Nhà sàn 'kể chuyện' văn hóa

Người trẻ tham gia trải nghiệm cùng nghệ nhân các hoạt động văn hóa, nghề thủ công truyền thống tại Ngân Home.

Ngân Home - nơi văn hóa được sống trong trải nghiệm

Với bà Nguyễn Thị Ngân, ký ức văn hóa không nằm trong những trang tư liệu khô cứng, mà hiện hữu sống động trong từng nếp nhà, vật dụng, sinh hoạt đời thường của cộng đồng.

Bởi vậy, khi rời cương vị công tác, điều bà trăn trở nhất là làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Từ suy nghĩ đó, bà bắt tay vào việc phục dựng nhà sàn truyền thống của một số dân tộc, trong đó có nhà sàn người Tày, Nùng vốn gắn bó mật thiết với không gian văn hóa Thái Nguyên.

Theo bà Ngân, nhà sàn không chỉ là nơi ở, mà còn là một “bảo tàng sống”, phản ánh thế giới quan, lối ứng xử với thiên nhiên và cộng đồng của mỗi dân tộc.

Khi những ngôi nhà ấy dần biến mất trước làn sóng đô thị hóa, một phần ký ức văn hóa cũng theo đó mà phai nhạt. Việc phục dựng vì thế không nhằm hoài niệm quá khứ, mà để thế hệ hôm nay hiểu được cội nguồn, từ đó biết trân trọng và tiếp nối.

Từ những ngôi nhà sàn được phục dựng, bà Nguyễn Thị Ngân tiếp tục xây dựng không gian trải nghiệm văn hóa mang tên Ngân Home - nơi văn hóa không chỉ để ngắm nhìn, mà để chạm vào, lắng nghe và cảm nhận.

Ở đó, du khách có thể được nghe kể chuyện dân gian, xem trình diễn nghề thủ công, thưởng thức ẩm thực truyền thống hay tham gia các sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Không gian Ngân Home không đặt nặng tính trưng bày theo kiểu bảo tàng, mà hướng tới trải nghiệm gần gũi, đời thường. “Văn hóa chỉ thực sự sống khi có con người tham gia vào nó”, bà Ngân chia sẻ.

Chính vì vậy, bà luôn khuyến khích sự góp mặt của nghệ nhân, người dân địa phương và đặc biệt là người trẻ trong các hoạt động tại đây. Theo bà, khi người trẻ được trực tiếp trải nghiệm, được nghe câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ đời sống, họ sẽ dễ tiếp nhận hơn so với những bài giảng khô cứng. Từ đó, tình yêu văn hóa được hình thành một cách tự nhiên, không áp đặt.

Bà Nguyễn Thị Ngân chia sẻ câu chuyện gìn giữ và lan tỏa văn hóa dân tộc trong không gian trải nghiệm tại Ngân Home.

Đây cũng là cách để các giá trị truyền thống tìm được chỗ đứng trong đời sống hiện đại, thay vì bị đẩy ra bên lề. Từ góc độ quản lý, ông Nguyễn Tùng Lâm, Trưởng phòng Quản lý du lịch (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên), cho rằng những mô hình trải nghiệm văn hóa như Ngân Home có ý nghĩa tích cực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

“Đây là cách tiếp cận gần gũi, giúp văn hóa truyền thống đi vào đời sống một cách tự nhiên. Khi người trẻ được tham gia, được trải nghiệm, họ sẽ tự hình thành ý thức trân trọng và gìn giữ, thay vì coi bảo tồn văn hóa là trách nhiệm xa vời” - ông Lâm nhấn mạnh.

Nền tảng để phát triển bền vững

Điều khiến bà Nguyễn Thị Ngân trăn trở nhất không phải là thiếu nguồn lực hay cơ chế, mà là sự đứt gãy trong nhận thức văn hóa của một bộ phận người trẻ. Bà từng thẳng thắn chia sẻ: “Giá như ở tuổi 20, tôi hiểu sâu hơn về văn hóa, có lẽ hành trình gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống của tôi đã bắt đầu sớm hơn”.

Chính từ nỗi tiếc nuối ấy, bà gửi gắm thông điệp tới thế hệ trẻ hôm nay: hiểu biết văn hóa không làm con người chậm lại, mà giúp bước đi vững vàng hơn trong thế giới hội nhập. Văn hóa là gốc rễ để mỗi cá nhân định vị bản thân, là nền tảng để cộng đồng phát triển bền vững.

Trong thời đại công nghệ, khi các giá trị ngoại lai du nhập nhanh chóng, việc giữ gìn bản sắc văn hóa càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, theo bà Ngân, bảo tồn không đồng nghĩa với khép kín hay phủ nhận cái mới.

Toàn cảnh không gian Ngân Home - nơi bà Nguyễn Thị Ngân phục dựng nhà sàn truyền thống, tạo điểm trải nghiệm văn hóa giữa không gian làng quê Thái Nguyên.

Ngược lại, cần có sự chọn lọc, tiếp thu tinh hoa nhân loại trên nền tảng hiểu biết sâu sắc về văn hóa dân tộc.

“Tuổi 20 là quãng thời gian đẹp nhất để học, để trải nghiệm và để hình thành nhân cách. Nếu tuổi 20 sâu sắc hơn với văn hóa, việc bảo tồn sẽ không chỉ là trách nhiệm của các nhà nghiên cứu hay cơ quan quản lý, mà trở thành nhu cầu tự thân của xã hội”, bà Ngân nhấn mạnh.

Từ những việc làm lặng lẽ nhưng bền bỉ của bà Nguyễn Thị Ngân, có thể thấy rằng hành trình giữ gìn văn hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Đôi khi, chỉ cần một ngôi nhà sàn được dựng lại, một không gian trải nghiệm được mở ra, hay một câu chuyện được kể đúng lúc, đúng người, cũng đủ để khơi dậy tình yêu văn hóa trong lòng thế hệ trẻ - những người sẽ tiếp tục viết tiếp câu chuyện bản sắc của dân tộc trong tương lai.

Thu Hương