Nhà nước kiến tạo, doanh nhân tiên phong tạo dựng nền tảng tăng trưởng nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới

Diễn đàn là một hoạt động trong chuỗi sự kiện do Liên đoàn Thương mại Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10 nhằm kết nối tinh thần đối thoại, kiến tạo môi trường phát triển với việc ghi nhận và tôn vinh những doanh nhân tiêu biểu. Thông điệp xuyên suốt là phát huy sức mạnh của Nhà nước kiến tạo và doanh nhân tiên phong tạo dựng nền tảng tăng trưởng nhanh, bền vững, nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Việt Nam cần những doanh nghiệp mạnh tiên phong

Phát biểu tại Diễn đàn, PGS.TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, Diễn đàn đặt ra mối quan hệ hai chiều: Chính phủ kiến tạo một thể chế minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo, bảo đảm nguồn lực được vận hành thông suốt; còn cộng đồng doanh nhân tiên phong đổi mới quản trị, nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ và mở rộng liên kết. Hai nỗ lực chỉ tạo thành động lực tăng trưởng khi gặp nhau ở kết quả cụ thể của môi trường kinh doanh và hoạt động doanh nghiệp.

Theo PGS.TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, cần có những doanh nghiệp mạnh tiên phong, là những doanh nghiệp phải đi đầu tạo dựng hệ thống và khung sườn cho nền kinh tế Việt Nam. (Nguồn: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp)

Theo PGS.TS. Hồ Sỹ Hùng, cần có những doanh nghiệp mạnh tiên phong, là những doanh nghiệp phải đi đầu tạo dựng hệ thống và khung sườn cho nền kinh tế Việt Nam, để có thể cạnh tranh, đứng vững và vươn ra được thị trường quốc tế. Thứ hai là phải tiên phong đi đầu vào những lĩnh vực đem lại hiệu quả cao, để có thể là góp phần tăng trưởng nhanh, đồng thời nâng cao được hiệu quả chung cho cả nền kinh tế. Thứ ba là tiên phong kết nối thành cụm, thành chuỗi cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam, để có thể đủ sức cộng hưởng, cạnh tranh cũng như là vươn ra toàn cầu.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh “Chính phủ kiến tạo” và “Doanh nhân tiên phong” là hai điều kiện phải đồng thời có nếu muốn tạo ra một giai đoạn tăng trưởng mới. Nhà nước có thể mở ra không gian phát triển bằng thể chế tốt hơn, nhưng doanh nghiệp phải biến không gian đó thành đầu tư, sản xuất, sản phẩm, việc làm và giá trị mới. Ngược lại, doanh nghiệp dù có ý tưởng, vốn và khát vọng nhưng nếu môi trường kinh doanh thiếu ổn định, thủ tục kéo dài, nguồn lực bị ách tắc thì cũng khó biến khát vọng thành dự án.

“Giữa kiến tạo của Nhà nước và tiên phong của doanh nghiệp phải có một điểm gặp nhau, đó là kết quả phát triển thực chất”, ông Hùng chỉ rõ.

Đánh giá về những thay đổi thời gian qua, Chủ tịch VCCI cho biết tốc độ đổi mới chính sách diễn ra mạnh mẽ. Nhiều nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị được ban hành; nhiều luật và cơ chế mới được Quốc hội, Chính phủ khẩn trương xây dựng, triển khai. Bộ máy chính quyền được sắp xếp lại, phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh, nhiều thủ tục hành chính được đơn giản hóa.

Tại một số địa phương, thời gian thực hiện thủ tục đầu tư được rút ngắn, mô hình “luồng xanh” được triển khai, quy trình tại cửa khẩu được số hóa và cải cách, giúp giảm thời gian thông quan. Những thay đổi này trực tiếp giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng tốc độ quay vòng vốn và nâng cao sức cạnh tranh.

Tuy nhiên, ông Hùng cho rằng chính sách tốt chưa tự động tạo ra kết quả tốt. Khoảng cách từ chủ trương đến thực thi vẫn còn. Cùng một quy định, doanh nghiệp ở hai địa phương có thể có trải nghiệm rất khác nhau. Nơi triển khai quyết liệt giúp doanh nghiệp nhanh chóng hưởng lợi, trong khi nơi thực hiện chậm có thể khiến cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ.

