Người trẻ đọc sách nhiều hơn nhưng có sâu hơn?
Giữa làn sóng chuyển dịch từ sách giấy sang nền tảng số, văn hóa đọc của giới trẻ Việt Nam đang cho thấy nhiều biến đổi đáng chú ý. Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Quốc Minh, người trẻ không quay lưng với sách, nhưng cách họ tiếp cận tri thức đã khác trước: nhanh hơn, tiện hơn, song cũng dễ nông hơn. Câu chuyện đọc sách hôm nay không chỉ là thói quen cá nhân, mà còn liên quan tới chất lượng con người và nội lực phát triển của một quốc gia.
Khi nhắc tới văn hóa đọc ở Việt Nam trong nhiều năm nay, các số liệu chỉ ra rằng việc đọc phần lớn gắn với học tập, thi cử, mang tính bắt buộc hơn là xuất phát từ nhu cầu tự thân. Cụ thể, mỗi người Việt Nam chỉ đọc trung bình 4 cuốn sách/năm, trong đó 2,8 cuốn là sách giáo khoa và chỉ 1,2 cuốn là các loại sách khác. Điều này chỉ ra một thực trạng: đọc để hoàn thành nhiệm vụ tại trường thì nhiều, nhưng đọc như một thói quen văn hóa, một cách phát triển bản thân và nuôi dưỡng chiều sâu tinh thần lại chưa thực sự phổ biến.
Tuy nhiên, những tín hiệu mới từ thị trường xuất bản số đang cho thấy một chuyển động khác. Thống kê vào năm 2025 cho thấy giới trẻ Việt Nam đang dẫn đầu số giờ đọc sách trung bình một tuần là 13 giờ 15 phút, cao hơn cả các quốc gia có truyền thống đọc mạnh như Ấn Độ, Thái Lan hay Trung Quốc. Điều cần nhìn nhận lúc này không phải là giới trẻ quay lưng với sách, mà là họ đang thay đổi cách đọc, chuyển từ không gian vật lý sang môi trường số.
Đọc nhiều hơn, nhưng chưa chắc sâu hơn
Dựa trên thực tế đó, TS Nguyễn Thị Quốc Minh đánh giá văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay mang ba đặc điểm chính:
Thứ nhất, việc đọc đang gia tăng về hình thức, nhưng chưa chắc tăng về chiều sâu. Nhiều bạn trẻ vẫn đọc mỗi ngày, nhưng chủ yếu là các nội dung ngắn, phân mảnh như bài đăng mạng xã hội, trích đoạn, bài viết ngắn hoặc thông tin tóm lược. Điều đó giúp tiếp cận thông tin nhanh, nhưng lại dễ khiến người đọc quen với việc đọc lướt, đọc nhanh, thiếu sự nghiền ngẫm cần thiết.
Thứ hai, sự chuyển dịch sang nền tảng số là xu thế tất yếu. Điện thoại thông minh đang trở thành công cụ đọc phổ biến nhất của giới trẻ. Chỉ với một thiết bị nhỏ gọn, người dùng có thể tiếp cận hàng nghìn đầu sách, tìm kiếm thông tin tức thì và cập nhật tri thức mới với chi phí thấp hơn nhiều so với sách in. Đây là một thay đổi tích cực vì nó góp phần giảm rào cản tiếp cận tri thức.
Thứ ba, sách đang phải cạnh tranh với các hình thức giải trí số khác. Nếu trước đây sách là một trong những kênh tiếp cận tri thức quan trọng nhất, thì ngày nay sự xuất hiện của video ngắn, mạng xã hội, trò chơi điện tử và hàng loạt nội dung giải trí khác khiến việc duy trì khả năng tập trung khi đọc trở thành một thách thức lớn đối với nhiều người trẻ. Từ thực tế ấy, vấn đề đáng lo hiện nay không hẳn là giới trẻ đọc ít đi, mà là nguy cơ đọc nông, đọc phân mảnh và thiếu chiều sâu.
Sách điện tử không thay thế hoàn toàn sách giấy
Trước câu hỏi liệu sách điện tử có thể thay thế sách giấy trong tương lai, TS Nguyễn Thị Quốc Minh cho rằng câu trả lời là không hoàn toàn. Hai hình thức này sẽ cùng tồn tại và bổ sung cho nhau, thay vì triệt tiêu lẫn nhau.
