Người kể chuyện bằng ngôn ngữ hình thể

Nghệ sĩ Hoàng Tùng biểu diễn tại show “Kịch câm trở lại”. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Từ đam mê đến dấu ấn sáng tạo

Sinh năm 1982, nghệ sĩ Hoàng Tùng bén duyên với kịch câm từ những năm tháng tuổi thơ, khi anh theo học lớp kịch ở Cung Thiếu nhi Hà Nội. Tại đây, anh lần đầu tiếp cận loại hình nghệ thuật này qua một bài tập hình thể do những người thầy thuộc thế hệ đầu tiên của nghệ thuật kịch câm tại Nhà hát Tuổi trẻ hướng dẫn. “Như mọi đứa trẻ, khi biết đến có một thứ ngôn ngữ biểu diễn như thế, tôi thấy vô cùng thích thú”, nghệ sĩ Hoàng Tùng nhớ lại.

Niềm yêu thích ấy tiếp tục được nuôi dưỡng khi anh thi vào Trường đại học Sân khấu-Điện ảnh Hà Nội. Từ cái nôi đào tạo này, anh có thêm điều kiện để theo đuổi nghệ thuật hình thể và nhiều phong cách sân khấu khác với lối biểu diễn truyền thống.

Năm 2005, nghệ sĩ Hoàng Tùng bắt đầu công tác tại Đoàn kịch Thể nghiệm của Nhà hát Tuổi trẻ, do Nghệ sĩ Nhân dân Lan Hương sáng lập và làm trưởng đoàn. Quãng thời gian này giúp anh có cơ hội tiếp xúc với những nghệ sĩ kịch câm giàu kinh nghiệm và được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng biểu diễn cùng các diễn viên trẻ.

Hành trình theo đuổi kịch câm của Hoàng Tùng càng được truyền cảm hứng khi anh có cơ hội xem nghệ sĩ kịch câm Nhật Bản Iimuro Naoki biểu diễn tại Việt Nam. Tiết mục đã khơi gợi trong anh nhiều suy ngẫm về khả năng sáng tạo và cách kể chuyện bằng hình thể. Từ đó, để mở rộng thêm kiến thức và kinh nghiệm cho bản thân, anh đã chủ động tìm mua băng đĩa, sách về kịch câm, đồng thời tham gia các khóa học ngắn hạn do nghệ sĩ nước ngoài hướng dẫn…

Nghệ sĩ Hoàng Tùng và các học viên của lớp học kịch câm tại Trung tâm TPD. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Càng tìm hiểu sâu, nghệ sĩ Hoàng Tùng càng nhận ra điều làm nên sức hấp dẫn của một tác phẩm kịch câm không đơn thuần là kỹ năng biểu diễn, mà còn là tư duy sáng tác, khả năng tổ chức tình huống để tạo nên chiều sâu câu chuyện cũng như sự kết nối với khán giả. Chính điều đó đã thôi thúc anh tiếp tục theo học chuyên ngành đạo diễn để trau dồi thêm kiến thức và phát triển khả năng sáng tạo. Từ những chất liệu gần gũi trong đời sống, anh bắt đầu xây dựng các cốt truyện, gửi gắm thông điệp và truyền tải đến công chúng bằng ngôn ngữ hình thể thay cho lời thoại.

Sau hơn hai thập kỷ học hỏi và tích lũy kinh nghiệm, năm 2015, nghệ sĩ Hoàng Tùng đã có chương trình độc diễn đầu tiên mang tên “Kịch câm trở lại”. Đây là dấu mốc quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ quá trình tiếp thu kỹ thuật biểu diễn sang chủ động xây dựng những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân. Đêm diễn mang đến cho anh không ít hồi hộp, lo lắng khi lựa chọn giới thiệu một loại hình nghệ thuật đã lâu không xuất hiện thường xuyên trước công chúng. Tuy nhiên, phản ứng tích cực của khán giả ngay trong buổi diễn đã giúp anh vơi bớt những trăn trở và thêm tự tin với con đường mình lựa chọn.

