Người phụ nữ Nhật 62 tuổi tốt nghiệp thạc sỹ chương trình học bằng tiếng Việt

Bà Yagi Noriko, 62 tuổi, là gương mặt đặc biệt trong gần 40 học viên nhận bằng thạc sỹ tại Lễ trao bằng tốt nghiệp của Trường Đại học Việt Nhật - Đại học Quốc gia Hà Nội chiều 18/7.

Người phụ nữ Nhật Bản này lấy bằng Thạc sỹ Khu vực học, định hướng Việt Nam học bằng tiếng Việt - chương trình học yêu cầu chuẩn đầu ra trình độ tiếng Việt tương đương bậc 4/6 trở lên theo khung năng lực tiếng Việt dùng cho người nước ngoài.

“Hai năm trôi qua thật nhanh. Tôi cảm giác mình chỉ mải hoàn thành hết việc này hết việc khác thì hành trình đã kết thúc”, bà chia sẻ. “Điều quý giá nhất đối với tôi không phải tấm bằng thạc sỹ, mà là những gì tôi đã học được và tích lũy trong thời gian qua”.

Bà Yagi Noriko trong lễ nhận bằng thạc sỹ của Trường Đại học Việt Nhật - Đại học Quốc gia Hà Nội chiều 18/7.

Đầu tháng 6/2026, bà bảo vệ luận văn thạc sỹ viết hoàn toàn bằng tiếng Việt với đề tài nghiên cứu về trật tự và sự thừa nhận của xã hội đối với không gian bán hàng trên vỉa hè khu phố cổ Hà Nội. Công trình được kết tinh từ gần 20 năm quan sát thực địa của bà được hội đồng đánh giá “mang đến một góc nhìn mới và gây xúc động sâu sắc”.

Quê bà ở thành phố Tsushima, tỉnh Aichi (Nhật Bản). Bà Yagi cho biết nơi mình sinh ra cũng có một khu phố cổ, một hồ nước và cây cầu đỏ khiến bà liên tưởng đến hồ Hoàn Kiếm và cầu Thê Húc của Hà Nội.

Sau khi tốt nghiệp đại học, bà làm việc tại một công ty du lịch, phụ trách lên kế hoạch cho nhiều tour du lịch ở thị trường Đông Á và Đông Nam Á. Bà phối hợp với các hãng hàng không và cơ quan truyền thông Nhật Bản để quảng bá hình ảnh Việt Nam, một điểm đến khá mới đối với du khách Nhật. Giữa năm 2007, bà sang Việt Nam.

Đối với bà Yagi, Việt Nam có nhiều thành phố hấp dẫn. Ngoài quê nhà ở Nhật Bản và Hà Nội, bà chưa từng gắn bó lâu với nơi nào khác. “Chỉ cần đi dạo trên phố Hà Nội cũng đã thấy vui rồi. Tôi chưa bao giờ cảm thấy cần phải sống ở một nơi khác”, bà Yagi nói.

Thời gian đầu, bà viết cho một tạp chí dành cho cộng đồng người Nhật sinh sống tại Việt Nam, rồi làm việc khoảng 15 năm trong lĩnh vực ODA của Nhật Bản, đồng thời hỗ trợ công tác truyền thông cho Trường Đại học Việt Nhật những ngày đầu thành lập.

Cũng vào thời điểm này, bà bắt đầu học tiếng Việt với suy nghĩ: “Nếu không biết tiếng Việt thì sẽ không thể thực sự hiểu Việt Nam”. Đến nay, bà nhìn nhận bản thân chỉ tạm ổn khi viết, còn nghe và nói vẫn khó, nhất là khi phỏng vấn người dân ở vùng nông thôn các tỉnh lân cận lên Hà Nội mưu sinh.

“Họ nói giọng địa phương khá nặng, nên có những cuộc phỏng vấn mà tôi gần như không thể hiểu được”, bà kể. Dù vậy, cũng chính những người dân ấy đã tận tình giúp bà luyện tiếng Việt và chia sẻ nhiều thông tin quý giá cho công trình nghiên cứu.

