Nguyên tắc trong bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân

Theo Điều 7 của Hiến pháp Việt Nam và Điều 1 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, hoạt động bầu cử được tổ chức dựa trên bốn nguyên tắc hiến định: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.

Nguyên tắc phổ thông khẳng định quyền chính trị rộng rãi của công dân. Mọi công dân Việt Nam, không phân biệt dân tộc, giới tính, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ hay nghề nghiệp, nếu đủ điều kiện theo luật định đều có quyền tham gia bầu cử và ứng cử.

Công dân từ đủ 18 tuổi được quyền bầu cử; từ đủ 21 tuổi được quyền ứng cử đại biểu Quốc hội và HĐND. Quyền này chỉ bị hạn chế trong những trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định như bị tước quyền bầu cử theo bản án có hiệu lực, đang chấp hành hình phạt tù không được hưởng án treo, bị kết án tử hình chờ thi hành hoặc mất năng lực hành vi dân sự.

Nguyên tắc bình đẳng được thực hiện xuyên suốt từ khâu lập danh sách cử tri đến xác định kết quả. Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri tại nơi cư trú; mỗi người chỉ được ứng cử tại một đơn vị bầu cử; mỗi cử tri chỉ bỏ một phiếu bầu ở mỗi cấp và giá trị các lá phiếu là ngang nhau.

Đồng thời, nguyên tắc này đòi hỏi cơ cấu đại biểu hợp lý, bảo đảm đại diện các vùng miền, tầng lớp xã hội, dân tộc thiểu số và phụ nữ.

Nguyên tắc bầu cử trực tiếp yêu cầu cử tri tự mình đi bầu và trực tiếp bỏ phiếu, không được nhờ người khác bầu thay hoặc gửi phiếu qua thư.

Trong các trường hợp đặc biệt như ốm đau, khuyết tật, bị tạm giam, tổ bầu cử sẽ hỗ trợ bằng hòm phiếu phụ để bảo đảm quyền bầu cử không bị gián đoạn.

Nguyên tắc bỏ phiếu kín bảo đảm bí mật tuyệt đối ý chí của cử tri, loại trừ mọi tác động, áp lực bên ngoài.

Bốn nguyên tắc trên tạo thành một chỉnh thể thống nhất, là nền tảng pháp lý và thước đo mức độ dân chủ trong tổ chức bầu cử ở Việt Nam.

Nhật Minh