Người Mỹ đòi phục chức cho sao Diêm Vương sau 20 năm bị phế truất

Hình ảnh cận cảnh sao Diêm Vương.

Tại một phiên điều trần gần đây của Thượng viện Mỹ về yêu cầu ngân sách năm 2027 dành cho Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ, Giám đốc cơ quan này là ông Jared Isaacman đã đưa ra một bình luận cực kỳ đáng chú ý.

Nhận định này đã chính thức mở lại một câu hỏi mà nhiều chuyên gia trong cộng đồng thiên văn học từng coi là đã khép lại hoàn toàn. Đó là việc liệu sao Diêm Vương có nên một lần nữa được phân loại và công nhận chính thức là một hành tinh hay không.

Những tiêu chuẩn khắt khe và sự thay đổi lịch sử với sao Diêm Vương

Kể từ khi được khám phá vào năm 1930, sao Diêm Vương đã kiêu hãnh giữ vững vị thế là hành tinh thứ chín trong hệ Mặt Trời. Suốt nhiều thập kỷ, nó đã đi vào sách giáo khoa, trở thành một phần kiến thức nền tảng của hàng tỉ học sinh trên toàn cầu và khơi gợi trí tò mò vô tận về những vùng đất xa xôi nhất trong vũ trụ.

Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn vào năm 2006 khi Hiệp hội Thiên văn Quốc tế quyết định đưa ra một định nghĩa chính thức và khắt khe hơn về những đặc điểm cấu thành nên một hành tinh. Quyết định này được thúc đẩy bởi sự phát hiện liên tục của hàng loạt vật thể mới có kích thước tương đương ở rìa hệ Mặt Trời, buộc giới khoa học phải thiết lập một ranh giới rõ ràng hơn.

Theo những quy tắc mới được ban hành vào thời điểm đó, một thiên thể muốn được vinh danh là hành tinh thì phải đáp ứng trọn vẹn ba tiêu chí cốt lõi. Đầu tiên, nó phải quay quanh Mặt Trời. Thứ hai, nó phải có khối lượng đủ lớn để lực hấp dẫn của chính nó tạo hình thành một khối cầu gần như hoàn hảo. Cuối cùng, thiên thể đó phải dọn sạch các mảnh vỡ và chướng ngại vật trên quỹ đạo bay của mình.

Sao Diêm Vương dễ dàng vượt qua hai điều kiện đầu tiên nhưng lại vấp ngã ở rào cản thứ ba. Thiên thể này nằm sâu trong vành đai Kuiper, một khu vực xa xôi lạnh lẽo chứa đầy những vật thể băng giá có kích thước và khối lượng tương tự. Do không sở hữu lực hấp dẫn đủ áp đảo để dọn sạch quỹ đạo bay của chính mình, nó đã bị tước đi danh hiệu hành tinh và giáng cấp xuống thành một "hành tinh lùn".

Cuộc tranh luận về số phận của thiên thể này đột ngột tái diễn vào cuối phiên điều trần của Thượng viện Mỹ vừa qua khi Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Jerry Moran của bang Kansas nêu lên chủ đề này.

Đối với vị chính trị gia này, đây là một vấn đề mang đậm tính cá nhân và niềm tự hào địa phương vì người đầu tiên phát hiện ra sao Diêm Vương là nhà thiên văn học Clyde Tombaugh, một người con sinh ra và lớn lên tại bang Kansas. Việc lên tiếng bảo vệ di sản của quê hương đã tạo ra một làn sóng ủng hộ mới nhằm xem xét lại quyết định lịch sử năm 2006.

Khám phá mới và hy vọng phục hồi vị thế

Trả lời câu hỏi của Thượng nghị sĩ Moran, Giám đốc Jared Isaacman đã thẳng thắn chia sẻ rằng ông rất ủng hộ việc khôi phục vị thế hành tinh cho sao Diêm Vương. Ông tiết lộ thêm rằng cơ quan vũ trụ hàng đầu nước Mỹ hiện đang dồn lực hoàn thiện các bài báo khoa học mang tính đột phá.

Vị lãnh đạo này mong muốn sẽ thúc đẩy những nghiên cứu này lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng khoa học để tạo tiền đề vững chắc cho việc xem xét lại toàn bộ cuộc thảo luận một cách vô tư và khách quan nhất. Một phần lớn sự quan tâm được hâm nóng trở lại này bắt nguồn từ những bước tiến vĩ đại trong công cuộc khám phá vũ trụ của nhân loại trong suốt một thập kỷ qua.

Vào tháng 7/2015, tàu vũ trụ New Horizons của cơ quan vũ trụ Mỹ đã mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới khi gửi về Trái Đất những hình ảnh cận cảnh vô cùng quý giá đầu tiên của sao Diêm Vương sau hành trình bay kéo dài gần một thập kỷ.

Những thước phim và bức ảnh sắc nét đã hé lộ một thế giới phức tạp đến kinh ngạc, vượt xa sức tưởng tượng của giới chuyên môn. Hình ảnh thu thập được cho thấy sự hiện diện của những dãy núi cao vút, các dòng sông băng nitơ khổng lồ luôn vận động, cùng một bề mặt sở hữu tính đa dạng địa chất vô cùng tuyệt vời.

Những đặc điểm cấu tạo kỳ diệu này đã thách thức trực tiếp những giả định trước đây từng coi thiên thể này chỉ là một tảng băng chết chóc, tĩnh lặng và đơn điệu. Thực tế cho thấy nó vẫn đang hoạt động mạnh mẽ về mặt địa chất, sở hữu một bầu khí quyển mỏng manh và có thể ẩn chứa một đại dương khổng lồ nằm sâu dưới lớp vỏ băng giá.

Tuy nhiên, bất chấp những khám phá khoa học mang tính lịch sử này, Hiệp hội Thiên văn Quốc tế vẫn kiên định với lập trường của mình. Đây là tổ chức duy nhất được quốc tế công nhận có đủ thẩm quyền để chỉ định danh xưng và phân loại cho các thiên thể, và tính đến nay, họ vẫn chưa hề có ý định chính thức xem xét lại phán quyết năm 2006.

Việc thay đổi một định nghĩa đã được thống nhất trên phạm vi toàn cầu đòi hỏi sự đồng thuận của hàng nghìn nhà nghiên cứu đến từ nhiều quốc gia khác nhau.

Trong thời điểm hiện tại, sao Diêm Vương vẫn chính thức bị phân loại là một "hành tinh lùn". Liệu vị thế đó có thay đổi trong tương lai hay không sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào sức nặng của những lập luận khoa học chuyên sâu mà cơ quan vũ trụ Mỹ dự kiến sẽ sớm đưa ra để thuyết phục giới chuyên môn toàn cầu chấp nhận một góc nhìn cởi mở hơn về định nghĩa thế nào là một hành tinh.