Người trẻ xuất khẩu lao động: Hành trình nâng tầm giá trị bản thân

Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh niên phối hợp cùng các đơn vị tổ chức Ngày hội việc làm dành cho thanh niên khuyết tật năm 2026.

Để rõ hơn về vấn đề này, Báo Giáo dục và Thời đại có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Thanh Thảo – Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh niên Thành phố (YES Center).

Thưa bà, qua công tác tư vấn cho hàng ngàn thanh niên tại TPHCM và các tỉnh phía Nam, bà nhận thấy tâm thế của người trẻ khi quyết định đi làm việc ở nước ngoài hiện nay khác biệt ra sao so với giai đoạn trước?

Qua quá trình kết nối các doanh nghiệp tư vấn và xuất khẩu lao động, Trung tâm nhận thấy suy nghĩ của thanh niên hiện nay đã thay đổi khá rõ.

Trước đây, nhiều người xem làm việc ở nước ngoài là giải pháp tăng thu nhập, cải thiện đời sống gia đình và tích lũy vốn. Tuy nhiên, hiện nay người trẻ có xu hướng nhìn rộng hơn khi đặt câu hỏi về việc sẽ có thêm năng lực gì, nghề nghiệp gì và sử dụng kinh nghiệm đó ra sao khi trở về Việt Nam.

Các bạn quan tâm nhiều hơn đến ngoại ngữ, tay nghề, văn hóa doanh nghiệp, tác phong công nghiệp, khả năng làm việc đa quốc gia và cơ hội phát triển sau khi về nước.

Vì vậy, người lao động cần hiểu rằng đi làm việc ở nước ngoài không chỉ là "đi kiếm tiền" mà là một quá trình đào tạo, rèn luyện và tích lũy vốn. Nếu chuẩn bị tốt, người lao động sẽ có "tài sản" lớn hơn rất nhiều so với tiền tiết kiệm, đó chính là nghề nghiệp, ngoại ngữ, kỷ luật lao động và kinh nghiệm quốc tế.

Nếu xét về đặc thù vùng miền, mức độ quan tâm của thanh niên tại TPHCM có gì khác biệt so với khu vực Đông Nam Bộ hay Đồng bằng sông Cửu Long khi tiếp cận các chương trình này?

Mỗi khu vực đều có những đặc điểm và nhu cầu khác nhau. Thanh niên tại TPHCM có lợi thế về khả năng tiếp cận thông tin, ngoại ngữ và cơ sở đào tạo. Do đó, khi tìm hiểu chương trình, các bạn thường đặt nhiều câu hỏi về lộ trình nghề nghiệp, điều kiện hợp đồng, thị trường tiếp nhận và khả năng phát triển sau khi trở về.

Trong khi đó, tại một số địa phương khác, nhu cầu cải thiện thu nhập và hỗ trợ kinh tế gia đình vẫn là động lực rất lớn. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu lao động cần thiết kế cách tiếp cận phù hợp cho từng khu vực, từ tuyên truyền, tư vấn nghề nghiệp đến hỗ trợ tài chính. Đặc biệt với thanh niên nông thôn, cần tư vấn giúp các bạn hiểu rõ cả cơ hội, chi phí, quyền lợi, nghĩa vụ và rủi ro trước khi quyết định.

Đứng từ góc độ người thụ hưởng, đâu là rào cản lớn nhất khiến thanh niên e ngại khi đăng ký tham gia làm việc ở nước ngoài?

Thực tế có nhiều rào cản đối với người lao động. Chi phí ban đầu là một vấn đề lớn, khi gia đình gặp khó khăn trong việc chuẩn bị kinh phí trước xuất cảnh. Ngoại ngữ và tay nghề cũng là trở ngại, dẫn đến việc nhiều bạn phải mất thêm thời gian đào tạo do chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường tiếp nhận.

Ngày hội việc làm tại Trường Đại học Sài Gòn.

