Nguyên mẫu lịch sử của Quách Tĩnh trong truyện kiếm hiệp Kim Dung

Quách Tĩnh là nhân vật nam chính trong bộ tiểu thuyết kiếm hiệp đình đám Anh hùng xạ điêu và là nhân vật phụ quan trọng trong Thần điêu hiệp lữ của nhà văn Kim Dung. Chàng được xem là biểu tượng tối cao cho tinh thần “Hiệp chi đại giả, vị quốc vị dân” (bậc đại hiệp chân chính là người vì nước vì dân) trong toàn bộ vũ trụ kiếm hiệp.

Quách Tĩnh là một trong những nhân vật giỏi võ công bậc nhất trong tiểu thuyết Kim Dung.

Vị trí đặc biệt của Quách Tĩnh

Trong hàng chục nhân vật anh hùng của Kim Dung, Quách Tĩnh giữ vai trò cực kỳ đặc biệt. Trong một bài phỏng vấn, nhà văn từng thừa nhận, Quách Tĩnh là sự thể hiện nhân cách lý tưởng trong tâm khảm của ông, rằng một phần tính cách đời thực của chính ông được phản ánh trong nhân vật: “Phản ứng chậm chạp, song có nghị lực, không lùi bước trước khó khăn, thích gian khổ tập luyện, không cầu mong thành đạt”.

Khác với phần lớn những nhân vật khác đều là thiên tài võ học, Quách Tĩnh có xuất phát điểm khờ khạo nhưng thành công nhờ vào sự bền bỉ, kiên trì - đây chính là đức tính mà Kim Dung trân quý nhất.

Trong phần bình luận của Xạ Điêu tam bộ khúc (bao gồm 3 bộ tiểu thuyết Anh hùng xạ điêu, Thần điêu hiệp lữ và Ỷ Thiên Đồ Long ký), Kim Dung từng đưa ra nhận định nổi tiếng như sau về Quách Tĩnh: “Quách Tĩnh trong việc nhỏ luôn phải nhờ đến Hoàng Dung, nhưng trong việc lớn lại hoàn toàn tự chủ, là người làm nên việc lớn”.

Nhà văn khẳng định Quách Tĩnh nhìn có vẻ ngờ nghệch, lép vế trước sự thông minh của vợ, nhưng khi đối diện với đại cục - như việc lựa chọn trung thành với triều đình, quyết tâm tử thủ thành Tương Dương - chàng luôn có một la bàn đạo đức cực kỳ vững vàng và không bao giờ lung lay.

Kim Dung luôn đặt Quách Tĩnh ở một vị trí tôn kính tuyệt đối về mặt nhân cách trong toàn bộ vũ trụ kiếm hiệp của mình.

Kim Dung từng định nghĩa: “Hiệp chi đại giả, vị quốc vị dân”. Đối với ông, Quách Tĩnh chính là hình tượng chuẩn mực nhất cho định nghĩa này.

Nếu như các nhân vật khác như Lệnh Hồ Xung hay Dương Quá chọn con đường thoái ẩn giang hồ để tận hưởng hạnh phúc cá nhân, Quách Tĩnh lại chọn con đường gian khổ nhất: Ở lại bảo vệ bá tánh Tương Dương cho đến hơi thở cuối cùng. Đó là lý do Kim Dung luôn đặt Quách Tĩnh ở một vị trí tôn kính tuyệt đối về mặt nhân cách trong toàn bộ vũ trụ kiếm hiệp của mình.

Về mặt võ công, nhà văn Kim Dung chưa từng đưa ra một bảng xếp hạng đánh số thứ tự cụ thể cho tất cả các nhân vật chính. Tuy nhiên, trong các bài phỏng vấn, khi được hỏi nhân vật chính nào có võ công cao nhất, Kim Dung đã trả lời đó là Quách Tĩnh.

Chữ “cao” Kim Dung dùng ở đây mang hàm ý về cảnh giới và nhân cách. Nhà văn giải thích rằng, ông đánh giá võ công của Quách Tĩnh cao nhất vì tư tưởng “vì nước vì dân”. Võ công của Quách Tĩnh không chỉ để chiến thắng kẻ thù mà đã hòa làm một với đại nghĩa cứu quốc.

Quách Tĩnh là người duy nhất sở hữu trọn vẹn bản dịch đầy đủ của Cửu âm chân kinh, kết hợp với Hàng long thập bát chưởng được luyện tới cảnh giới “trong cương có nhu, trong nhu có cương” (đạt tới tầng chín tầng mười, vượt qua cả Hồng Thất Công), kết hợp thêm môn Song thủ hỗ bác giúp bản thân có thể tự mình vận hành trận pháp Thiên cương Bắc đẩu.

Quách Tĩnh và Hoàng Dung trong phiên bản phim truyền hình.

Quách Tĩnh có phải nhân vật lịch sử?

Nhân vật Quách Tĩnh hoàn toàn không có thật trong lịch sử. Đây là một nhân vật hư cấu được nhà văn Kim Dung sáng tạo cho hai bộ tiểu thuyết kiếm hiệp nổi tiếng là Anh hùng xạ điêu và Thần điêu hiệp lữ. Tuy nhiên, để xây dựng nên hình tượng đại hiệp Quách Tĩnh vì nước vì dân, nhà văn Kim Dung lấy cảm hứng và chắp nối từ các nguyên mẫu có thật.

