Nhà ở xã hội cho công nhân: Từ đủ điều kiện đến đủ khả năng thuê

Cư dân sinh sống tại dự án nhà ở xã hội cho thuê trong 49 năm tại TPHCM

Giá thuê nhà cần phù hợp với khả năng chi trả

Việc phát triển nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua được xem là một định hướng phù hợp đáp ứng nhu cầu thực tế của số đông người thu nhập thấp, công nhân đang làm việc tại các thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM. Tuy nhiên, hiệnmức giá thuê nhà ở xã hội đang được đánh giá là quá cao so với mặt bằng thu nhập của nhóm đi thuê.

Khung giá thuê cho nhà ở xã hội hiện dao động từ 96.000-235.000 đồng mỗi m2, tương đương thấp nhất từ 5 - 11,5 triệu đồng mỗi tháng cho căn 50m2.

Chị Lê Minh Nguyệt (ngụ xã Bình Hưng, TPHCM, công nhân may) cho biết, về thủ tục, hiện một số dự án nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua yêu cầu điều kiện là người đang làm việc, có thường trú/tạm trú tại TPHCM và chưa có suất nhà ở xã hội. Tuy nhiên, mặt bằng giá thuê nhà ở xã hội hiện nay là cao so với thu nhập chỉ 9-12 triệu đồng của lao động phổ thông.

Theo chị Nguyệt, tiền thuê nhà ở xã hội chiếm đến 40-50% thu nhập của người lao động là không hợp lý. Bởi ngoài chi phí thuê nhà, còn rất nhiều khoản chi tiêu khác cho gia đình như tiền học của con, sinh hoạt phí hàng tháng nên khoản tích lũy còn lại chẳng được bao nhiêu. "Hiện nay, tổng thu nhập của hai vợ chồng chúng tôi chỉ khoảng 20 triệu đồng/tháng. Trong khi chúng tôi phải dành khoản lớn cho chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, học hành của các con... nên việc bỏ ra số tiền lớn để thuê nhà là quá sức", chị nói.

Việc phát triển nhà ở xã hội được xem là một định hướng phù hợp đáp ứng nhu cầu thực tế của số đông người thu nhập thấp.

Ông Nguyễn Văn Lợi, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư xây dựng - sản xuất dịch vụ du lịch Thiên Phát (Công ty Thiên Phát), cho biết nhu cầu thuê nhà của người lao động nhập cư hiện rất lớn. Các dự án cần đặt gần khu công nghiệp, khu chế xuất, gắn với hệ sinh thái dịch vụ, giáo dục, y tế và giao thông để phục vụ trực tiếp người lao động.

Về giá cho thuê, theo ông Lợi, với mỗi căn rộng 35m², nếu tính đúng chi phí đầu tư, giá thuê mỗi căn phải từ 4 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, với thu nhập của công nhân thì việc dành 4 triệu đồng để trả tiền nhà không đảm bảo. Hiện Công ty Thiên Phát đang có khu lưu trú với hơn 350 căn hộ, mỗi căn rộng 35m2 cho công nhân thuê với giá 1,8 - 2 triệu đồng/tháng, và phải bù lỗ.

Để phát triển nhà ở xã hội cho thuê, đại diện doanh nghiệp cho rằng cần tháo gỡ các vướng mắc cho doanh nghiệp; đồng thời cho hay điều quan trọng là cần nâng cao thu nhập của người lao động, và cần sự đồng hành của Tổng Liên đoàn Lao động, các doanh nghiệp sử dụng lao động để hỗ trợ cho người lao động có cuộc sống tốt hơn.

Theo Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), tiền thuê nhà là khoản chi hàng tháng lớn nhất của người lao động. Kinh nghiệm ở nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế cho thấy chi phí thuê nhà chiếm khoảng 20% thu nhập hàng tháng là phù hợp. Nếu tỷ lệ tiền thuê nhà tăng lên thì phần dành cho các chi phí thiết yếu khác phải giảm lại.

Nhà ở gắn với nơi làm việc, hạ tầng xã hội

Theo Lê Hữu Nghĩa - Giám đốc công ty Lê Thành, phân khúc nhà ở xã hội cho thuê hiện nay vẫn rất ít doanh nghiệp mặn mà. Biên lợi nhuận quá thấp, trong khi thời gian thu hồi vốn kéo dài tới 15 - 20 năm là rào cản quá lớn. Để mô hình này thực sự trở thành một "trụ cột" vững chắc cho người lao động, ông đề xuất cần tập trung tháo gỡ ngay 3 nút thắt gồm: rút ngắn thủ tục hành chính, có nguồn vốn ưu đãi thực chất dành cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Nhà nước cần chủ động bàn giao quỹ đất sạch đã có hạ tầng kết nối, đồng thời giảm mạnh thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp để tạo động lực thực tế cho chủ đầu tư.

