Người truyền cảm hứng cho Elon Musk

Công nghệ

Người truyền cảm hứng chinh phục Hỏa tinh cho Elon Musk

{

Robert Zubrin dành hơn 30 năm thúc đẩy kế hoạch định cư trên Hoả tinh. Song, tham vọng của ông vẫn đối mặt rào cản công nghệ, chính trị và những bất đồng với Elon Musk.

}

Minh Hoàng · 12/10/2026

Robert Zubrin và SpaceX của tỷ phú Elon Musk đều có chung tham vọng đưa con người đến Hoả tinh. Ảnh: SBS.

Suốt hơn 3 thập kỷ, kỹ sư hàng không vũ trụ Robert Zubrin theo đuổi tham vọng đưa con người lên Hoả tinh và xây dựng những khu định cư lâu dài. Ông tin rằng hành tinh này có thể mở ra cơ hội khám phá không gian, thúc đẩy tiến bộ công nghệ, kinh tế và những thay đổi trong xã hội loài người.

Dù không nổi tiếng như Elon Musk hay Jeff Bezos, Zubrin được xem là một trong những người có ảnh hưởng lớn đến tư duy chinh phục Hành tinh Đỏ. Các công trình của ông đặt nền móng cho những phương án đưa con người đến đây với chi phí thấp. Tuy nhiên, Zubrin cho rằng tham vọng này không nên phụ thuộc vào quyết định của một tỷ phú.

Tại Hội nghị Phát triển Không gian Quốc tế (ISDC) ở Orlando (Mỹ) tháng 6/2025, ông nhấn mạnh sứ mệnh đưa con người lên Hoả tinh cần có sự dẫn dắt của chính phủ. Theo Zubrin, đây phải là chương trình mang tầm quốc gia của Mỹ, thay vì trở thành dự án phụ thuộc vào sở thích cá nhân của Elon Musk.

{ 01 }

Kế hoạch

chinh phục sao Hoả

Robert Zubrin bắt đầu quan tâm đến vũ trụ từ nhỏ. Năm 1957, khi Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik, ông mới chỉ 5 tuổi. Sự kiện này khiến nước Mỹ bước vào cuộc chạy đua vũ trụ với Liên Xô. Niềm đam mê của Zubrin lớn dần sau khi được cha tặng một chiếc kính thiên văn. Ông sau đó theo học toán, kỹ thuật hạt nhân và hàng không.

Cuối những năm 1980, Zubrin làm việc tại Martin Marietta, công ty hàng không vũ trụ sau này sáp nhập để thành lập Lockheed Martin. Tại đây, ông cùng kỹ sư David Baker phát triển Mars Direct, phương án đưa phi hành gia bay thẳng đến Hoả tinh. Kế hoạch này loại bỏ những trạm trung chuyển và cơ sở trên Mặt Trăng mà NASA từng đề xuất.

Robert Zubrin từng phát triển dự án táo bạo Mars Direct. Ảnh: Economist.

Điểm khác biệt của Mars Direct là tận dụng tài nguyên tại điểm đến. Thay vì vận chuyển toàn bộ nhiên liệu từ Trái Đất, phi hành đoàn sẽ sử dụng nguyên liệu có sẵn để sản xuất nhiên liệu cho chuyến trở về. Phương án này giúp giảm khối lượng hàng hóa cần phóng lên không gian. Zubrin ước tính tổng chi phí khoảng 20 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với kế hoạch trị giá 500 tỷ USD mà NASA đưa ra năm 1989.

Song, phương án này không nhận được sự đồng thuận hoàn toàn. Các kỹ sư tại Trung tâm Vũ trụ Johnson lo ngại về mức độ rủi ro, đặc biệt là việc phụ thuộc vào nhiên liệu được sản xuất trên Hoả tinh. Một phiên bản điều chỉnh mang tên Mars Semi-Direct sau đó được nghiên cứu với kinh phí ước tính 55 tỷ USD. Dù vậy, dự án không trở thành chương trình triển khai chính thức.

Năm 1996, Zubrin xuất bản cuốn The Case for Mars, trình bày tầm nhìn về nền văn minh ngoài Trái Đất. Tác phẩm nhận được sự ủng hộ của nhà thiên văn Carl Sagan và phi hành gia Buzz Aldrin. Theo Zubrin, việc chinh phục một môi trường khắc nghiệt có thể thúc đẩy tinh thần sáng tạo và tự lực. Ông cho rằng những công nghệ được phát triển để sinh tồn tại đây cuối cùng cũng mang lại lợi ích cho Trái Đất.

{ 02 }

Bất đồng

với Elon Musk

Sự phát triển của SpaceX đã đưa giấc mơ của Zubrin đến gần thực tế hơn. Tàu Starship được thiết kế để vận chuyển khối lượng hàng hóa lớn và tái sử dụng hoàn toàn. Nếu thành công, hệ thống này có thể giảm đáng kể chi phí cho các sứ mệnh liên hành tinh. Theo tài liệu, Starship đã đạt quỹ đạo trong chuyến thử nghiệm thứ 14 vào ngày 28/9, sau nhiều lần gặp sự cố trước đó.

