Người trẻ Sơn Đồng làm mới sản phẩm truyền thống bằng công nghệ
Từ kinh nghiệm làm nghề truyền thống và kiến thức thiết kế, anh Nguyễn Xuân Thắng đã ứng dụng công nghệ, đổi mới sản phẩm Sơn Đồng truyền thống, mở rộng...
Sinh ra và lớn lên tại làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng (Hà Nội), anh Nguyễn Xuân Thắng sớm tiếp xúc với công việc chế tác tượng Phật, đồ thờ và các sản phẩm mỹ nghệ Sơn Đồng truyền thống.
Anh được tích lũy kinh nghiệm thực tế từ gia đình, đồng thời tiếp cận với các phần mềm công nghệ thiết kế khi theo học tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp. Những kiến thức và trải nghiệm này trở thành cơ sở để anh tìm tòi, ứng dụng công nghệ vào quá trình chế tác và phát triển sản phẩm mỹ nghệ Sơn Đồng.
Anh Nguyễn Xuân Thắng bên sản phẩm mỹ nghệ Sơn Đồng, kết hợp tinh hoa nghề truyền thống với những hướng sáng tạo mới.
Từ thực tế gắn bó với làng nghề, anh nhận thấy nhiều du khách đến Sơn Đồng tham quan, tìm hiểu quy trình chế tác và bày tỏ sự thích thú với tay nghề của người thợ. Tuy nhiên, du khách thường khó mua sản phẩm mang về bởi đa số sản phẩm truyền thống đều có kích thước lớn đặc thù.
"Có rất nhiều du khách đến với Sơn Đồng tham quan, du lịch và trải nghiệm. Sau đó, họ muốn có một sản phẩm để mang về nhưng điều đó lại rất khó", anh Thắng chia sẻ.
Chính lý do đó đã trở thành động lực giúp anh hiện thực hóa ý tưởng phát triển những sản phẩm có kích thước phù hợp hơn, vừa mang dấu ấn của làng nghề, vừa đáp ứng nhu cầu lưu niệm hoặc sử dụng trong đời sống. Theo anh, việc sáng tạo mẫu mã không chỉ giúp sản phẩm tiếp cận thêm khách hàng mà còn tạo cơ hội giới thiệu những giá trị văn hóa của Sơn Đồng theo cách gần gũi hơn.
"Mong muốn của tôi là mỗi khách đến với Sơn Đồng đều có thể cầm một sản phẩm mang dấu ấn của Sơn Đồng về làm kỷ niệm", anh Thắng bày tỏ
Anh đã đưa kiến thức thiết kế công nghệ vào quá trình chế tác, sử dụng phần mềm máy tính để dựng mẫu 3D, sau đó in mẫu nhằm kiểm tra hình dáng, tỷ lệ trước khi đưa vào sản xuất. Với một số công đoạn tạo hình, anh sử dụng máy CNC để hỗ trợ gia công theo thiết kế.
Việc ứng dụng công nghệ hiện đại giúp anh Thắng rút ngắn công đoạn tạo mẫu, đồng thời thuận tiện hơn trong việc hiện thực hóa các ý tưởng thiết kế.
"Công nghệ in 3D tạo ra một mẫu sản phẩm sẽ thay thế cho việc ngày xưa muốn tạo ra mẫu thì phải nặn đất, đục gỗ cùng các công đoạn thực tế. Việc chuyển từ thiết kế trên máy tính sang mẫu in 3D nhanh hơn và bảo đảm đúng với những gì mình đã thiết kế", anh Thắng cho biết.
Máy CNC hỗ trợ tạo hình sản phẩm, góp phần nâng cao năng suất và độ đồng đều trong sản xuất.
Ở khâu gia công, máy CNC hỗ trợ tạo hình, giúp rút ngắn thời gian và tăng độ đồng đều giữa các sản phẩm. Theo anh, với những sản phẩm đơn giản, nếu làm thủ công có thể mất vài ngày mới hoàn thành một sản phẩm, trong khi sử dụng máy móc có thể tạo ra khoảng 10-20 sản phẩm trong một ngày.
