Người phụ nữ nặng lòng với điệu nhuốn

Nghệ nhân Cầm Thị Phong (thứ 2 từ trái qua) cùng các thành viên CLB thể hiện làn điệu mời khách lên nhà sàn.

Từ bao đời nay, đời sống tinh thần của đồng bào Thái trắng nơi vùng cao Xuân Chinh gắn liền với những thanh âm dân ca, dân vũ rộn ràng. Trong kho tàng ấy, nhuốn được ví như “cửa sổ tâm hồn”, kết tinh tri thức dân gian của bao thế hệ. Khác với điệu khặp của người Thái đen có giai điệu ngân dài, tha thiết, đệm bằng kèn bè ghép từ hai đến ba ống nứa, nhuốn có tiết tấu nhanh, tự nhiên, gần với nhịp nói thường ngày, hòa cùng tiếng “pí nhuốn” - chiếc sáo mộc mạc làm từ một ống nứa nhỏ.

Nhuốn còn là lời tự sự chất chứa tình cảm chân thành và nhân sinh quan sâu sắc của bản làng: lời dặn con gái về nhà chồng, lời răn dạy con cháu đạo lý uống nước nhớ nguồn, những quy tắc ứng xử trên nếp nhà sàn trong lễ mừng cơm mới. Nhuốn theo người Thái qua từng mùa nương rẫy, hiện diện trong ngày dựng nhà, lễ chúc phúc lứa đôi và là lời chào nồng hậu gửi tới khách phương xa.

Có thời điểm, làn điệu nhuốn thưa vắng dần theo đổi thay của đời sống kinh tế - xã hội. Các nghệ nhân cao tuổi lần lượt về với tổ tiên, lớp trẻ bị cuốn theo nhịp sống hiện đại, nguy cơ thất truyền câu hát cha ông hiển hiện rõ nét. Chứng kiến điều đó, bà Phong xót xa, trăn trở.

Quyết tâm tìm lại cái hồn cho bản, bà tìm đến từng nóc nhà sàn, gặp gỡ những người cao niên như bà Trương Thị Lượng, bà Vi Thị Toàn, chị Vi Thị Luyến hay nghệ nhân thổi pí Cầm Bá Tỵ để cùng ôn lại từng câu hát, từng nhịp luyến láy cổ. Bà cũng kiên trì gõ cửa từng nhà, vận động bà con chung tay gìn giữ vốn quý của dân tộc mình.

Sau nhiều năm vận động, CLB Văn hóa dân gian thôn Bọng Nàng được thành lập và ra mắt Ban Chủ nhiệm.

Sau nhiều tháng ngày nỗ lực, mong mỏi của bà Phong và những người yêu văn hóa truyền thống đã thành hiện thực khi Câu lạc bộ Văn hóa dân gian (CLB VHDG) thôn Bọng Nàng chính thức ra đời. Ngày ra mắt là ngày hội của cả bản. Đồng bào xúng xính trong trang phục truyền thống rực rỡ, hòa mình vào tiếng cồng chiêng, boong bu và điệu múa “cá sa, xằng khàn” sôi động. Ngay trong buổi ra mắt, bà Phong cùng các thành viên cất lên điệu nhuốn chào khách, mời khách lên nhà sàn, tạo nên bầu không khí ấm áp, đậm nghĩa tình vùng cao. Đến nay, CLB đã có 35 thành viên chính thức, trở thành hạt nhân bảo tồn bản sắc và là mái nhà chung của những người yêu nghệ thuật dân gian.

Nghệ nhân Cầm Thị Phong (ngoài) cùng các thành viên thể hiện làn điệu “chào khách” trong buổi ra mắt.

CLB đã đem đến luồng sinh khí mới cho thôn. Bên cạnh các bài ca cổ, các nghệ nhân còn sáng tác thêm lời mới phản ánh hơi thở cuộc sống, ca ngợi Đảng, Bác Hồ và tinh thần đoàn kết xây dựng bản mường no ấm. Đặc biệt, sinh hoạt dân ca được kết nối chặt chẽ với Tổ dệt thổ cẩm Táy Dóo, tạo nên chỉnh thể bảo tồn từ trang phục đến làn điệu. Những người trẻ như chị Cầm Thị Tốn đã bắt đầu tìm đến các bậc cao niên để lắng nghe, học từng câu hát.

Đến nay, CLB của bà Phong có 35 thành viên chính thức.

Tuy vậy, bà Phong và các bậc cao niên vẫn canh cánh nỗi niềm trao truyền. Giữa thời công nghệ số và áp lực mưu sinh, giữ chân thanh niên gắn bó lâu dài với nhuốn còn nhiều thách thức. Làm sao để thế hệ trẻ không chỉ biết hát mà còn thẩm thấu chiều sâu tri thức dân gian trong từng lời ca vẫn là bài toán cần sự bền bỉ và tiếp sức liên tục.

Các thành viên CLB tái hiện làn điệu tiễn khách phương xa.

Những cống hiến thầm lặng của bà Phong được cấp ủy chi bộ và chính quyền cơ sở đánh giá cao. Ông Cầm Bá Nhung, Bí thư chi bộ thôn Bọng Nàng chia sẻ: “Bà Phong là một trong những nghệ nhân am hiểu nhiều nét văn hóa truyền thống của dân tộc Thái trắng, trong đó có nhuốn. Nhờ bà tuyên truyền, vận động mà nhiều nghệ nhân cao niên sẵn sàng tham gia CLB và truyền dạy cho người trẻ các làn điệu nhuốn truyền thống; người trẻ đi theo các cụ để học. Chi ủy luôn đồng hành cùng bà Phong để cùng Nhân dân bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa tốt đẹp của cha ông”.

Sự đồng lòng của cấp ủy là điểm tựa vững chắc để người phụ nữ nặng lòng với điệu nhuốn kiên trì bước tiếp. Nhờ tình yêu văn hóa bền chặt ấy, tiếng nhuốn mộc mạc của đồng bào Thái trắng sẽ tiếp tục vượt qua thời gian, ngân vang giữa đại ngàn.