Những nỗ lực bền bỉ của nghệ sĩ Hoàng Tùng đã được ghi nhận qua hàng loạt hoạt động nghệ thuật trong nước và quốc tế. Năm 2024, anh nhận giải thưởng thuộc lĩnh vực sân khấu tại dự án “Âm thanh tình anh em, khám phá các tài năng - Sounds of Brotherhood” do Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam (VICAS), Quỹ Dàn nhạc trẻ thế giới (WYO) phối hợp tổ chức. Anh cũng giành được nhiều huy chương cá nhân tại các liên hoan sân khấu trong nước; cộng tác với nhiều chuyên gia quốc tế; tham gia các “sân chơi” nghệ thuật quy mô lớn như Liên hoan Kịch câm Incheon (Hàn Quốc), Liên hoan Sân khấu Okinawa (Nhật Bản)...

Gieo mầm tình yêu kịch câm

Trong bối cảnh các hình thức giải trí ngày càng đa dạng, kịch câm khó tránh khỏi khó khăn trong tiếp cận đông đảo khán giả, nhất là khán giả trẻ. Với nghệ sĩ Hoàng Tùng, đây vừa là thách thức, vừa là động lực để anh kiên trì theo đuổi đam mê và lan tỏa nghệ thuật kịch câm. Theo anh, dù không tạo thành một làn sóng lớn, nhưng loại hình nghệ thuật này vẫn có chỗ đứng trong đời sống nghệ thuật. “Cái gì cần thiết thì vẫn nên tồn tại và tôi làm kịch câm vì nó vẫn còn cần tồn tại” - anh chia sẻ.

Năm 2016, nghệ sĩ Hoàng Tùng quyết định rời Đoàn kịch Thể nghiệm của Nhà hát Tuổi trẻ để tập trung phát triển con đường nghệ thuật độc lập. Năm 2019, anh bắt đầu giảng dạy môn hình thể tại Khoa Sân Khấu, Trường đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội. Vận dụng những kinh nghiệm tích lũy trong quá trình theo đuổi kịch câm vào giảng dạy, anh giúp sinh viên nâng cao khả năng kiểm soát cơ thể, biểu đạt cảm xúc, phát triển tư duy sáng tạo và vận dụng linh hoạt các kỹ năng vào thực hành biểu diễn.

Nghệ sĩ Hoàng Tùng hướng dẫn bài tập kéo dây cho các học viên tại lớp kịch câm. (Ảnh: NGỌC KHÁNH)

Đặc biệt, cứ mỗi sáng chủ nhật hàng tuần, tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển tài năng điện ảnh TPD, nghệ sĩ Hoàng Tùng lại trực tiếp đứng lớp giảng dạy kịch câm. Học viên được tìm hiểu những kiến thức cơ bản, nguồn gốc và đặc trưng của loại hình nghệ thuật trước khi thực hành. Qua từng bài tập, các học viên không chỉ được làm quen các kỹ thuật biểu đạt cơ thể, học cách kiểm soát cử chỉ và cảm xúc, mà còn được rèn luyện khả năng quan sát, cảm nhận không gian và phối hợp động tác, qua đó khám phá cách kể chuyện bằng ngôn ngữ hình thể.

Điều thú vị là bên cạnh những học viên theo đuổi định hướng nghệ thuật, lớp học của nghệ sĩ Hoàng Tùng còn thu hút nhiều bạn trẻ đến từ các lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau. Chị Nguyễn Phương Nhung, hiện làm việc trong lĩnh vực thiết kế nội thất chia sẻ: “Tôi học kịch câm vì muốn khám phá sự kết nối giữa cơ thể và tâm hồn, đồng thời học cách biểu đạt bản thân một cách tự nhiên, thoải mái hơn. Với tôi, mỗi kiến thức mới tiếp nhận là một cơ hội để hiểu bản thân hơn và thêm tự tin hơn”.

Bên cạnh đó, anh còn tham gia nhiều buổi workshop, trò chuyện về kịch câm. Với anh, chia sẻ kiến thức, giúp người học hiểu và thực hành loại hình nghệ thuật này cũng là một cách duy trì sự hiện diện của kịch câm trong đời sống đương đại. Qua những biểu cảm và chuyển động không lời, anh mong muốn lan tỏa một ngôn ngữ nghệ thuật giàu sức gợi, có khả năng tạo ra những điểm chạm cảm xúc, nơi con người được kết nối và thấu hiểu nhau hơn.