Nobel Y học 2026 vinh danh công nghệ điều khiển tế bào thần kinh bằng ánh sáng

3 nhà khoa học đoạt giải Nobel Y học (Ảnh do Nobel Prize cung cấp)

Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska của Thụy Điển công bố giải thưởng ngày 5-10, đánh giá công trình của 3 nhà khoa học đã đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong nghiên cứu thần kinh.

Công nghệ này cho phép giới khoa học bật hoặc tắt hoạt động của từng nhóm tế bào thần kinh trong não động vật sống bằng ánh sáng.

Nhà khoa học Peter Hegemann và Georg Nagel phát hiện channelrhodopsin, một loại protein nhạy sáng trong tảo đơn bào. Khi tiếp xúc với ánh sáng xanh, protein này mở ra một kênh trên màng tế bào, cho phép các ion mang điện đi qua và tạo phản ứng điện.

Karl Deisseroth sau đó đưa gene tạo ra protein này vào tế bào thần kinh của động vật có vú.

Năm 2005, nhóm nghiên cứu của ông chứng minh rằng những xung ánh sáng xanh có thể kích hoạt tín hiệu thần kinh với độ chính xác tới từng phần nghìn giây.

Hai năm sau, phương pháp được áp dụng thành công trong não chuột sống.

Phương pháp mới được gọi là quang di truyền học. Trước đây, giới khoa học có thể quan sát vùng não nào hoạt động khi động vật hình thành ký ức hoặc biểu hiện một hành vi, nhưng khó xác định mối quan hệ nhân quả.

Công nghệ quang di truyền học cho phép kích hoạt có chọn lọc một nhóm tế bào rồi trực tiếp quan sát kết quả.

Nhờ đó, các nhà nghiên cứu đã xác định nhiều mạch thần kinh liên quan tới trí nhớ, cảm xúc, đau, khát, ăn uống, phần thưởng, sự chú ý và hành vi xã hội.

Công nghệ này cũng hỗ trợ nghiên cứu những rối loạn như trầm cảm, lo âu, Alzheimer và Parkinson.

Một hướng ứng dụng khác là sử dụng protein nhạy sáng để kích thích các tế bào võng mạc còn lại, qua đó phục hồi một phần thị lực cho người mắc bệnh viêm võng mạc sắc tố.

Nhà khoa học Karl Deisseroth là giáo sư tại Đại học Stanford và nhà nghiên cứu của Viện Y khoa Howard Hughes ở Mỹ. Peter Hegemann làm việc tại Đại học Humboldt Berlin, còn Georg Nagel là giáo sư tại Đại học Wurzburg, Đức.

Ba nhà khoa học sẽ chia nhau khoản tiền thưởng 12 triệu krona Thụy Điển(khoảng 1,2 triệu USD).

Theo Xinhua, Nobel Prize