Từ sự thay đổi này, anh ước tính năng suất tạo hình bằng máy đối với một số sản phẩm đơn giản có thể cao khoảng gấp 3 lần so với cách làm truyền thống. Việc tăng sản lượng cũng tạo điều kiện tối ưu chi phí trên mỗi sản phẩm. Dù vậy, hiệu quả này vẫn chủ yếu nằm ở khâu tạo hình, bởi các công đoạn hoàn thiện bề mặt, sơn phủ và xử lý sản phẩm vẫn cần thời gian, công sức của người thợ.
"Những bề mặt sản phẩm vẫn phải được làm thủ công. Công nghệ hiện nay hỗ trợ nhanh hơn ở khâu tạo hình, còn các công đoạn hoàn thiện vẫn cần sự tỉ mỉ của người làm nghề", anh chia sẻ.
Với anh Thắng, công nghệ không thay thế toàn bộ kỹ thuật thủ công mà đóng vai trò hỗ trợ người thợ trong những công đoạn phù hợp. Điều anh hướng đến là kết hợp khả năng thiết kế, tạo hình bằng máy móc với kinh nghiệm hoàn thiện sản phẩm đã tích lũy trong nghề.
"Tôi luôn muốn tạo ra những sản phẩm hiện đại, có tính ứng dụng cao nhưng vẫn có cái hồn và những giá trị truyền thống mà người Sơn Đồng đã truyền cho nhau", anh nói.
Sản phẩm mỹ nghệ Sơn Đồng ứng dụng công nghệ sáng tạo.
Bên cạnh việc đổi mới mẫu mã và phương thức sản xuất, anh Thắng từng bước tìm thêm các kênh giới thiệu sản phẩm. Ngoài hoạt động trưng bày tại hội chợ, triển lãm và các sự kiện, anh sử dụng mạng xã hội, website để quảng bá, mở rộng khả năng tiếp cận nhiều tệp khách hàng
Một trong những hình thức quảng bá mới nhất anh thực hiện là tham gia phiên livestream giới thiệu sản phẩm trong chương trình chuyển đổi số do địa phương tạo điều kiện tổ chức. Đây là lần đầu tiên anh trực tiếp thử sức với hình thức quảng bá này.
"Sau phiên livestream, tôi nhận được những phản hồi rất tích cực từ bạn bè, thậm chí cả những người chưa từng gặp mặt hay tiếp xúc. Mọi người đánh giá cao sản phẩm và dành cho tôi những lời khen", anh Thắng kể.
Bên cạnh những phản hồi tích cực, phiên livestream cũng mang lại cho anh một số đơn hàng. "Tôi nghĩ đó cũng là động lực để sau này mình cố gắng phát triển hơn, nghiêm túc hơn với hình thức livestream và các kênh truyền thông để quảng bá sản phẩm tới khách hàng", anh chia sẻ.
Một số sản phẩm mỹ nghệ Sơn Đồng ứng dụng công nghệ sáng tạo, kết hợp nét hiện đại với giá trị văn hóa truyền thống.
Từ trải nghiệm ban đầu, anh Thắng nhìn nhận mạng xã hội và livestream là những kênh có thể giúp người làm nghề giới thiệu sản phẩm tới khách hàng, đồng thời tiếp nhận phản hồi để điều chỉnh cách phát triển sản phẩm. Việc tìm kiếm khách hàng qua các kênh mới cũng gắn với mục tiêu phát triển những sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.
Trong quá trình tiếp cận hướng đi mới, anh Thắng cho biết anh nhận được rất nhiều sự ủng hộ từ chính quyền địa phương và những người làm nghề xung quanh. Dù lựa chọn phát triển sản phẩm theo hướng khác hơn so với cách làm truyền thống, anh vẫn nhận được sự động viên, hỗ trợ giới thiệu sản phẩm từ bạn bè và các nhóm nghề nghiệp.
