Nhà, đất dôi dư: Công khai kết quả để đo hiệu quả xử lý tài sản công

Đến ngày 09/11/2026, cả nước đã hoàn thành xử lý, khai thác 24.029 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, đạt khoảng 74,4% tổng số cơ sở cần xử lý. Tuy nhiên, vẫn còn 8.256 cơ sở chưa hoàn thành, phần lớn thuộc khối địa phương. Kết quả công khai của Bộ Tài chính là cơ sở quan trọng để theo dõi tiến độ, nhưng yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý được bao nhiêu cơ sở, mà còn là tài sản sau xử lý được sử dụng ra sao, tạo ra giá trị gì và trách nhiệm quản lý được thực hiện đến đâu.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP của Chính phủ về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đã tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy đưa tài sản vào sử dụng. Ảnh: chinhphu.vn

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP của Chính phủ về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đã tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy đưa tài sản vào sử dụng. Ảnh: chinhphu.vn

Hơn 24.000 cơ sở đã hoàn thành xử lý, khai thác

Theo Bộ Tài chính, đến ngày 09/11/2026, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý trên cả nước là 32.285 cơ sở. Trong đó, khối Bộ, cơ quan Trung ương có 5.430 cơ sở; khối địa phương có 26.855 cơ sở. Đến thời điểm báo cáo, cả nước đã hoàn thành xử lý, khai thác 24.029 cơ sở, đạt khoảng 74,4%; còn 8.256 cơ sở chưa hoàn thành. Nếu xét theo từng khối, các Bộ, cơ quan Trung ương đã hoàn thành 4.438/5.430 cơ sở, đạt 81,7%, còn 992 cơ sở. Khối địa phương hoàn thành 19.591/26.855 cơ sở, đạt 73%, còn 7.264 cơ sở chưa hoàn thành - chiếm gần 88% tổng số cơ sở chưa hoàn thành trên cả nước.

Số liệu cho thấy tiến độ xử lý đã có chuyển biến, song khối lượng công việc còn lại vẫn đáng kể, nhất là tại các địa phương. Đây cũng là nơi tập trung phần lớn số cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh sau sắp xếp đơn vị hành chính, với đặc điểm phân tán, quy mô và hiện trạng sử dụng khác nhau.

Trong khối Bộ, cơ quan Trung ương, một số đơn vị đã hoàn thành xử lý toàn bộ số cơ sở được giao, như Bảo hiểm xã hội Việt Nam với 324/324 cơ sở, Đài Truyền hình Việt Nam với 2/2 cơ sở, Kiểm toán nhà nước với 3/3 cơ sở và Văn phòng Quốc hội với 2/2 cơ sở. Bộ Tư pháp hoàn thành 399/407 cơ sở, đạt 98%; Bộ Công Thương hoàn thành 507/520 cơ sở, đạt 97,5%.

Ở khối địa phương, Tuyên Quang dẫn đầu về tỷ lệ hoàn thành, với 1.636/1.670 cơ sở, đạt 98%; Bắc Ninh đạt 97,1%; Lạng Sơn đạt 96,9%. Tại 2 đô thị lớn, TP. Hồ Chí Minh đã hoàn thành xử lý, khai thác 237/288 cơ sở, đạt 82,3%; Hà Nội hoàn thành 435/563 cơ sở, đạt 77,3%. Sáu địa phương không có thay đổi về kết quả so với kỳ báo cáo trước, gồm: Cà Mau, Điện Biên, Đồng Nai, Hà Tĩnh, Hải Phòng và Khánh Hòa.

Không dừng ở tỷ lệ hoàn thành

Nhà, đất dôi dư là nguồn lực tài sản công có giá trị, được hình thành từ ngân sách và quá trình đầu tư của Nhà nước qua nhiều năm. Sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, việc bố trí lại, điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng các cơ sở này không đơn thuần là xử lý trụ sở không còn nhu cầu sử dụng, mà còn là bài toán phân bổ lại nguồn lực, bảo đảm tài sản công được khai thác phù hợp với nhu cầu phát triển.

Vì vậy, tỷ lệ hoàn thành 74,4% là một chỉ dấu quan trọng về tiến độ, nhưng chưa đủ để đánh giá đầy đủ hiệu quả xử lý. Một cơ sở được ghi nhận hoàn thành xử lý có thể đã được bố trí cho đơn vị khác sử dụng, điều chuyển, chuyển giao hoặc chuyển đổi công năng theo phương án được phê duyệt. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc tài sản có thực sự được đưa vào sử dụng, sử dụng đúng mục đích, phát huy công năng và đáp ứng nhu cầu thực tế hay không. Nếu chỉ theo dõi số lượng cơ sở đã hoàn thành thủ tục mà không giám sát kết quả sử dụng sau đó, nguy cơ tài sản tiếp tục bỏ trống, xuống cấp hoặc bị sử dụng kém hiệu quả vẫn có thể xảy ra.