“Điều doanh nghiệp cần hơn là tính ổn định, nhất quán và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh. Một quy định thay đổi mà doanh nghiệp không đủ thời gian thích ứng sẽ tạo ra chi phí; hai văn bản không thống nhất cũng tạo ra chi phí; một thủ tục không biết chính xác mất bao lâu cũng là chi phí; và một quyết định đầu tư phải chờ quá lâu có thể làm doanh nghiệp mất cả cơ hội thị trường. Cho nên, cải cách trong giai đoạn mới không chỉ là giảm số lượng thủ tục, mà quan trọng hơn là nâng chất lượng thực thi”, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, chúng ta đang bước vào một giai đoạn mà mục tiêu phát triển rất cao. Điều đó đòi hỏi cả Nhà nước và doanh nghiệp phải thay đổi nhanh hơn. Nhà nước phải tạo ra một môi trường tốt hơn cho những người muốn đầu tư, muốn đổi mới và muốn làm ăn dài hạn. Doanh nghiệp phải biến cơ hội chính sách thành năng lực cạnh tranh. VCCI phải làm tốt vai trò kết nối hai phía đó.

Nếu Chính phủ kiến tạo ngày càng thực chất hơn, nếu doanh nhân tiên phong ngày càng mạnh hơn và nếu đối thoại chính sách ngày càng đi tới được những kết quả cụ thể hơn, thì những mục tiêu phát triển cao mà chúng ta đang đặt ra sẽ có một nền tảng vững chắc hơn để trở thành hiện thực.

Chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng, cần phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp quốc gia theo hướng tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Trong đó, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu chuỗi cần phát huy vai trò dẫn dắt, kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, hợp tác xã, viện nghiên cứu và trường đại học.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu tại Diễn đàn. (Ảnh: Hồng Châu)

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam phải thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, ứng dụng khoa học, công nghệ, chủ động hội nhập, xây dựng thương hiệu và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chia sẻ góc nhìn từ chính sách, tại Diễn đàn, ông Phan Đức Hiếu, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho biết, nhìn lại chặng đường vừa qua, có thể thấy một khối lượng công việc khổng lồ mà Quốc hội đã thực hiện. Chỉ tính riêng kỳ họp tháng 5 vừa qua, số lượng luật và nghị quyết được thông qua đã lên tới hơn 80 văn bản – một con số chưa từng có trong lịch sử lập pháp Việt Nam.

“Chúng ta không đo lường chất lượng thể chế bằng số lượng văn bản, mà phải đo lường bằng kết quả triển khai trên thực tiễn”, ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Chuyên gia này cho biết, điểm đổi mới rõ nét nhất chính là tốc độ. Lần đầu tiên, Quốc hội đã hoàn thiện và thông qua một Nghị quyết (Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội) về kinh tế tư nhân chỉ trong vòng 12 ngày đêm.

Để theo kịp hơi thở của đời sống kinh tế, Quốc hội hiện vận hành với 3 loại kỳ họp: Thứ nhất là kỳ họp thường kỳ; thứ hai là kỳ họp không thường lệ; và thứ ba là kỳ họp dành riêng cho đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Cách làm việc này đảm bảo rằng các rào cản pháp lý được xem xét và xử lý ngay khi phát sinh, thay vì phải chờ đợi các kỳ họp cố định hàng năm.

Đặc biệt, nguyên tắc “cuốn chiếu” đã thay thế tư duy cũ. Luật không còn đợi đến cuối kỳ họp mới “bấm nút” đồng loạt, dự án luật nào đạt chất lượng, tiếp thu đầy đủ ý kiến sẽ được thông qua ngay. Quan điểm chỉ đạo rất rõ ràng: Sớm ngày nào, tốt cho xã hội và doanh nghiệp ngày đó.

Ông Phan Đức Hiếu, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho biết, Luật không còn đợi đến cuối kỳ họp mới “bấm nút” đồng loạt, dự án luật nào đạt chất lượng, tiếp thu đầy đủ ý kiến sẽ được thông qua ngay. (Nguồn: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp)

Cũng theo ông Phan Đức Hiếu, một trong những bước đi táo bạo nhất của Quốc hội khóa này là việc ban hành các nghị quyết về cơ chế đặc thù để tháo gỡ các vướng mắc pháp lý tồn đọng.