PGS.TS Trần Thị Hồng Liên - Trưởng khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế - Luật (UEL), cho biết hiện nay việc phát triển nhà ở xã hội cho thuê còn hạn chế xuất phát từ những lý do kinh tế khiến phân khúc này không hấp dẫn chủ đầu tư tư nhân tham gia, trong khi đó nguồn nhà được phát triển từ ngân sách nhà nước cũng rất ít. Hiện chỉ có một vài chủ đầu tư làm nhà cho thuê, xuất phát từ mong muốn đóng góp cho xã hội, hơn là tìm kiếm lợi ích kinh tế.

Theo bà Liên, giá thuê nhà ở xã hội cho thuê được các chủ đầu tư đặt ở mức hợp lý trong bối cảnh kinh doanh chung của doanh nghiệp, khó để doanh nghiệp giảm thêm nữa - khi đó sẽ ảnh hưởng tới tính bền vững của dự án. Và Nhà nước cần đảm bảo cho doanh nghiệp được tính đúng, tính đủ chi phi kèm một mức lợi nhuận.

"Nếu chúng ta muốn giá thấp hơn chi phí, thì không nên bắt doanh nghiệp làm, mà Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ tiền thuê riêng biệt trực tiếp cho người thuê nhà là nhóm đặc biệt khó khăn. Nhìn chung, phân khúc nhà ở cho thuê muốn phát triển được thì cần phải có sự tham gia thực sự của Nhà nước với tư cách là nhà phát triển các dự án nhà ở cho thuê, với kinh phí từ ngân sách hoặc hợp tác công tư", PGS.TS Trần Thị Hồng Liên chia sẻ.

Ông Trần Thanh Thảo - Phó Chánh văn phòng Liên đoàn Lao động TPHCM, cho rằng, rào cản lớn nhất không chỉ là giá nhà mà là khả năng cân đối dòng tiền hàng tháng của người lao động. Với thu nhập còn hạn chế, người lao động phải đồng thời chi trả tiền thuê hoặc tiền trả góp nhà, chi phí sinh hoạt, nuôi con, đi lại, học hành và các khoản phát sinh khác. Vì vậy, ngay cả khi có chính sách tín dụng ưu đãi, nếu thời hạn vay chưa đủ dài, nguồn cung nhà cho thuê phù hợp chưa đủ lớn và giá nhà chưa tương xứng với khả năng chi trả thì việc tiếp cận vẫn khó khăn.

Nhu cầu mua, thuê nhà ở xã hội với giá hợp lý của người lao động tại các thành phố hiện rất lớn.

Theo ông Thảo, đối với người lao động, vấn đề quan trọng là phải có sản phẩm nhà ở phù hợp ngay từ đầu, đặc biệt là nhà ở cho thuê và thuê mua với diện tích, vị trí và mức giá phù hợp với thu nhập.

Do đó, Liên đoàn Lao động Thành phố cho rằng cần tiếp cận bài toán nhà ở theo hướng "nhà phù hợp với khả năng chi trả", chứ không chỉ tập trung vào tăng số lượng căn hộ. Công đoàn sẽ tiếp tục khảo sát, cập nhật nhu cầu và kết nối người lao động với các dự án phù hợp; đồng thời kiến nghị cơ chế tín dụng dài hạn, lãi suất phù hợp và các chính sách hỗ trợ để giảm áp lực chi phí cho người lao động.

Quan điểm của Liên đoàn Lao động Thành phố là nhà ở cho công nhân không chỉ là một căn hộ mà phải là một không gian sống có thể đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người lao động và gia đình. Vì vậy, trong quá trình kết nối và phối hợp triển khai các dự án, Công đoàn định hướng mô hình nhà ở công nhân gắn với nơi làm việc, thiết chế Công đoàn và hệ thống hạ tầng xã hội như trường học, nhà trẻ, cơ sở y tế, văn hóa, thể thao, thương mại và giao thông công cộng.

Theo Phó Chánh văn phòng Liên đoàn Lao động TPHCM, vị trí nhà ở cần được tính toán gắn với nơi làm việc và hệ thống giao thông. Nếu người lao động có nhà nhưng phải đi quá xa nơi làm việc thì chi phí đi lại và thời gian di chuyển sẽ tiếp tục trở thành một gánh nặng. Do đó, Liên đoàn Lao động Thành phố mong muốn các dự án nhà ở công nhân trong thời gian tới được quy hoạch theo hướng "nơi ở - nơi làm việc - dịch vụ thiết yếu - giao thông" có sự kết nối đồng bộ. Đây không chỉ là vấn đề an sinh mà còn giúp doanh nghiệp ổn định nguồn nhân lực, hạn chế biến động lao động và góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định.