Zubrin nhận định Starship có thể trở thành phương tiện chủ lực để xây dựng các khu định cư trên Hoả tinh. Trong viễn cảnh dài hạn, ông hình dung mỗi tàu có thể chở tới 100 người với chi phí vận chuyển khoảng 20.000 USD mỗi hành khách. Dù vậy, đây là mục tiêu được kỳ vọng trong tương lai, không phải năng lực đã được chứng minh của hệ thống hiện tại.

Robert Zubrin không đồng tình khi Elon Musk có ảnh hưởng quá lớn đến việc đưa con người lên Hoả tinh. Ảnh: Economist.

Dù đánh giá cao SpaceX, Zubrin có những bất đồng sâu sắc với Elon Musk. Ông phản đối việc đặt tương lai chương trình không gian Mỹ dưới ảnh hưởng quá lớn của một cá nhân. Zubrin cũng chỉ trích những đợt cắt giảm ngân sách và hoạt động nghiên cứu tại NASA có liên quan đến Cục Hiệu quả Chính phủ, cơ quan từng được Musk tham gia điều hành.

Zubrin mô tả CEO Tesla như một anh hùng trong sử thi Hy Lạp, có năng lực phi thường nhưng tồn tại nhiều khiếm khuyết. Ông cho rằng khát vọng để lại dấu ấn lịch sử là động lực quan trọng phía sau các thành tựu của tỷ phú này. Tuy nhiên, chính mong muốn được công nhận cũng có thể dẫn đến sự kiêu ngạo và những quyết định gây tranh cãi.

Bất chấp khác biệt, Zubrin không phủ nhận vai trò của Musk đối với ngành hàng không vũ trụ. Ông đánh giá năng lực kinh doanh của tỷ phú là một đóng góp quan trọng cho nhân loại. Trong khi đó, Zubrin tiếp tục ủng hộ việc NASA đóng vai trò điều phối các sứ mệnh lớn, còn những doanh nghiệp tư nhân cạnh tranh để cung cấp công nghệ và phương tiện thực hiện.

{ 03 }

Giấc mơ

về nền văn minh mới

Tham vọng của Zubrin không dừng ở việc đưa những phi hành gia đầu tiên lên Hoả tinh. Trong cuốn The New World on Mars, ông phác thảo mạng lưới các thành phố với khoảng 50.000 cư dân. Những khu định cư này có thể được xây dựng một phần dưới lòng đất, trong các ống dung nham hoặc vách miệng hố thiên thạch nhằm hạn chế tác động của bức xạ.

Robert Zubrin tin rằng con người có thể sinh sống trong các khu định cư trên Hoả tinh. Ảnh: Independent.

Ông cũng đề xuất xây dựng những hồ nước nhân tạo bên trong miệng núi lửa. Nước được tạo ra từ băng trên Hoả tinh bằng nguồn năng lượng hạt nhân, đồng thời đóng vai trò che chắn bức xạ. Zubrin hình dung cư dân tương lai sống trong các khu phố có cửa hàng, quán cà phê, công viên và không gian sinh hoạt cộng đồng. Phương tiện đi lại chủ yếu là xe đạp hoặc giao thông công cộng.

Mặc dù vậy, viễn cảnh này vấp phải nhiều ý kiến phản đối. Nhà vật lý thiên văn Erika Nesvold cảnh báo người định cư có thể phải phụ thuộc vào một nhóm nhỏ kiểm soát những tài nguyên thiết yếu, kể cả không khí. Ngoài ra, nhà khoa học chính trị Daniel Deudney cũng lo ngại các thuộc địa tự cung tự cấp có thể đòi độc lập, tạo ra những xung đột mới giữa Trái Đất và các cộng đồng ngoài hành tinh.

Những thách thức về sức khỏe, bức xạ, chi phí và quyền quản lý tài nguyên cũng chưa được giải quyết. Việc sinh sống lâu dài trên Hoả tinh đòi hỏi những hệ thống hỗ trợ sự sống đáng tin cậy. Trong khi đó, các vấn đề pháp lý và tổ chức xã hội còn thiếu câu trả lời rõ ràng. Điều này khiến mục tiêu xây dựng thành phố ngoài Trái Đất vẫn cách xa khả năng triển khai thực tế.

Những câu hỏi lớn - Vũ trụ

Sách đề cập đến những vấn đề cơ bản trong khoa học tự nhiên, dưới hình thức thảo luận 20 câu hỏi về thiên văn và vũ trụ như: Vũ trụ là gì? Vũ trụ rộng lớn thế nào? Vì sao các hành tinh luôn bay theo quỹ đạo?...