa ra những yêu cầu cụ thể về việc quản lý và sử dụng dữ liệu người dùng.

Theo đó, nền tảng không được cung cấp dữ liệu của người dùng ra ngoài phạm vi nền tảng, bao gồm cả dữ liệu hành vi do người dùng tạo ra, nếu không thông báo cho người dùng biết và nhận được sự xác nhận.

Nền tảng cũng không được tự ý kết hợp dữ liệu người dùng giữa các dịch vụ nằm ngoài phạm vi kiểm soát của người dùng.

Đặc biệt, dữ liệu do người dùng cung cấp không được sử dụng cho bên thứ ba phục vụ hoạt động quảng cáo nếu chưa có sự chấp nhận của người sử dụng.

Bên cạnh đó, nền tảng phải thiết lập kênh tiếp nhận, xử lý và phản hồi ý kiến người dùng; công khai đầu mối hỗ trợ, bao gồm số điện thoại, email và hình thức trao đổi trực tiếp.

Một chi tiết đáng chú ý là đối với những nền tảng sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ người dùng, dự thảo yêu cầu phải có lựa chọn chuyển sang giao tiếp với con người.

Nền tảng cũng phải tích hợp chức năng đánh giá mức độ hài lòng sau khi người dùng hoàn thành giao dịch, đồng thời đo lường tỷ lệ hoàn thành giao dịch, tỷ lệ lỗi, thời gian xử lý và tỷ lệ người dùng cần hỗ trợ để hoàn thành giao dịch.

NỀN TẢNG SỐ PHẢI CÓ NHÃN NHẬN DIỆN, CÔNG KHAI MỨC ĐỘ TUÂN THỦ 

Dự thảo cũng quy định về nhãn nền tảng số. Theo đó, các nền tảng thuộc diện bắt buộc áp dụng yêu cầu tối thiểu phải thực hiện dán nhãn và thông báo thông tin trước thời điểm bắt buộc áp dụng yêu cầu tối thiểu, trước ngày 1/7/2027.

Nhãn nền tảng số được thiết kế nhằm giúp người sử dụng nhận biết nền tảng đã đáp ứng các yêu cầu tối thiểu hay chưa, đồng thời cung cấp thông tin về mã định danh, loại nền tảng và tình trạng thẩm tra độc lập.

Dự thảo phân biệt hai loại nhãn: một loại dành cho nền tảng đã công bố đáp ứng đầy đủ yêu cầu tối thiểu và được bên thứ ba kiểm thử, xác thực; loại còn lại dành cho nền tảng đã công bố đáp ứng yêu cầu nhưng chưa được bên thứ ba kiểm thử độc lập.

Như vậy, người dùng có thể phân biệt giữa việc nền tảng tự công bố mức độ tuân thủ và trường hợp đã có tổ chức độc lập xác thực.

Theo dự thảo, các nền tảng bắt buộc phải đáp ứng yêu cầu tối thiểu gồm: nền tảng do cơ quan nhà nước đầu tư xây dựng hoặc thuê dịch vụ của doanh nghiệp; nền tảng hình thành theo hình thức hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp; nền tảng cung cấp, xử lý dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ công ích, dịch vụ sự nghiệp công và dịch vụ thiết yếu.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng khuyến khích tất cả các nền tảng số khác thực hiện dán nhãn và thông báo thông tin về nền tảng số kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực.