Người tiêu dùng đã 'mua' những rủi ro nào khi dùng viên sủi giả?

Ảnh: Công an TP. Hà Nội

Công an TP. Hà Nội vừa khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can về hành vi “sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm” theo Khoản 1 Điều 193 Bộ luật Hình sự, liên quan đến Công ty TNHH Sản xuất Dược - Mỹ phẩm Vintechpharm. Nguyễn Thế Vinh, Giám đốc công ty, bị tạm giam.

Trước đó, lực lượng chức năng khám xét cơ sở sản xuất của Công ty Vintechpharm và 3 cơ sở, quầy thuốc đã mua hàng, tạm giữ, niêm phong hơn 1,2 triệu sản phẩm viên sủi. Lực lượng chức năng cũng phát hiện nội dung bản công bố sản phẩm không trùng khớp với nhãn hàng hóa, hồ sơ công bố chưa đầy đủ. Kết quả kiểm nghiệm 4 mẫu cho thấy hàm lượng natri benzoat từ 4,18% - 6,78%, trong khi mức cho phép không quá 0,2%, cao gấp 20 - 33 lần.

Theo tài liệu điều tra, chi phí sản xuất mỗi lọ viên sủi khoảng 10.000 đồng, sau đó được công ty này bán với giá 45.000 - 60.000 đồng tại các quầy thuốc và trên Shopee, TikTok Shop. Không những thế, một số thành phần như Vitamin B1, B3, B6 và các hoạt chất được quảng cáo trên nhãn không được phát hiện trong sản phẩm.

Natri benzoat là một dạng muối của acid benzoic, được sử dụng làm chất bảo quản thực phẩm. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) đưa ra mức tiêu thụ hàng ngày có thể chấp nhận được (ADI) đối với acid benzoic và các muối của nó là 0 - 5 mg/kg/ngày. Việc sử dụng chất bảo quản không đúng quy định có thể gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng.

Lực lượng chức năng khám xét cơ sở sản xuất của Công ty Vintechpharm. Ảnh: Công an TP. Hà Nội

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ sinh học và Công nghệ thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết tại Việt Nam, natri benzoat là chất bảo quản được Bộ Y tế cho phép sử dụng trong thực phẩm, nhưng cần phải tuân thủ nghiêm quy định về hàm lượng sử dụng theo quy định.

Theo ông Thịnh, natri benzoat có tính kiềm mạnh, đặc tính tương tự như xà phòng. Trong khi đó, bản chất viên sủi là sản phẩm dạng khô, đã được nén chặt thành viên đanh cứng. Ở trạng thái rắn như thế này, sản phẩm vốn rất khó bị oxy hóa hay hư hỏng. Ông Thịnh đặt câu hỏi nhà sản xuất dùng chất natri benzoat vào trong viên sủi vì mục đích gì vẫn chưa rõ. Nhưng đã lạm dụng natri benzoat vượt ngưỡng quy định là sẽ gây ra những hiểm họa cho sức khỏe.

Phân tích sâu về cơ chế gây độc của chất này, ông Thịnh cảnh báo sự nguy hiểm lớn nhất nằm ở quá trình chuyển hóa bên trong cơ thể. Cụ thể, khi natri benzoat hòa tan trong nước và được dung nạp, gốc benzoat sẽ bị oxy hóa và biến đổi thành benzen. Đây là một chất mạch vòng có độc tính rất cao. Người dùng có thể gặp các triệu chứng ngộ độc cấp tính, nguy hiểm hơn khi hóa chất này có thể gây tổn thương hệ thần kinh ở trẻ em. Đáng lo ngại hơn, về lâu dài, cấu trúc độc hại của benzen có thể làm biến đổi tế bào, gây bệnh ung thư.

Theo tài liệu điều tra, chi phí sản xuất mỗi lọ viên sủi khoảng 10.000 đồng. Ảnh: Bộ Công An

Còn theo BSCKI. Chu Đức Thành, Khoa Điều trị tích cực và Chống độc, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), ranh giới giữa an toàn và ngộ độc phụ thuộc chặt chẽ vào liều lượng nạp vào cơ thể. Khi bị đưa vào các sản phẩm tiêu dùng với hàm lượng vượt quy chuẩn gấp nhiều lần, Natri Benzoat trở thành mối đe dọa trực tiếp đến chuyển hóa và sức khỏe thần kinh, đặc biệt là ở trẻ nhỏ.

