Người trẻ Trung Quốc tháo chạy khỏi thị trường việc làm khốc liệt
Từng là điểm đến của lao động phổ thông, Nhật Bản nay thu hút ngày càng nhiều cử nhân Trung Quốc muốn thoát khỏi thị trường việc làm cạnh tranh gay gắt ở quê nhà.

Áp lực thất nghiệp đang thúc đẩy một bộ phận cử nhân Trung Quốc tìm kiếm tương lai ở nước ngoài. Ảnh minh họa: Thomas Peter/Reuters.
Sau khi tốt nghiệp đại học tại Trung Quốc, Jessica Zhang quyết định sang Nhật Bản tìm cơ hội việc làm. Hiện cô theo học tiếng Nhật tại một trường ngôn ngữ ở Kyoto (Nhật Bản) bằng visa du học, đồng thời làm thu ngân bán thời gian tại siêu thị. Zhang đặt mục tiêu đạt trình độ tiếng Nhật trung cấp cao trước khi ứng tuyển công việc toàn thời gian và chuyển sang visa lao động.
“Hiện tôi được trả lương theo giờ và mức thu nhập khá tốt nếu so với quê nhà. Tuy nhiên, giá nhu yếu phẩm tại Nhật đã tăng mạnh trong 2 năm qua nên gia đình vẫn hỗ trợ một phần. Về lâu dài, ít nhất tôi có thể tự nuôi sống mình ở đây. Nếu không rời khỏi quê hương, tôi gần như không thấy lối ra”, Zhang nói với South China Morning Post (SCMP).
Zhang là một trong số ngày càng nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học Trung Quốc tìm đến Nhật Bản trong bối cảnh thị trường lao động quê nhà cạnh tranh gay gắt, trong khi nền kinh tế già hóa của Nhật lại thiếu lao động trẻ.
Áp lực việc làm ở quê hương
Theo số liệu chính thức của hai nước, khoảng 1/3 dân số Nhật Bản từ 65 tuổi trở lên, tỷ lệ gần gấp đôi Trung Quốc. Cơ cấu dân số già khiến nhiều doanh nghiệp Nhật gặp khó trong tuyển dụng, đặc biệt ở các vị trí dành cho người trẻ.
Làn sóng lao động sang Nhật hiện nay cũng có nhiều khác biệt so với vài thập niên trước. Những năm 1990, phần lớn lao động xứ tỷ dân sang Nhật với mục tiêu tìm các công việc có thu nhập cao hơn quê nhà, không ít người làm lao động phổ thông.
Hiện nay, nhiều người là cử nhân tốt nghiệp các trường đại học nhóm hai hoặc ba tại Trung Quốc. Sau khi không tìm được công việc phù hợp trong nước, họ sang thị trường việc làm nước khác, nơi tuyển dụng thuận lợi hơn với lao động trẻ.

Thị trường việc làm tại xứ tỷ dân ngày càng khốc liệt khi lượng cử nhân tốt nghiệp liên tục lập kỷ lục. Ảnh minh họa: Florence Lo/Reuters.
Một trong những yếu tố hấp dẫn Zhang và gia đình là tỷ lệ sinh viên mới tốt nghiệp tìm được việc tại Nhật Bản. Theo dữ liệu chính phủ công bố hồi tháng 5, tỷ lệ này đạt 98% vào tháng 4, mức cao thứ hai trong lịch sử. Tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 15-24 tuổi tại Nhật cũng chỉ ở mức 3,5% trong tháng 9. Con số này tính cả những sinh viên chưa có việc nhưng đang chủ động tìm kiếm.
Tại quốc gia tỷ dân, tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm 16-24 tuổi, không tính sinh viên, lên tới 18% trong tháng 9.
Theo Bain & Company, công ty tư vấn quản lý toàn cầu có trụ sở tại Mỹ, số tin tuyển dụng tại Trung Quốc giảm 33% trong quý III so với cùng kỳ, mạnh nhất trong 10 thị trường được khảo sát. Ngược lại, Nhật Bản dẫn đầu với mức tăng 13%.
Trong bối cảnh kinh tế chậm lại và doanh nghiệp thu hẹp tuyển dụng, Trung Quốc đón lượng sinh viên tốt nghiệp đại học kỷ lục 12,7 triệu người trong năm nay. Con số này dự kiến vượt 13 triệu vào năm 2027, tiếp tục gia tăng áp lực việc làm.
“Lý do khác khiến tôi chọn Nhật là không phải đáp ứng yêu cầu IELTS. Bài thi tiếng Anh này khá khó đối với tôi. Tôi cũng thích hoạt hình Nhật Bản từ nhỏ, nên đây là nơi khá phù hợp để sinh sống”, Zhang nói.
Sức hút của Nhật Bản
Bất chấp căng thẳng ngoại giao giữa Bắc Kinh (Trung Quốc) và Tokyo (Nhật Bản), người Trung Quốc vẫn là nhóm người nước ngoài đông nhất tại Nhật Bản.
Theo Cơ quan Dịch vụ Xuất nhập cảnh Nhật Bản (Immigration Services Agency of Japan), số công dân Trung Quốc sinh sống tại nước này vượt 941.000 người vào tháng 6, tăng 1,1% so với cuối năm trước.
Một luật sư tại Thượng Hải (Trung Quốc) từng có nhiều năm học tập và sinh sống ở Nhật cho rằng sức hút của văn hóa xứ hoa anh đào cũng góp phần thúc đẩy xu hướng di cư của giới trẻ Trung Quốc. Nhiều gia đình Trung Quốc hiện khuyến khích con sang Nhật làm việc do bản thân cha mẹ hoặc người thân từng có thời gian lao động tại đây.
“Thế hệ trước nằm trong làn sóng lớn người Trung Quốc sang Nhật vào những năm 1990, khi mức lương trong nước còn quá thấp. Ngày nay, nhiều người trẻ sang Nhật vì đơn giản là không thể tìm được việc ở quê nhà”, người này nhận định.

Xứ hoa anh đào mở ra cơ hội mới cho những cử nhân Trung Quốc chật vật tìm việc ở quê nhà. Ảnh minh họa: Fred Mery/Bloomberg.
Dù vậy, chi phí sinh hoạt tại Nhật đã tăng đáng kể. Một phụ huynh cho biết hơn 30 năm trước, tiền kiếm được sau 1 tiếng làm việc đủ để mua hơn một bát mì. Hiện nay, mức lương tương tự chưa chắc đủ chi trả cho một bữa ăn như vậy.
Qi Liang, người đứng đầu Yanhai Furi, công ty môi giới việc làm tại thành phố Đại Liên chuyên hỗ trợ visa lao động Nhật Bản, cho biết phần lớn người Trung Quốc đã lấy được visa làm việc đều lựa chọn ở lại Nhật.
Theo ông, nhóm lao động hiện nay có trình độ học vấn và năng lực tiếng Nhật tốt hơn thế hệ trước. Họ cũng hướng nhiều hơn tới các vị trí văn phòng trong doanh nghiệp, không còn tập trung chủ yếu vào công việc lao động phổ thông.


