Người nước ngoài cần đáp ứng gì để được thường trú tại Nhật Bản?

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Theo truyền thông quốc tế ngày 1/10, Nhật Bản bắt đầu áp dụng biểu phí cư trú mới sau khi luật kiểm soát nhập cư sửa đổi có hiệu lực. Đây là một phần trong chính sách siết chặt quản lý nhập cư của Thủ tướng Sanae Takaichi, trong bối cảnh nước này vừa cần lao động nước ngoài, vừa chịu sức ép trong nước về việc tăng cường kiểm soát.

Thay đổi đáng chú ý nhất là phí cấp phép thường trú tăng từ 10.000 yen lên 200.000 yen, gấp 20 lần mức cũ. Thủ tục này chỉ được thực hiện trực tiếp. Hàng trăm người đã xếp hàng tại một văn phòng quản lý xuất nhập cảnh ở trung tâm Tokyo để kịp hoàn tất thủ tục trước khi mức phí mới được áp dụng.

Đối với việc thay đổi tư cách cư trú hoặc gia hạn thời gian lưu trú, Nhật Bản chuyển từ mức phí cố định sang biểu phí gồm 7 bậc, tùy thời hạn được cấp phép. Trước đây, mức thu là 6.000 yên khi làm trực tiếp và 5.500 yên khi nộp hồ sơ trực tuyến.

Theo biểu phí mới, áp dụng cho hồ sơ nộp từ ngày 1/10, giấy phép có thời hạn 1 năm chịu mức phí 33.000 yên nếu làm trực tiếp và 27.000 yên nếu làm trực tuyến. Với thời hạn từ 5 năm trở lên, mức thu tương ứng là 75.000 yên và 65.000 yên.

Người gặp khó khăn tài chính hoặc thuộc diện cần được xem xét vì lý do nhân đạo, chẳng hạn người đã được công nhận là người tị nạn, có thể được giảm phí. Mức thu dành cho nhóm này là 10.000 yên khi thay đổi hoặc gia hạn tư cách cư trú và 20.000 yên khi xin thường trú.

Cùng với việc tăng phí, chính phủ Nhật Bản sửa hướng dẫn xét cấp phép thường trú. Yêu cầu mới về thu nhập có hiệu lực từ ngày 1/10, còn các điều kiện bổ sung khác sẽ được áp dụng từ tháng 4/2027.

Người xin thường trú phải có thu nhập hằng năm ổn định, bằng hoặc cao hơn mức bình quân của hộ gia đình Nhật Bản, có điều chỉnh theo quy mô hộ. Khảo sát chính thức mới nhất xác định thu nhập bình quân của một hộ là 5,75 triệu yen mỗi năm.

Người nộp hồ sơ cũng phải chứng minh mức lương hưu dự kiến tương đương quyền lợi của người tham gia chương trình bảo hiểm hưu trí dành cho người lao động trong 30 năm. Nếu thấp hơn, họ có thể dùng tài sản tài chính để bù phần chênh lệch.

Khả năng tiếng Nhật và mức độ hiểu biết về pháp luật, các quy định xã hội cũng sẽ được xem xét khi đánh giá việc cấp phép thường trú có phù hợp với lợi ích của Nhật Bản hay không. Theo truyền thông Nhật Bản, người xin thường trú cần có khả năng giao tiếp thông thường bằng tiếng Nhật. Hướng dẫn trước đây chưa quy định cụ thể các tiêu chuẩn về thu nhập, lương hưu và ngôn ngữ.

Cuối năm 2025, số người nước ngoài cư trú tại Nhật Bản đạt kỷ lục 4,12 triệu người, tăng 9,5% so với một năm trước và hơn 80% so với một thập niên trước. Bà Takaichi cho biết chi phí tiếp nhận người nước ngoài và hỗ trợ họ hòa nhập dự kiến tăng lên, nên chính phủ yêu cầu nhóm cư dân này đóng góp tương xứng.

Nguồn thu từ phí cư trú dự kiến đạt tối đa 92 tỷ yen trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2028. Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Nhật Bản dự định dùng khoản tiền này để số hóa hoạt động quản lý cư trú, hỗ trợ học tiếng Nhật và tìm hiểu các chuẩn mực xã hội.

Tranh luận về nhập cư gia tăng sau cuộc bầu cử Thượng viện tháng 7/2025, khi đảng Sanseito giành thêm ghế với chủ trương ưu tiên người Nhật và hạn chế nhập cư. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng Nhật Bản vẫn cần thêm lao động nước ngoài để ứng phó với tình trạng thiếu nhân lực do tỷ lệ sinh thấp và dân số già hóa.

Các quy định mới có thể khiến một số người không đủ điều kiện xin thường trú, nhưng không đồng nghĩa với việc họ phải lập tức rời Nhật Bản. Chính phủ dự kiến hoàn thiện chính sách cơ bản về tiếp nhận người nước ngoài trước khi năm tài khóa kết thúc ngày 31/3/2027.

Một trong những vấn đề đang được xem xét là có nên giới hạn số cư dân nước ngoài, thông qua tỷ lệ trong tổng dân số hoặc mức trần cho từng nhóm tư cách cư trú. Việc xây dựng chiến lược dân số có thể bao gồm những giới hạn này đã được đề cập trong thỏa thuận liên minh giữa Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền và Đảng Duy Tân (Ishin).