Theo bà Yagi, ý tưởng nghiên cứu bắt nguồn từ sự quan tâm đến khu vực kinh tế phi chính thức mà bà có được từ quan sát thường ngày và trải nghiệm ở các công việc trước. Bà cho rằng xã hội hạnh phúc không chỉ được xây dựng bằng pháp luật và các thiết chế, mà còn cần những giá trị đời thường như sự sẻ chia, nhường nhịn và tinh thần cộng đồng.

Vì vậy, những người bán hàng rong - đại diện cho văn hóa bình dân hiện diện trong nhịp sống đô thị - đã trở thành đối tượng bà muốn tìm hiểu và góp phần lan tỏa giá trị. “Tôi rất khâm phục những người vẫn tiếp nối những giá trị truyền thống ấy”, bà Yagi bày tỏ.

Thay vì tiếp cận vấn đề dưới góc độ pháp lý, nghiên cứu của bà đi sâu vào các chuẩn mực văn hóa và những logic vận hành trong đời sống thường nhật để giải thích sự tồn tại bền bỉ của nghề bán hàng rong.

Luận văn thạc sỹ của bà Yagi Noriko lý giải vì sao nghề bán hàng rong vẫn tồn tại trên vỉa hè khu phố cổ Hà Nội, dù chịu sự quản lý ngày càng chặt chẽ.

Bà Yagi cho biết trong quá trình viết, khó khăn lớn nhất là sử dụng các thuật ngữ chuyên ngành mà trong giao tiếp hàng ngày hầu như không dùng đến. Ngoài ra, nhiều lý thuyết có nguồn gốc từ các ngôn ngữ khác khi dịch sang tiếng Việt lại không đồng nhất. Vì vậy, bà thường xuyên nhờ thầy cô, bạn bè kiểm tra và góp ý cách diễn đạt.

GS.TS Momoki Shiro - Đồng Giám đốc chương trình Thạc sỹ Khu vực học cho biết, bà Yagi Noriko là học trò luôn nhiệt tình với các lý thuyết, phân tích, quan điểm chuyên môn mới mẻ.

“Sự đam mê khi nói về đời sống hàng ngày của người dân ở Hà Nội của bà ấy thật khác thường. Chính điều này và việc nắm vững các lý thuyết khoa học đã kết hợp hài hòa trong phong cách nghiên cứu của Yagi. Tôi có thể tự hào nói rằng luận văn của bà Yagi nằm trong nhóm xuất sắc nhất trong lịch sử 10 năm đào tạo Việt Nam học của trường”, GS Momoki cho hay.

Nhìn lại quá trình học, bà Yagi đặc biệt ấn tượng với việc các bạn học của mình rất tích cực giao lưu, trao đổi với nhau cả trong lẫn ngoài giờ học. Những khái niệm như “kinh tế đạo đức” hay “xã hội tiểu nông”, vốn chỉ được nhắc đến trong những câu chuyện bên lề lớp học, lại trở thành gợi ý quan trọng cho phần phân tích lý thuyết trong luận văn của bà.

“Các bạn đều rất chăm chỉ, xuất sắc và thân thiện nên tôi hầu như không cảm nhận được khoảng cách tuổi tác”, bà Yagi nói. “Thêm nữa, trong khi người Nhật thường hoàn thành một việc rồi mới bắt đầu việc tiếp theo thì ở đây, vừa học vừa làm là chuyện bình thường. Tôi thật sự khâm phục sức sống và nguồn năng lượng ấy”.

Sau khi nhận bằng thạc sĩ ở Việt Nam, bà dự định sẽ trở về quê hương Nhật Bản.

Sau gần một phần ba cuộc đời gắn bó với Hà Nội, bà Yagi sẽ trở về Nhật Bản vào tháng 8 tới. Tấm bằng thạc sỹ tại Đại học Việt Nhật được xem là dấu mốc khép lại chặng đường sống và làm việc tại Việt Nam, cũng như đóng góp một phần nhỏ vào sự phát triển của ngành Việt Nam học. Cũng chính quá trình học tập và nghiên cứu này lại mở ra cho bà những mục tiêu mới.

Bà Yagi hy vọng sẽ tiếp tục tham gia các hoạt động liên quan đến Việt Nam và thỉnh thoảng trở lại Hà Nội để không bỏ lỡ những thay đổi trong nhịp sống của “quê hương thứ hai”.