Nhà khoa học phát hiện 'hạt ma quái' từ vũ trụ giành giải Nobel Vật lý 2026

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển ngày 6/10 công bố trao giải Nobel Vật lý 2026 cho ông Francis Halzen, nhà vật lý hạt nổi tiếng với những đóng góp trong lĩnh vực vật lý thiên văn neutrino.

Giải thưởng ghi nhận vai trò của ông trong việc phát triển Đài quan sát Neutrino IceCube và phát hiện các neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.

IceCube là một đài quan sát đặc biệt được xây dựng sâu trong lớp băng tại Nam Cực. Công trình này sử dụng các cảm biến ánh sáng được bố trí trong một khối băng khổng lồ để phát hiện neutrino, những hạt hạ nguyên tử gần như không tương tác với vật chất.

Nhà vật lý hạt người Bỉ-Mỹ Francis Halzen đoạt giải Nobel Vật lý 2026. Ảnh chụp màn hình

Neutrino thường được gọi là “hạt ma quái” vì chúng có thể xuyên qua vật chất với rất ít tương tác. Hàng nghìn tỷ neutrino đi xuyên qua cơ thể con người mỗi giây mà gần như không để lại dấu vết.

Những hạt này được tạo ra trong nhiều môi trường có năng lượng cực lớn, từ các ngôi sao đến những vùng xung quanh các hố đen khổng lồ. Việc phát hiện neutrino vì thế giúp các nhà khoa học quan sát những quá trình diễn ra ở những vùng xa xôi và dữ dội của vũ trụ theo một cách hoàn toàn khác.

Ông Halzen đã theo đuổi ý tưởng sử dụng lớp băng tại Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino từ những năm 1980. Dưới sự lãnh đạo của ông, IceCube dần được phát triển thành một đài quan sát neutrino khổng lồ, với các cảm biến được đặt sâu trong lớp băng.

Công trình này giúp giới khoa học lần đầu tiên quan sát được các neutrino năng lượng rất cao đến từ những nguồn bên ngoài Trái đất, mở ra một hướng nghiên cứu mới được gọi là thiên văn học neutrino.

Giải Nobel Vật lý năm nay có phần thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển, tương đương khoảng 1,2 triệu USD.

Nobel Vật lý là một trong những giải thưởng khoa học danh giá nhất thế giới, được trao từ năm 1901 theo di chúc của nhà khoa học người Thụy Điển Alfred Nobel.

Trong hơn một thế kỷ, giải thưởng đã vinh danh nhiều nhà khoa học có ảnh hưởng lớn đến sự hiểu biết của nhân loại về tự nhiên, trong đó có Albert Einstein, Marie Curie, Pierre Curie, Max Planck và Niels Bohr.

Nobel Vật lý 2025 được trao cho John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis vì những phát hiện về hiện tượng xuyên hầm lượng tử vĩ mô và sự lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện.

Các giải Nobel 2026 còn lại sẽ lần lượt được công bố trong những ngày tới. Nobel Hóa học sẽ được công bố ngày 7/10, Nobel Văn học ngày 8/10, Nobel Hòa bình ngày 9/10 và Nobel Kinh tế ngày 12/10.

Theo lịch, lễ trao các giải Nobel tại Stockholm sẽ diễn ra vào ngày 10/12, ngày kỷ niệm ngày mất của nhà khoa học Alfred Nobel, trong khi lễ trao Nobel Hòa bình được tổ chức riêng tại Oslo.