Người gieo những hạt mầm xanh
Từ sự kiên nhẫn với một học trò rụt rè đến cách khơi mở tư duy trong thời đại AI, người thầy bền bỉ vun đắp giá trị, giúp học trò trưởng thành.
Nhìn thấy sự trưởng thành từ những thay đổi nhỏ
Trong chương trình “Hành trang vào lớp Một”, Hà Linh là cô bé nhỏ nhắn, rụt rè, ít nói, ngại nhìn vào mắt người đối diện và không thích được chụp ảnh. Việc học chữ, tập đọc cũng là thử thách với em bởi khó khăn trong phát âm và nỗi sợ đọc thành tiếng.
Những ngày đầu, cô giáo không khỏi lo lắng nhưng thay vì thúc ép em nhanh chóng bắt kịp các bạn, cô chọn cách đến gần từng chút một, trò chuyện, kiên nhẫn hướng dẫn, động viên và ghi nhận cả những tiến bộ rất nhỏ.
Có những lúc Linh chưa nhớ được mặt chữ, đọc còn chậm, cô vẫn ở bên để em có thêm cơ hội thử lại.
Rồi những thay đổi bắt đầu xuất hiện. Linh chủ động đến gần cô hơn vào giờ ra chơi. Cô rủ em cùng làm những việc vừa sức, tạo thêm cơ hội để em trò chuyện và trải nghiệm cảm giác mình làm được một điều gì đó.
Đến cuối học kỳ I, Linh đọc tốt hơn và thường xuyên tìm cô giáo để kể chuyện. Bố mẹ em chia sẻ rằng, trước đây khi còn học mầm non, em rất ít nói, nhưng từ khi đi học lớp Một, em đã trò chuyện nhiều hơn hẳn.
Sang học kỳ II, cô trò trở nên thân thiết. Có lúc, Linh lặng lẽ ôm cô từ phía sau. Chẳng cần quay lại, cô đã nhận ra và vui vẻ hỏi: “Hà Linh đấy hả? Cô biết rồi nhé!”.

Cô trò Trường Tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội Alpha CGD.
Với cô Nguyễn Hồng Thúy, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội Alpha CGD (thành viên Tập đoàn Giáo dục EQuest), đó là một trong những phần thưởng đẹp nhất của nghề giáo. Không chỉ bởi một học sinh đã đọc tốt hơn, mà bởi cô bé từng rụt rè, khép mình nay đủ tin tưởng để chủ động đến gần người khác, đủ tự tin thể hiện bản thân và chia sẻ thế giới của mình.
Mỗi đứa trẻ có một nhịp trưởng thành riêng. Có em cần được thúc đẩy để tiến xa hơn; có em cần thêm thời gian để cảm thấy an toàn; có em cần một người kiên nhẫn tin vào mình trước khi chính em làm được điều đó.
Người thầy không thể lớn lên thay học trò, nhưng có thể tạo ra môi trường nơi các em không sợ mắc lỗi, không bị định nghĩa bởi những hạn chế của mình và có cơ hội trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.
Cũng từ những điều giản dị ấy, cô Thúy nhận ra những bài học sâu sắc nhất đôi khi không đến từ lời giảng.
Một buổi học kết thúc, cô giáo đã thấm mệt, ngồi nghỉ sau một ngày làm việc. Giữa những âm thanh ồn ào của học sinh, một em nhỏ lớp Một chạy đến bên cô, đưa ra nửa chiếc bánh và lễ phép nói: “Cô ơi, em mời cô ăn bánh ạ!”.
Cô chưa nghe rõ, hỏi lại. Em kiên nhẫn nhắc lại lời mời. Hóa ra, em đã chia chiếc bánh đang có thành hai phần và mang một phần đến mời cô.
Với người lớn, đó có thể chỉ là cử chỉ nhỏ nhưng với người làm giáo dục, đôi khi chính những khoảnh khắc như thế khiến ta nhận ra ý nghĩa sâu xa của công việc mình đang làm.
Trẻ có thể học về yêu thương qua những câu chuyện, bài học, lời nhắc nhở nhưng điều đáng quý hơn là khi tình yêu thương trở thành hành động tự nhiên, biết mời cô một phần bánh, hỏi thăm khi bạn buồn, giúp đỡ người khác mà không cần chờ ai yêu cầu.
Bởi trẻ không chỉ học từ những gì người lớn nói. Trẻ còn học từ cách chúng ta chào hỏi, lắng nghe, giữ lời hứa, đối xử với đồng nghiệp và cư xử với chính các em mỗi ngày. Giáo dục nhân cách không chỉ diễn ra trong một tiết học, mà được bồi đắp qua hàng nghìn điều nhỏ bé người lớn làm, nói và lựa chọn mỗi ngày.

Giờ học tại Trường THPT Tô Hiến Thành (Thanh Hóa).
Đồng hành để học trò tự tìm thấy khả năng của mình
Nếu sự kiên nhẫn giúp một đứa trẻ vượt qua nỗi sợ, thì niềm tin của người thầy có thể giúp học trò nhìn thấy những khả năng mà đôi khi chính các em chưa nhận ra.
Theo cô Nguyễn Hồng Thúy, có những học sinh ban đầu nhút nhát, sợ đọc; có em thường xuyên quên sách vở, chưa hoàn thành bài tập nhưng hành trình của các em không dừng lại ở những biểu hiện ban đầu ấy.