Theo BS. Thành, Natri Benzoat được các cơ quan quản lý (WHO, FDA, Bộ Y tế Việt Nam) kiểm soát rất khắt khe: Hàm lượng trong sản phẩm tối đa từ 0,05% đến 0,1% (khoảng 1.000 mg/kg sản phẩm, một số nhóm đặc thù tối đa không quá 0,2%). Nếu vượt quá 0,1%, chất này thậm chí đã bắt đầu làm biến đổi mùi vị sản phẩm. Mức nạp hàng ngày chấp nhận được với một người lớn nặng 50 kg chỉ được phép nạp tối đa 250 mg/ngày. Đối với một trẻ em nặng 15 kg, ngưỡng tối đa an toàn cả ngày chỉ là 75 mg.

"Khi hàm lượng trong sản phẩm quá cao, người dùng chỉ cần uống 1 sản phẩm là đã nạp gấp hàng chục lần ngưỡng an toàn của cả ngày, dẫn tới ngộ độc quá liều cấp hoặc mạn tính", BS. Chu Đức Thành cảnh báo. Triệu chứng quá liều có thể là gây kích ứng mạnh niêm mạc dạ dày - ruột, gây buồn nôn, nôn mửa dữ dội, đau thượng vị, viêm loét niêm mạc và tiêu chảy.

Lượng Natri Benzoat quá cao trong viên sủi trở thành mối đe dọa trực tiếp đến chuyển hóa và sức khỏe thần kinh, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Ảnh: Bộ Công An

Không chỉ bất thường về hàm lượng chất bảo quản, cơ quan chức năng còn không phát hiện một số vitamin và hoạt chất được quảng cáo trên nhãn sản phẩm. Điều này khiến người tiêu dùng có thể mua và sử dụng sản phẩm với kỳ vọng được bổ sung vitamin, nhưng thực tế không nhận được các thành phần như công bố.

Các sản phẩm viên sủi được giới thiệu với nhiều công dụng, trong đó có cả sản phẩm dành cho trẻ em. Với trẻ nhỏ, việc sử dụng sản phẩm với mục đích bổ sung vitamin nhưng thành phần không đúng như công bố có thể khiến phụ huynh đánh giá sai nhu cầu dinh dưỡng của trẻ.

Do đó, vụ việc cũng là lời cảnh báo đối với người tiêu dùng khi lựa chọn các sản phẩm thực phẩm bổ sung. Người dân cần ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, kiểm tra thành phần, thông tin công bố và không nên chỉ dựa vào những công dụng được quảng cáo trên bao bì hoặc mạng xã hội. Đồng thời, vụ việc cũng đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt hơn thị trường thực phẩm bổ sung. Không thể để thương mại điện tử trở thành “chợ” mà ở đó một sản phẩm sức khỏe chỉ cần một chiếc nhãn bắt mắt và vài lời quảng cáo là có thể tiếp cận hàng nghìn người.

Với sản phẩm liên quan sức khỏe, người mua khó có khả năng tự kiểm chứng bằng mắt thường xem một viên sủi chứa bao nhiêu Natri Benzoat, có thực sự chứa Vitamin B1, B3, B6 như nhãn công bố hay không... Họ mua hàng phần lớn dựa trên thông tin người bán cung cấp và niềm tin vào hệ thống mà nền tảng thương mại điện tử thiết lập. Đây cũng là lúc câu chuyện trách nhiệm của nền tảng cần được đặt ra.

Vụ việc cũng đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt hơn thị trường thực phẩm bổ sung. Ảnh: Bộ Công An

Công an TP. Hà Nội khuyến cáo, người dân đã mua hoặc đang sử dụng các sản phẩm viên sủi do Vintechpharm sản xuất, gồm “Multivitamin Pro”, “Actiso râu ngô – rau má” và “Actiso Pro” ngay lập tức nên dừng sử dụng. Nếu xuất hiện biểu hiện bất thường về sức khỏe, người dân nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và cung cấp thông tin về sản phẩm đã dùng. Nếu còn giữ bao bì sản phẩm, nên mang theo để bác sĩ có thêm thông tin đánh giá.