Dẫn ví dụ về những dự án đầu tư gặp lỗi về quy trình giao đất trong quá khứ (đáng lẽ phải đấu giá nhưng lại giao đất trực tiếp), ông Phan Đức Hiếu cho hay, theo quy trình cũ, những dự án này buộc phải làm lại từ đầu, một điều gần như không thể khi công trình đã gần hoàn thiện.

Với tư duy hiện tại: “Sai đâu xử đó, đúng người đúng tội nhưng bản chất dự án không có tội”, Quốc hội đã cho phép áp dụng các cơ chế xử lý đặc thù. Nhờ đó, hàng nghìn dự án từng bị đình trệ lâu năm đã được khơi thông, đưa nguồn lực xã hội vào sản xuất kinh doanh thay vì để lãng phí.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội là một “vũ khí” pháp lý đặc biệt, cho phép Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội dùng nghị quyết để sửa đổi, bãi bỏ ngay các điều kiện kinh doanh bất hợp lý tại các luật và nghị định mà không cần đợi quy trình sửa luật thông thường. Thực tế, chỉ trong một tháng, hàng nghìn điều kiện kinh doanh và giấy phép “con” đã được bãi bỏ. Cơ chế này sẽ tiếp tục kéo dài đến hết năm 2027, khẳng định quyết tâm tháo gỡ khó khăn “nhanh và toàn diện” của Nhà nước.

Ông Phan Đức Hiếu cũng chỉ ra hai thay đổi cốt lõi thể hiện rõ tinh thần kiến tạo, bao gồm:

Thứ nhất, minh bạch hóa việc chấp thuận chủ trương đầu tư. Trước đây, doanh nghiệp luôn hoang mang không biết dự án của mình có thuộc diện phải xin phép hay không. Luật Đầu tư sửa đổi đã thay đổi cách tiếp cận bằng phương pháp loại trừ: Chỉ những dự án nằm trong danh mục quy định mới phải chấp thuận chủ trương, còn lại sẽ được tự động triển khai.

Nguyên tắc “một dự án chỉ chấp thuận một lần” cũng được áp dụng triệt để. Nếu một dự án đô thị đã được duyệt, các hạng mục bên trong như sân golf, khu vui chơi sẽ không phải xin phép lại từ đầu, giảm thiểu tối đa thủ tục hành chính.

Thứ hai, xóa vỡ toàn bộ tư duy cũ về quy hoạch bằng nguyên tắc “1+1”. Nỗi sợ lớn nhất của nhà đầu tư là sự chồng chéo giữa các loại quy hoạch. Luật Quy hoạch 2025 đưa ra giải pháp mang tính cách mạng: Tại thời điểm chấp thuận chủ trương, chỉ lấy một quy hoạch gần nhất làm căn cứ. Khi triển khai thiết kế cơ sở, cũng chỉ đối chiếu với một quy hoạch duy nhất (thường là quy hoạch đô thị hoặc nông thôn).

“Nếu có sự mâu thuẫn giữa hai quy hoạch, dự án sẽ không bị dừng lại. Cơ quan có thẩm quyền sẽ chọn một quy hoạch làm cơ sở để dự án chạy tiếp, trong khi quy hoạch còn lại sẽ được điều chỉnh song song. Đây là sự thay đổi căn bản: Thay vì bắt dự án đợi quy hoạch hoàn thiện, chúng ta cho phép quy hoạch hoàn thiện để phục vụ dự án”, ông Phan Đức Hiếu dẫn chứng.

Ông Phan Đức Hiếu cho rằng, hướng tới giai đoạn 2025 - 2026, dự kiến sẽ có khoảng 45 dự án luật tiếp tục được sửa đổi hoặc thông qua. Do đó, cộng đồng doanh nghiệp không nên thờ ơ với quá trình làm luật. Tính tuân thủ hiện nay rất cao, do đó, doanh nghiệp cần bám sát để có ý kiến góp ý trực tiếp, đảm bảo luật khi ban hành sát với thực tiễn sản xuất kinh doanh.