Nguyên mẫu đầu tiên là cha con Quách Bảo Ngọc và Quách Khản. Nhà văn Kim Dung không lấy nguyên một người, mà tách các mảnh ghép lịch sử của hai cha con danh tướng này để nhào nặn nên Quách Tĩnh, mỗi người đóng góp một phần khác nhau vào hình tượng nhân vật này.

Người cha - Quách Bảo Ngọc - “cho” Quách Tĩnh hình tượng “xạ điêu” và “Tây chinh”. Quách Bảo Ngọc nổi tiếng sử sách với tài bắn tên bách phát bách trúng, đây chính là cảm hứng cho danh hiệu “Anh hùng xạ điêu” của Quách Tĩnh. Trong lịch sử, Quách Bảo Ngọc cùng Triết Biệt đi chinh phạt Tây Liêu. Trong truyện, Kim Dung biến Triết Biệt thành người thầy đầu tiên dạy Quách Tĩnh bắn cung trên thảo nguyên.

Quách Bảo Ngọc theo Thành Cát Tư Hãn đánh sang phương Tây. Quách Tĩnh trong truyện cũng được phong làm Kim Đao phò mã, dẫn quân Mông Cổ đi Tây chinh và lập đại công.

Nguời con - Quách Khản - “cho” Quách Tĩnh chiến tích “phá thành bằng dù”. Những thắng lợi của Quách Tĩnh trong truyện phần lớn đều lấy cảm hứng từ những chiến tích quân sự của Quách Khản.

Trong sử sách, khi quân Mông Cổ bế tắc trước thành Samarkand (Tây Vực) kiên cố, chính Quách Khản đã hiến kế cho binh sĩ dùng những chiếc dù lớn để bay từ trên núi cao đáp xuống thẳng vào trong thành, đánh tan quân địch. Trong Anh hùng xạ điêu, Kim Dung đã mang nguyên xi chiến tích độc nhất vô nhị này “lắp” vào cho Quách Tĩnh để giúp Thành Cát Tư Hãn hạ thành.

Quách Khản được mệnh danh là “thần khải” (vị tướng được thần linh khai sáng) vì đánh đâu thắng đó, cực giỏi binh pháp. Quách Tĩnh trong truyện sau này cũng là một nhà quân sự lỗi lạc nhờ học được bộ Vũ Mục di thư.

Như vậy, nếu xét về dòng thời gian lịch sử, Quách Tĩnh trong truyện sống cùng thời với Thành Cát Tư Hãn và Đà Lôi, tức là cùng thời với Quách Bảo Ngọc. Nhưng về mặt chiến tích quân sự và mưu mẹo sa trường, Kim Dung lại “mượn” rất nhiều từ người con là Quách Khản. Chính sự kết hợp tài tình này đã tạo nên một Quách Tĩnh vừa có nét mộc mạc của người cha, vừa có sự hiển hách, oai hùng của người con trên chiến trận.

Quách Tĩnh trong truyện Kim Dung nổi tiếng với chiến tích “Nhất tiễn hạ song điêu” (Một mũi tên hạ hai con chim điêu).

Bên cạnh hai cha con Quách Bảo Ngọc - Quách Khản, có nhiều tài liệu khẳng định, Kim Dung còn lấy cảm hứng từ một nhân vật lịch sử thời nhà Tống để tạo nên hình tượng Quách Tĩnh.

Trong Tống sử, phần Trung nghĩa, có phần ghi về một người tên là Quách Tĩnh sống vào đầu thế kỷ XIII. Ông không phải đại hiệp giang hồ, không biết Hàng long thập bát chưởng hay Cửu âm chân kinh. Chức vụ của ông là Thổ hào tuần kiểm (một dạng thủ lĩnh dân binh địa phương bảo vệ an ninh) tại vùng Cao Kiều.

Năm 1206, tướng nhà Nam Tống là Ngô Hy làm phản, đầu hàng và dâng đất cho nhà Kim. Người dân ở vùng bốn châu xung quanh không muốn chịu nhục làm thần dân nước Kim nên đã dắt díu nhau bỏ ruộng vườn, chạy loạn về phương Nam theo dòng sông Gia Lăng. Anh em Quách Tĩnh cũng nằm trong dòng người di cư đó.

Ngô Hy phái quân binh đuổi theo, ép buộc người dân quay trở lại vùng đất đã mất. Khi bị chặn lại ở Bạch Nhai Quan, đứng trước sự đe dọa của kẻ thù, Quách Tĩnh quay sang bảo em trai mình là Quách Đoan: “Ta không nỡ bỏ y quan người Hán, nguyện chết tại đây làm ma nhà Triệu (vua nhà Tống họ Triệu)”. Ngay sau đó, ông đã gieo mình xuống dòng sông tự vẫn để giữ trọn khí tiết, kiên quyết không đầu hàng ngoại bang.

Nhà văn Kim Dung lấy tên và tinh thần trung quân ái quốc của Quách Tĩnh trong Tống sử, kết hợp với tài năng quân sự sa trường và các chiến công viễn chinh của cha con danh tướng Mông Cổ gốc Hán là Quách Bảo Ngọc và Quách Khản để tạo nên vị đại hiệp vì nước vì dân hoàn mỹ trong tác phẩm của mình.