Sách điện tử có nhiều ưu thế rõ rệt: tiện lợi, dễ mang theo, giá thành thấp hơn, khả năng tìm kiếm và ghi chú nhanh, đồng thời giúp người đọc tiếp cận tri thức mới gần như ngay lập tức. Trong nhịp sống hiện đại, đây là lựa chọn phù hợp với nhiều người trẻ.
Tuy nhiên, sách giấy vẫn giữ những giá trị bền vững khó thay thế. Đó là trải nghiệm đọc sâu, ít bị xao nhãng hơn so với môi trường số; là giá trị cảm xúc, thẩm mỹ và lưu giữ. Với các hoạt động đọc nghiên cứu, đọc nghiền ngẫm hay tiếp nhận những nội dung cần suy tư dài hơi, sách giấy vẫn có vị trí riêng. Điều cốt lõi không nằm ở việc chọn sách điện tử hay sách giấy, mà ở chỗ người đọc có duy trì được năng lực đọc sâu hay không. Bởi nếu đọc trên môi trường số chỉ dừng ở việc lướt nhanh, đọc ngắn, thì dù số lượng nhiều đến đâu cũng khó tạo nên nền tảng tri thức bền vững.
Văn hóa đọc và nội lực của một quốc gia
TS Nguyễn Thị Quốc Minh cho biết, thực tế, đa số các cường quốc trên thế giới như Mỹ, Anh, Pháp, Thụy Sĩ… không dẫn đầu các bảng xếp hạng về số lượng sách đọc mỗi năm. Điều đó cho thấy cần phân biệt rõ giữa "lượng đọc" và "chất lượng đọc".
TS Nguyễn Thị Quốc Minh: "Đọc sách không trực tiếp làm cho một quốc gia giàu mạnh ngay lập tức, nhưng nó góp phần tạo nên nội lực con người – chủ thể quyết định phát triển đất nước."
Đọc sách không phải là yếu tố duy nhất quyết định sự phát triển của một đất nước. Sự phát triển quốc gia phụ thuộc vào tổng hòa của nhiều yếu tố như thể chế, giáo dục, khoa học - công nghệ, năng suất lao động và khả năng đổi mới. Tuy vậy, văn hóa đọc vẫn có vai trò nền tảng, lâu dài trong tiến trình phát triển con người. Đọc sách không trực tiếp làm cho một quốc gia giàu mạnh ngay lập tức, nhưng nó góp phần tạo nên nội lực con người - chủ thể quyết định phát triển đất nước.
"Ở nhiều nước phát triển, người dân tiếp cận tri thức qua hệ sinh thái rất đa dạng: sách, tạp chí học thuật, podcast, khóa học trực tuyến, cơ sở dữ liệu số... Vì thế, điều quan trọng không chỉ là họ đọc bao nhiêu cuốn sách, mà là họ tiếp cận và sử dụng tri thức hiệu quả đến đâu. Văn hóa đọc cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn: là khả năng đọc có chọn lọc, có mục đích; đọc để hiểu, cải thiện khả năng phản biện và chuyển hóa thành năng lực thực tiễn", TS Nguyễn Thị Quốc Minh chia sẻ.
Cơ hội và thách thức của sự chuyển dạng
Theo TS Nguyễn Thị Quốc Minh, văn hóa đọc của giới trẻ Việt Nam hiện nay không biến mất mà đang chuyển dạng. Để xây dựng nền tảng này, gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp tạo ra môi trường đọc thuận lợi. Cha mẹ cần làm gương; nhà trường cần đổi mới phương pháp dạy học gắn với việc đọc; các tổ chức cần đầu tư vào hệ thống thư viện và chương trình khuyến đọc.
Bên cạnh đó, bản thân mỗi cá nhân cần nhận thức rõ vai trò của việc đọc đối với sự phát triển của mình. Đọc sách không phải là hoạt động ép buộc mà cần trở thành nhu cầu tự thân. Việc lựa chọn sách phù hợp, xây dựng thói quen mỗi ngày và biết cách đọc hiệu quả như đọc có mục đích, ghi chép, tóm tắt... sẽ giúp nâng cao giá trị của việc đọc.