Một rào cản khác là tâm lý lo ngại về thông tin không minh bạch, môi giới không đúng quy định hoặc nguy cơ lừa đảo. Khi chưa phân biệt được thông tin chính thống và chi phí hợp pháp, sự e ngại của người lao động là hoàn toàn dễ hiểu. Vì vậy, bài toán không chỉ là "đưa người đi" mà phải giúp lao động đi đúng chương trình, đúng hợp đồng và hiểu đầy đủ quyền lợi để tránh tình trạng bị lừa đảo.

Nhiều lao động trẻ sau 3-5 năm làm việc ở các thị trường phát triển với tay nghề cao, nhưng khi về nước lại làm lao động phổ thông hoặc buôn bán nhỏ. Bà nghĩ sao về sự lãng phí này?

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc dưới góc độ sử dụng nguồn nhân lực. Một người trẻ sau vài năm làm việc ở nước ngoài có thể tích lũy được kỹ năng nghề, ngoại ngữ, tác phong công nghiệp và kinh nghiệm làm việc quốc tế. Nếu những năng lực đó không được thị trường trong nước nhận diện và sử dụng thì chúng ta đang bỏ lỡ một nguồn nhân lực có giá trị.

Tuy nhiên, Trung tâm không cho rằng việc mở kinh doanh hoặc làm công việc khác là thất bại. Nếu đó là lựa chọn chủ động và phù hợp với năng lực, lao động vẫn đang tạo ra giá trị. Điều cần giải quyết là làm thế nào để những người muốn phát triển nghề nghiệp tìm được vị trí tương xứng với kinh nghiệm đã tích lũy ở nước ngoài.

Vậy để giải quyết bài toán "Hậu xuất khẩu lao động", chúng ta cần cơ chế phối hợp ra sao và bà có kiến nghị gì về mặt chính sách nhằm gia tăng giá trị cho thanh niên?

Dưới góc độ là đơn vị kết nối, Trung tâm nhận thấy cần thực hiện các giải pháp đồng bộ. Trước khi xuất cảnh, cần xây dựng cơ sở dữ liệu về ngành nghề, kỹ năng và thị trường làm việc của lao động. Trong thời gian ở nước ngoài, có thể duy trì kết nối để cập nhật thông tin về nhu cầu tuyển dụng trong nước.

Trước khi trở về, cần có cơ chế kết nối giữa người lao động với các trường nghề, trung tâm dịch vụ việc làm và doanh nghiệp. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể đánh giá, bổ sung kỹ năng còn thiếu, trong khi doanh nghiệp tham gia đặt hàng nguồn nhân lực để lao động "về nước là có cơ hội nghề nghiệp".

Sinh viên Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM trong buổi sinh hoạt chuyên đề: “Kỹ năng định vị bản thân và xây dựng thương hiệu cá nhân trong kỷ nguyên số”.

Về kiến nghị, chúng ta cần kết nối các chính sách thành một hành trình thống nhất để lao động không bị "đứt gãy" hỗ trợ. Cần cơ chế ghi nhận, chuyển đổi kinh nghiệm làm việc quốc tế thành lợi thế nghề nghiệp trong nước và kết nối nhóm lao động này với các doanh nghiệp có nhu cầu.

Cuối cùng, bà có lời khuyên cốt lõi nào dành cho các bạn trẻ đang đứng trước ngã rẽ lựa chọn đi làm việc ở nước ngoài?

Nếu lựa chọn đi làm việc ở nước ngoài, hãy xem đó là khoảng thời gian đầu tư cho chính mình. Hãy chọn công việc phù hợp với định hướng nghề nghiệp; tìm hiểu kỹ về đơn vị tuyển dụng, hợp đồng, chi phí và chuẩn bị ngoại ngữ, tay nghề một cách nghiêm túc.

Không nên quyết định chỉ dựa trên lời giới thiệu của môi giới hoặc mạng xã hội, mà hãy tìm đến các kênh tư vấn chính thống để kiểm chứng thông tin trước khi ký hợp đồng.

Quan trọng nhất, hãy đặt mục tiêu rõ ràng: đi để học nghề, nâng cao năng lực và trở về với một giá trị mới của chính mình. Việc đi xuất khẩu lao động không chỉ giúp thay đổi thu nhập mà còn có thể thay đổi năng lực, tư duy và cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.