Một em dần tự tin hơn vì có người kiên nhẫn chờ em tiến bộ. Một em biết tự kiểm tra đồ dùng vì được hướng dẫn cách làm thay vì chỉ bị nhắc nhở. Một em dám chủ động chia sẻ vì cảm thấy mình được đón nhận.
Những thay đổi ấy không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay sau một bài giảng hay lời khuyên. Chúng cần thời gian, sự nhất quán và niềm tin của người thầy.
Giúp học sinh tiến bộ không có nghĩa là làm mọi việc thay các em, cũng không phải hạ thấp kỳ vọng để các em luôn cảm thấy dễ dàng. Đó là tìm ra điểm bắt đầu phù hợp, trao cơ hội thử sức, hướng dẫn khi các em gặp khó khăn và giúp các em từng bước chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Yêu thương không đồng nghĩa với dễ dãi. Tôn trọng không có nghĩa là bỏ qua những hành vi chưa phù hợp. Người thầy cần đủ thấu hiểu để không làm tổn thương lòng tự trọng của trẻ, đồng thời đủ trách nhiệm để giúp trẻ nhận ra điều cần thay đổi.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hiện diện trong hoạt động dạy học, thầy Lê Như Phương, Tổ trưởng chuyên môn, giáo viên Toán, Phân hiệu Trường THPT Đào Duy Từ, cũng đặt ra những suy ngẫm về giá trị riêng của người thầy.
AI có thể hỗ trợ xây dựng kế hoạch bài dạy, cân bằng phương trình hóa học, tổng hợp ngân hàng câu hỏi phân hóa hay mô phỏng những không gian phản ứng sống động. Nhưng nếu giáo dục chỉ dừng lại ở chuyển giao dữ liệu và chuẩn hóa thao tác, công nghệ chắc chắn sẽ đảm nhận ngày càng nhiều công việc.
Giáo dục chưa bao giờ chỉ là truyền thụ thông tin. Kiến thức là điều kiện cần; năng lực tư duy, phẩm chất nhân cách, lòng trung thực và sự trưởng thành toàn diện mới là đích đến sâu xa.
Công nghệ có thể mang lại thông tin, nhưng chỉ con người mới có thể chuyển hóa được con người. Công nghệ có thể tạo ra một bài giảng hoàn hảo, nhưng không thể thay người thầy nhận ra nỗi lo trong ánh mắt học trò, trao lời động viên đúng lúc hay khơi dậy niềm tin ở một em đang muốn bỏ cuộc.
Theo thầy Phương, người thầy cần giữ vai trò chủ động trong đổi mới kiểm tra, đánh giá, chuyển trọng tâm từ chấm sản phẩm cuối cùng sang xem xét cả quá trình học tập và năng lực thực chất của học sinh. Các em cần được rèn cách xác định vấn đề, lựa chọn phương pháp, tìm kiếm và kiểm chứng thông tin, lập luận, bảo vệ quan điểm; biết phát hiện sai sót trong nội dung do AI tạo ra và vận dụng kiến thức vào tình huống mới.
Mục tiêu không phải cấm đoán hay quay lưng với công nghệ, mà là sử dụng AI đúng mục đích, đúng giới hạn, bảo đảm học sinh vẫn phải tự suy nghĩ, biết kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm về kết quả học tập của mình.
Một trong những thách thức của giáo dục trong kỷ nguyên AI là giúp học sinh không hình thành thói quen tìm kiếm câu trả lời ngay lập tức, trước khi tự mình suy nghĩ. Những khoảng thời gian loay hoay trước bài toán khó, thử đi thử lại một cách giải, đọc lại đoạn văn để tìm ý nghĩa hay cân nhắc giữa các phương án chính là lúc tư duy được rèn luyện.
Có những lúc, điều học sinh cần không phải một đáp án có sẵn, mà là cơ hội để tự suy nghĩ, mắc lỗi, sửa sai và trưởng thành từ chính trải nghiệm của mình. Hỗ trợ đúng lúc không có nghĩa là làm thay; tạo điều kiện thuận lợi không đồng nghĩa với loại bỏ mọi thử thách.
Từ những câu chuyện về học trò, cô Nguyễn Hồng Thúy mong muốn mỗi đứa trẻ cảm thấy mình được tôn trọng, được tin tưởng và được là chính mình.
Còn thầy Lê Như Phương nhấn mạnh, giá trị bền vững của người thầy nằm ở khả năng khơi dậy khát vọng học tập, nuôi dưỡng tư duy độc lập và đồng hành cùng học sinh trên hành trình trưởng thành.
Công nghệ có thể khiến việc học nhanh hơn, thuận tiện hơn; người thầy góp phần làm cho hành trình ấy có phương hướng, có chiều sâu và có ý nghĩa.
Và có lẽ, phần thưởng đẹp nhất của nghề giáo không nằm ở những kết quả có thể nhìn thấy ngay, mà ở một học trò từng rụt rè nay biết chủ động sẻ chia; một em từng sợ hãi nay dám thử sức; một người trẻ biết suy nghĩ độc lập, sống trung thực, có trách nhiệm và tin vào khả năng của chính mình. Đó là những điều người thầy âm thầm vun đắp, đôi khi từ một lời động viên, một lần kiên nhẫn chờ đợi hay nửa chiếc bánh được sẻ chia.
Nguồn GD&TĐ: https://giaoducthoidai.vn/nguoi-gieo-nhung-hat-mam-xanh-post799945.html