"Chính quyền địa phương cũng như anh em, bạn bè trong các hội nhóm rất ủng hộ. Thậm chí, mọi người còn giới thiệu sản phẩm của tôi đến bạn bè, người quen của họ. Đặc biệt, địa phương đã tạo điều kiện để tôi tham gia phiên livestream 12/10 vừa qua, giúp tôi có thêm trải nghiệm trong việc quảng bá sản phẩm và tiếp cận khách hàng", anh Thắng chia sẻ.
Bên cạnh việc phát triển sản phẩm, anh Thắng mong muốn tạo thêm việc làm cho người dân địa phương, đồng thời có cơ hội cùng mọi người duy trì, phát triển nghề mỹ nghệ Sơn Đồng
"Mục tiêu của tôi luôn hướng đến là có được công việc và tạo công ăn việc làm cho người dân ở địa phương. Toàn bộ những cái công việc trong xưởng thì tôi đều hướng dẫn và chia sẻ với mọi người về cách làm để tạo ra những cái sản phẩm truyền thống cũng như những cái sản phẩm mới", anh bày tỏ
Người thợ tỉ mỉ hoàn thiện từng chi tiết, giữ gìn nét tinh xảo trong sản phẩm mỹ nghệ Sơn Đồng.
Trong thời gian tới, anh Thắng dự định tiếp tục cập nhật thiết kế, thử nghiệm chất liệu và phát triển thêm những sản phẩm có tính ứng dụng cao. Anh muốn tận dụng lợi thế của làng nghề, từ hệ thống hoa văn đến kinh nghiệm chế tác được tích lũy qua nhiều thế hệ, để tạo nên những mẫu sản phẩm mới nhưng vẫn giữ được dấu ấn truyền thống.
Với anh Thắng, phát triển mỹ nghệ Sơn Đồng không chỉ là tạo ra những sản phẩm mới hay tìm thêm kênh bán hàng, mà còn là tìm cách để giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại. Từ việc ứng dụng công nghệ trong chế tác đến nỗ lực tiếp cận khách hàng và đồng hành cùng người dân địa phương, anh đang từng bước tìm kiếm hướng đi phù hợp cho sản phẩm của mình.
Ông Cao Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng, Hà Nội chia sẻ: "Anh Nguyễn Xuân Thắng là một trong những người đã từng bước đổi mới trên cơ sở bàn tay trí óc sự sáng tạo và đôi tay đục đẽo của người Sơn Đồng tạo thành những cái sản phẩm để có thể xuất khẩu sang nước ngoài và đưa được đến với thị trường hữu dụng hàng ngày. Và công nghệ trong đó đang đóng vai trò quan trọng. Nhiều vật phẩm đã được thiết kế sáng tạo trên mô hình 3D của máy tính và các phần mềm của máy tính để tạo ra những cái mẫu phù hợp với thị trường sử dụng vào đời sống hàng ngày. Như những sản phẩm khay trà, khay nước hình hoa sen, mẫu phong thủy trang trí, những cái tượng mã đáo thành công.
Đối với Sơn Đồng thì nghệ nhân cũng có nhiều, tuy nhiên để có lối đi riêng, có sự sáng tạo anh Thắng là một trong người đi đầu. Hướng đi này đã thu hút thêm một số lao động, thợ thủ công tại địa phương, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới cho thế hệ trẻ và các nghệ nhân trẻ trong việc tìm hiểu thị trường, nắm bắt thị hiếu và phát huy khả năng sáng tạo.
Qua đó, sản phẩm Sơn Đồng không chỉ chỉ dùng cho những vực tâm linh, tôn giáo ở các cơ sở thờ tự mà có thể đến gần gũi hơn với hoạt động đời sống hàng ngày. Khi sản phẩm được đến với nhiều người dùng hơn, thì nó tạo điều kiện cho nhiều người lao động hơn, thu nhập cũng tăng hơn. Điều đó xã rất là khuyến khích và cũng là hỗ trợ cho các doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp trẻ như anh Thắng"
Mai Nhâm (thực hiện)