Một vấn đề khác là mỗi cơ sở nhà, đất có vị trí, diện tích, giá trị và hiện trạng pháp lý khác nhau. Trong thời gian chưa được bố trí sử dụng hoặc khai thác, Nhà nước vẫn phải đối mặt với các chi phí bảo vệ, bảo quản, duy tu, sửa chữa và nguy cơ tài sản xuống cấp. Nếu quá trình xử lý kéo dài, những chi phí này có thể tiếp tục phát sinh, trong khi nguồn lực đất đai và cơ sở vật chất chưa được đưa vào phục vụ các mục tiêu phát triển.

Bởi vậy, yêu cầu đặt ra là phải theo dõi đồng thời cả tiến độ, giá trị và hiệu quả khai thác tài sản. Cần làm rõ trong tổng số cơ sở đã hoàn thành xử lý, có bao nhiêu cơ sở được tiếp tục sử dụng cho hoạt động công vụ; bao nhiêu được điều chuyển, chuyển giao; bao nhiêu được chuyển đổi công năng để phục vụ y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng hoặc các mục đích công cộng khác; bao nhiêu được khai thác tạo nguồn thu theo quy định. Đối với số cơ sở chưa hoàn thành, cần phân loại rõ nguyên nhân: Chưa có phương án, đang hoàn thiện hồ sơ pháp lý, vướng mắc về quy hoạch, hiện trạng đất đai, tranh chấp hay chưa tìm được phương án sử dụng phù hợp.

Minh bạch tiến độ, siết trách nhiệm quản lý

Việc Bộ Tài chính công khai số liệu theo từng Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương tạo thêm cơ sở để giám sát tiến độ, nhận diện những đơn vị còn khối lượng lớn và thúc đẩy trách nhiệm của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, để công khai thực sự trở thành công cụ nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công, thông tin cần được cập nhật thường xuyên, có khả năng đối chiếu và phản ánh đầy đủ quá trình xử lý, khai thác tài sản.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP của Chính phủ về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đã tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy đưa tài sản vào sử dụng. Cùng với cơ chế, chính sách, các Bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong quản lý, bảo quản và tổ chức xử lý tài sản; không để tình trạng tài sản đã được giao quản lý nhưng tiếp tục chậm đưa vào khai thác.

Đối với các cơ sở có thể bố trí cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, an sinh xã hội và các thiết chế phục vụ cộng đồng, cần ưu tiên đánh giá nhu cầu thực tế của người dân, khả năng đáp ứng của cơ sở vật chất và chi phí cần thiết để chuyển đổi công năng. Với những cơ sở không còn nhu cầu sử dụng cho mục đích công, việc khai thác phải tuân thủ quy định pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch, tránh thất thoát và lợi ích nhóm. Mục tiêu không phải là tạo nguồn thu bằng mọi giá, mà là lựa chọn phương án đem lại hiệu quả tổng thể cao nhất cho Nhà nước và xã hội.

Đặc biệt, quá trình chuyển giao tài sản giữa các cơ quan, đơn vị cần được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm hồ sơ, hiện trạng và trách nhiệm quản lý được xác định rõ, không để phát sinh khoảng trống trách nhiệm trong bảo vệ, kiểm kê và hạch toán tài sản.  Việc kiểm tra, giám sát cần chú trọng tính đầy đủ, chính xác của số liệu; tính phù hợp của phương án xử lý; việc tuân thủ các quy định liên quan cũng như trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi để xảy ra chậm trễ, thất thoát, lãng phí.

Hơn 24.000 cơ sở đã hoàn thành xử lý, khai thác là kết quả đáng ghi nhận. Nhưng 8.256 cơ sở còn lại cũng đồng nghĩa một khối lượng lớn nguồn lực công vẫn đang chờ được xử lý. Quan trọng hơn, ngay cả với những cơ sở đã được ghi nhận hoàn thành, hiệu quả cuối cùng chỉ được xác lập khi tài sản thực sự được sử dụng đúng mục đích, phát huy công năng, tạo giá trị cho Nhà nước và phục vụ người dân. Công khai tiến độ vì thế cần đi cùng công khai kết quả khai thác và trách nhiệm quản lý. Đó mới là thước đo thực chất của việc khơi thông nguồn lực từ tài sản công sau sắp xếp./.

ĐỨC HIẾU

Nguồn Kiểm Toán: https://baokiemtoan.vn/vi/bai-viet/nha-dat-doi-du-cong-khai-ket-qua-de-do-hieu-qua-xu-ly-tai-san-cong