Nguyên nhân nào dẫn đến cuộc giao tranh mới nhất giữa Afghanistan và Pakistan?
Pakistan đã tiến hành các cuộc không kích vào những thành phố lớn của Afghanistan trong đêm 26/2, đánh dấu bước leo thang mới trong chuỗi đụng độ biên giới kéo dài nhiều tháng giữa hai quốc gia Hồi giáo láng giềng.
Người dân tập trung tại hiện trường sau các cuộc không kích của Pakistan ở quận Bihsud, tỉnh Nangarhar, Afghanistan ngày 22/2. Ảnh: Reuters.
Các cuộc không kích và pháo kích mặt đất nhằm vào các chốt quân sự, sở chỉ huy và kho đạn của Taliban tại nhiều khu vực dọc biên giới được thực hiện sau khi Afghanistan mở cuộc tấn công vào lực lượng biên phòng Pakistan, theo các quan chức.
Hai bên đều báo cáo thiệt hại nặng nề trong giao tranh, và Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan tuyên bố tình hình hiện nay đã tương đương một “cuộc chiến tranh công khai”.
Căng thẳng gia tăng kể từ khi Pakistan tiến hành các cuộc không kích nhằm vào mục tiêu phiến quân bên trong Afghanistan vào cuối tuần trước.
Trước đó, các vụ đụng độ biên giới giữa hai nước vào tháng 10 đã khiến hàng chục binh sĩ thiệt mạng, cho đến khi các cuộc đàm phán do Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Arab Saudi làm trung gian giúp chấm dứt thù địch và thiết lập một lệnh ngừng bắn mong manh.
Vì sao hai nước láng giềng mâu thuẫn?
Pakistan từng hoan nghênh việc Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, khi Thủ tướng khi đó là ông Imran Khan nói rằng người Afghanistan đã “phá vỡ xiềng xích nô lệ”.
Tuy nhiên, Islamabad sớm nhận ra Taliban không hợp tác như họ kỳ vọng.
Islamabad cho rằng ban lãnh đạo và nhiều tay súng của Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) đang trú ẩn tại Afghanistan, đồng thời cáo buộc các phần tử nổi dậy vũ trang đòi độc lập cho tỉnh Balochistan ở tây nam Pakistan cũng sử dụng Afghanistan làm nơi trú ẩn an toàn.
Theo tổ chức giám sát toàn cầu Armed Conflict Location & Event Data, các hoạt động nổi dậy gia tăng mỗi năm kể từ năm 2022, với số vụ tấn công do TTP và lực lượng nổi dậy Baloch thực hiện ngày càng tăng.
Về phần mình, Kabul nhiều lần phủ nhận việc cho phép phiến quân sử dụng lãnh thổ Afghanistan để phát động tấn công vào Pakistan.
Taliban Afghanistan lại cáo buộc Pakistan dung túng các tay súng thuộc tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, điều mà Islamabad bác bỏ.
Islamabad cho rằng lệnh ngừng bắn không duy trì được lâu do các cuộc tấn công liên tục của phiến quân vào Pakistan xuất phát từ Afghanistan, dẫn đến nhiều đợt đụng độ và đóng cửa biên giới, làm gián đoạn thương mại và đi lại dọc tuyến biên giới hiểm trở.
Người dân tập trung gần một ngôi nhà bị hư hại khi một chiếc máy xúc dọn dẹp đống đổ nát sau các cuộc không kích của Pakistan tại quận Bihsud, tỉnh Nangarhar, Afghanistan, ngày 22/2. Ảnh: Reuters.
Điều gì châm ngòi các cuộc đụng độ mới nhất?
Một ngày trước khi các cuộc không kích cuối tuần qua diễn ra, nguồn tin an ninh Pakistan cho biết họ có “bằng chứng không thể chối cãi” rằng phiến quân ở Afghanistan đứng sau làn sóng tấn công và đánh bom liều chết gần đây nhằm vào quân đội và cảnh sát Pakistan.
Các nguồn tin liệt kê 7 vụ tấn công được lên kế hoạch hoặc thực hiện thành công kể từ cuối năm 2024 mà họ cho là có liên quan đến Afghanistan.
Một vụ tấn công tuần trước tại quận Bajaur khiến 11 nhân viên an ninh và 2 dân thường thiệt mạng được cho là do một công dân Afghanistan thực hiện, theo nguồn tin an ninh Pakistan. Vụ việc này do TTP nhận trách nhiệm.
Taliban Pakistan là tổ chức nào?
Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) được thành lập năm 2007 từ nhiều nhóm phiến quân hoạt động ở tây bắc Pakistan và thường được gọi là Taliban Pakistan.
TTP đã tấn công chợ, nhà thờ Hồi giáo, sân bay, căn cứ quân sự, đồn cảnh sát và từng kiểm soát lãnh thổ – chủ yếu dọc biên giới với Afghanistan nhưng cũng có vụ sâu trong nội địa Pakistan, bao gồm cả thung lũng Swat. Nhóm này đứng sau vụ tấn công năm 2012 nhằm vào nữ sinh Malala Yousafzai, người nhận giải Nobel Hòa bình 2 năm sau đó.
TTP cũng từng chiến đấu cùng Taliban Afghanistan chống lại lực lượng do Mỹ dẫn đầu tại Afghanistan và tiếp nhận các tay súng Afghanistan ở Pakistan. Pakistan đã tiến hành các chiến dịch quân sự chống TTP trên lãnh thổ của mình với kết quả hạn chế, dù một chiến dịch kết thúc năm 2016 đã làm giảm mạnh các vụ tấn công trong vài năm sau đó.
Điều gì xảy ra tiếp theo?
Các nhà phân tích cho rằng Pakistan có khả năng sẽ tăng cường chiến dịch quân sự, trong khi sự đáp trả của Kabul có thể bao gồm các cuộc tập kích vào chốt biên giới và nhiều cuộc tấn công du kích xuyên biên giới nhằm vào lực lượng an ninh.
Trên lý thuyết, chênh lệch năng lực quân sự giữa hai bên là rất lớn. Với khoảng 172.000 quân, lực lượng Taliban bằng chưa tới 1/3 nhân lực của Pakistan.
Taliban sở hữu ít nhất 6 máy bay và 23 trực thăng, nhưng tình trạng hoạt động chưa rõ ràng và họ không có tiêm kích hay lực lượng không quân hiệu quả.
Lực lượng vũ trang Pakistan có hơn 600.000 quân thường trực, hơn 6.000 xe chiến đấu bọc thép và hơn 400 máy bay chiến đấu, theo dữ liệu năm 2025 của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế. Quốc gia này cũng sở hữu vũ khí hạt nhân.
