Nguyễn Thành Vinh: Từ Á quân Olympia đến đỉnh cao học thuật

Đối với thế hệ khán giả truyền hình Việt Nam những năm 2000, cái tên Nguyễn Thành Vinh không chỉ gắn liền với hình ảnh chàng Á quân xuất sắc của mùa "Đường lên đỉnh Olympia" đầu tiên mà còn là nhân vật Nam thư sinh trong bộ phim kinh điển "Phía trước là bầu trời". Bẵng đi hơn hai thập kỷ, chàng trai năm ấy giờ đây đã trở thành một trong những trí thức tiêu biểu của người Việt tại nước ngoài.

GS Nguyễn Thành Vinh được The Australian vinh danh

Mới đây, tờ The Australian – nhật báo uy tín và được đọc nhiều nhất tại xứ sở chuột túi – đã công bố danh sách "2026 Research magazine", vinh danh những cá nhân và tổ chức có đóng góp to lớn cho nền khoa học nước này. Trong bảng vàng danh giá đó, Nguyễn Thành Vinh được xướng tên là nhà nghiên cứu có ảnh hưởng nhất trong chuyên ngành Hóa học hữu cơ, khẳng định vị thế của trí tuệ Việt trên bản đồ học thuật quốc tế.

Hành trình từ "cậu bé vàng" xứ Thanh đến Giáo sư tại đại học Top 20 thế giới

Danh sách "Research magazine" của The Australian là một bảng xếp hạng dựa trên một quá trình đánh giá định lượng nghiêm ngặt và khách quan. Đây là năm thứ tám liên tiếp tờ báo này thực hiện công bố danh sách, dựa trên dữ liệu khổng lồ từ Google Scholar.

Để lọt vào mắt xanh của hội đồng đánh giá, các nhà nghiên cứu phải có số lượng trích dẫn vượt trội từ các bài báo được xuất bản trên 20 tạp chí hàng đầu trong mỗi lĩnh vực trong suốt 5 năm qua. Trong số 250 chuyên ngành thuộc 8 lĩnh vực cốt lõi của khoa học, Nguyễn Thành Vinh đã xuất sắc vượt qua nhiều đồng nghiệp bản xứ để trở thành gương mặt ảnh hưởng nhất ở chuyên ngành Hóa học hữu cơ, thuộc lĩnh vực Khoa học Hóa học và Vật liệu.

Thành tựu này là quả ngọt cho một hành trình dài nỗ lực không ngừng nghỉ của cựu học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa. Năm 2000 được xem là dấu mốc rực rỡ của Vinh khi anh không chỉ giành ngôi Á quân tại sân chơi trí tuệ Đường lên đỉnh Olympia mà còn là một trong bốn thành viên ưu tú của đội tuyển Việt Nam tham dự Olympic Hóa học quốc tế và mang về tấm huy chương Bạc danh giá. Sau những thành công ban đầu đó, Vinh lựa chọn con đường du học tại Australia. Anh theo đuổi ngành Hóa công nghiệp tại Đại học New South Wales (UNSW) từ năm 2001, sau đó hoàn thành luận án Tiến sĩ Hóa hữu cơ tại Đại học Quốc gia Australia (ANU).

Hiện tại, Nguyễn Thành Vinh đang giữ cương vị Giáo sư bậc hai (Associate Professor) tại chính ngôi trường mình từng theo học – Đại học New South Wales. Đây là một trong những cơ sở giáo dục danh tiếng nhất toàn cầu, lọt vào Top 20 trường đại học tốt nhất thế giới theo bảng xếp hạng QS năm 2026.

Tại đây, các hướng nghiên cứu của anh tập trung vào những vấn đề cốt lõi và tiên tiến nhất của hóa học hiện đại, bao gồm xúc tác hữu cơ, hoạt hóa cation thơm hay tổng hợp các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học. Những công trình này không chỉ mang ý nghĩa lý thuyết mà còn đóng góp quan trọng cho ngành hóa học dược phẩm, mở đường cho việc phát triển các loại thuốc và liệu pháp điều trị mới trong tương lai.

Dấu ấn của cộng đồng trí thức người Việt và sức mạnh của "Chỉ số trích dẫn"

Thành công của Nguyễn Thành Vinh không phải là một hiện tượng đơn lẻ, mà nó phản ánh sự lớn mạnh và tầm ảnh hưởng ngày càng sâu rộng của cộng đồng các nhà khoa học gốc Việt tại Australia. Bên cạnh vị trí dẫn đầu của anh Vinh trong ngành Hóa học hữu cơ, danh sách của The Australian năm nay còn vinh danh 5 gương mặt xuất sắc khác, trải dài trên nhiều lĩnh vực từ Kinh tế, Kỹ thuật đến Khoa học sự sống.

Trong lĩnh vực Kinh doanh, Kinh tế và Quản lý, hai cái tên được xướng danh là Dinh Phan từ Đại học La Trobe (chuyên ngành Kinh doanh quốc tế) và Sara Quach từ Đại học Griffith (chuyên ngành Marketing). Sự hiện diện của họ cho thấy người Việt không chỉ giỏi về các môn khoa học tự nhiên mà còn đang khẳng định tư duy sắc bén trong các ngành khoa học xã hội và quản trị.

Ở khối Kỹ thuật và Khoa học máy tính, Kiet Tieu (Đại học Wollongong) và Thuc Duy Le (Đại học South Australia) lần lượt được đánh giá cao nhất trong các chuyên ngành Kỹ thuật cơ khí và Tin sinh học. Cuối cùng, trong lĩnh vực Khoa học sự sống và Khoa học trái đất, nhà nghiên cứu Bui Minh từ Đại học Quốc gia Australia cũng góp mặt ở vị trí hàng đầu của chuyên ngành Sinh học tiến hóa.

Việc các nhà nghiên cứu này được vinh danh dựa trên "chỉ số trích dẫn" (citation index) mang một ý nghĩa rất lớn. Được đề xuất từ năm 1955, chỉ số này là thước đo uy tín nhất để đánh giá chất lượng của một công trình khoa học. Số lần một bài báo được các nhà khoa học khác trích dẫn lại phản ánh mức độ lan tỏa, độ tin cậy và giá trị đóng góp của nghiên cứu đó đối với kho tàng tri thức nhân loại.

Việc có tên trong danh sách này chứng tỏ các công trình của Nguyễn Thành Vinh và các đồng nghiệp gốc Việt không chỉ nằm im trong các thư viện, mà đang được giới khoa học toàn cầu tham khảo, sử dụng và phát triển tiếp. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy trí tuệ Việt Nam đang hòa nhập sâu rộng và đóng vai trò dẫn dắt trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu tiên tiến tại các quốc gia phát triển.

Bùi Tú