Tóm lại, trong bối cảnh toàn cầu hóa, tri thức ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Việc xây dựng văn hóa đọc cần được xem là nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Khi mỗi cá nhân biết trân trọng và duy trì thói quen đọc sách, chúng ta không chỉ làm giàu cho chính mình mà còn góp phần tạo nên một xã hội học tập, một đất nước phát triển bền vững và văn minh.
Nguồn SVVN: https://svvn.tienphong.vn/nguoi-tre-doc-sach-nhieu-hon-nhung-co-sau-hon-post1836664.tpo
Tin nóng
Đông đảo sinh viên Trường ĐH Ngoại ngữ Huế đã có một ngày trải nghiệm các cơ hội nghề nghiệp thực tế, định hướng cho việc làm tương lai.
Từ lớp học giản dị với 'nhiều không', Nguyễn Thị Ngọc Tâm đã âm thầm gieo chữ và lan tỏa yêu thương suốt hai thập kỷ.
Từ những tháng ngày mưu sinh nơi phố xá cùng cha mù, cô gái trẻ đã viết tiếp giấc mơ bằng tấm vé trúng tuyển đại học sư phạm. Câu chuyện là minh chứng cho sức mạnh của nghị lực và niềm tin vào tương lai.
Sáng 18-4, tại Đường sách TPHCM, Sở GD-ĐT TPHCM tổ chức Vòng chung kết Hội thi 'Lớn lên cùng sách' lần thứ 11 năm học 2025-2026. Đây là một trong những hoạt động hưởng ứng Ngày sách và văn hóa đọc Việt Nam (21-4), tại TPHCM.
Trường Đại học Mở TPHCM trao bằng tốt nghiệp cho 126 thạc sĩ ngành giáo dục (giảng dạy Tiếng Anh) trong chương trình liên kết với Australia.
Kỳ thi đánh giá năng lực đợt 2 mở thêm cơ hội cho thí sinh cải thiện điểm và tăng lợi thế xét tuyển đại học năm 2026.
Tin mới
Theo phóng viên TTXVN tại Nhật Bản, trong bối cảnh cộng đồng người Việt Nam tại quốc gia này ngày càng phát triển, bài toán giữ gìn tiếng Việt cho thế hệ trẻ đang trở thành mối quan tâm chung của nhiều gia đình, hội đoàn và cơ quan đại diện.
Một giáo sư Toán học ở tuổi 66 đã được vinh danh với giải thưởng danh giá trị giá 1,2 triệu USD nhờ những đóng góp nổi bật trong nghiên cứu hình học đối xứng. Thành tựu này tiếp tục khẳng định giá trị bền bỉ của lao động khoa học và niềm đam mê học thuật suốt đời.
Trong kỷ nguyên số, khi điện thoại thông minh và mạng xã hội dần chiếm lĩnh thời gian của mỗi người, văn hóa đọc đang đứng trước nhiều thách thức. Tuy nhiên, giữa dòng chảy công nghệ, thói quen đọc sách không mất đi mà đang biến đổi nhanh chóng, mở ra những cách tiếp cận tri thức mới, linh hoạt và đa dạng hơn.
Trước tình hình vi phạm pháp luật hình sự trong lứa tuổi chưa thành niên còn tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp, việc chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cấp, ngành và toàn xã hội. Thời gian qua, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, không chỉ tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong các vụ việc cụ thể mà còn đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật ngay từ cơ sở. Với cách làm linh hoạt, thực tiễn, hoạt động của Trung tâm góp phần nâng cao nhận thức, định hướng hành vi, từng bước hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên.
Ngày 18-4, Đoàn kiểm tra Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc khảo sát, đánh giá thực trạng sử dụng phòng học thiết bị bộ môn và giáo dục STEM, do Tiến sĩ Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông làm Trưởng đoàn có buổi khảo sát một số cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.
Sáng 18/4, Lễ vinh danh HS đoạt giải Kỳ thi Tìm kiếm tài năng toán học quốc tế năm 2026 được tổ chức tại Trường THPT Chuyên Hà Nội-Amsterdam.
Ngày 18-4, tại Trường Tiểu học Âu Cơ, phường Liên Chiểu đã tổ chức thành công buổi tập huấn triển khai thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) cấp tiểu học với sự tham gia của hơn 200 cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán đến từ các trường tiểu học trên địa bàn.