Nhà thiết kế Đặng Hương Quỳnh: Trao quyền làm chủ cuộc đời cho phụ nữ yếu thế thông qua nghệ thuật

Nhiều phụ nữ kém may mắn đang được trao cơ hội làm chủ cuộc đời thông qua thực hành nghệ thuật.

Từ đam mê thời trang đến "mối duyên lành" với Pháp Lam

Đặng Hương Quỳnh (35 tuổi, Hà Nội) là nhà sáng lập Bảo Xuyến Lâm, một công ty sáng tạo nghệ thuật. Quỳnh đã có hơn 16 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nghệ thuật và sáng tạo, chuyên làm các dòng đồng hồ và trang sức tráng men Pháp Lam. Tình yêu với nghệ thuật thiết kế trong chị nảy mầm từ những ngày còn rất trẻ. Năm 18 tuổi, chị theo học nhà thiết kế Ngô Thái Uyên, từng đoạt giải Nhì cuộc thi “Hãy tỏa sáng” (Chuyên san Thế giới Văn hóa) và kinh qua nhiều vai trò như stylist, sản xuất MV, quản lý truyền thông... Chính những cuộc thử nghiệm ấy đã rèn giũa cho Hương Quỳnh một tư duy thẩm mỹ nhạy bén.

Tuy nhiên, bước ngoặt thực sự đến vào năm 2023, khi chị vô tình nhìn thấy chiếc đồng hồ tráng men Pháp Lam. Vốn yêu thích sắc màu, Hương Quỳnh ngay lập tức bị hút hồn và nhận ra đây chính là "mảnh ghép" mình luôn tìm kiếm.

Bắt đầu từ "con số 0" tròn trĩnh, không giáo trình, không nghệ nhân truyền nghề, Hương Quỳnh phải tự mò mẫm trên các diễn đàn nước ngoài và đối mặt với hàng trăm mẻ nung bị hỏng.

Mong muốn đưa nghệ thuật tráng men rực rỡ thời Nguyễn ra khỏi "ngăn kính bảo tàng" để hiện diện trong những món trang sức, đồ dùng hằng ngày, chị quyết định chọn Pháp Lam làm hướng đi mới. Như một lẽ dĩ nhiên, hành trình hồi sinh di sản đã thất truyền sau sự suy tàn của triều Nguyễn chưa bao giờ là điều dễ dàng.

Bắt đầu từ "con số 0" tròn trĩnh, không giáo trình, không nghệ nhân truyền nghề, Hương Quỳnh phải tự mò mẫm trên các diễn đàn nước ngoài và đối mặt với hàng trăm mẻ nung bị hỏng. “Có những mẻ men nung xong không bám màu, có cái bị nứt vỡ, có cái lại nổi đầy bọt khí. Mỗi lần thất bại, mình lại lên mạng đọc bình luận, tìm hiểu nguyên nhân và tự điều chỉnh nhiệt độ, thời gian cho mẻ tiếp theo”, chị nhớ lại.

Chế tác Pháp Lam đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối: Từ phác thảo, tạo hình (chạm khắc, uốn dây), đổ màu đến nung ở 750-8000C. Để hoàn thiện một sản phẩm, chuỗi công đoạn mài-nung-đi màu phải lặp đi lặp lại 5-7 lần, chỉ cần quá lửa một chút là coi như hỏng hoàn toàn. Nhờ tinh thần nhẫn nại không bỏ cuộc, Hương Quỳnh mới từng bước làm chủ kỹ thuật khắt khe này, đánh dấu bằng sản phẩm đầu tay là chiếc mặt đồng hồ khắc hình sư tử - tạo nền tảng vững chắc cho hành trình trao truyền giá trị phía sau.

Quy trình chế tác Pháp Lam vô cùng phức tạp và đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác tuyệt đối.

Hành trình "trao quyền" cho những phận đời yếu thế

Khi đã làm chủ được kỹ thuật chế tác kỳ công, Đặng Hương Quỳnh không giữ riêng bí quyết cho bản thân hay chỉ dừng lại ở mục đích kinh doanh thuần túy. Ước mơ dùng nghệ thuật phụng sự cộng đồng đã hằn sâu trong tâm trí chị từ năm 15 tuổi, khi được truyền cảm hứng bởi những cống hiến xã hội của ngài Sugi Ryotaro (Đại sứ đặc biệt Việt-Nhật). Đến với Pháp Lam, chị xác định Bảo Xuyến Lâm sẽ luôn đi theo con đường của một doanh nghiệp sáng tạo gắn liền với các hoạt động hỗ trợ cộng đồng.

Tác phẩm Pháp Lam ứng dụng do NTK Đặng Hương Quỳnh chế tác.

Hiện thực hóa lý tưởng đó, xưởng chế tác của chị trở thành không gian đào tạo nghề Pháp Lam hoàn toàn miễn phí cho người khiếm thính, đặc biệt ưu tiên các học viên nữ - nhóm đối tượng chịu nhiều thiệt thòi nhất do rào cản giới và thể trạng sức khỏe. Chị Quỳnh chia sẻ, nam giới khiếm thính vẫn có thể làm các công việc chân tay như bốc vác hay giao hàng, nhưng với phụ nữ khiếm thính thì vô cùng vất vả và khó xin việc. Việc trang bị cho các bạn một nghề thủ công tinh xảo, ít cạnh tranh chính là cách chị giúp họ có một công việc phù hợp, bền vững để tự nuôi sống bản thân.

Nguyễn Đặng Minh Thục (Tương Mai, Hà Nội) đến với lớp học Pháp Lam của chị Quỳnh trong một lần tình cờ thấy bài đăng tuyển dụng của chị trên nền tảng Threads. Thục là một người khiếm thính bẩm sinh, mẹ của bạn cũng là người khuyết tật, chân yếu, mắt kém và đã không còn khả năng lao động. Gia đình bạn có anh trai là lao động chính trong nhà, bản thân bạn cũng tự học và làm nail box tại nhà để phần nào san sẻ gánh nặng tài chính cho anh. “Mình luôn mong muốn có một nghề ổn định để chủ động cuộc sống sau này”, Minh Thục chia sẻ.

Hành trình Minh Thục chinh phục bộ môn Pháp Lam cũng không trải đầy hoa hồng. Vì bạn được gắn máy trợ thính khá muộn, cộng với việc nghỉ học từ sớm nên vốn từ của Thục khá hạn chế. Có một lần, khi chị Quỳnh dạy các bạn học viên về lịch sử Pháp Lam, bạn đã không hiểu từ “thất truyền” nghĩa là gì. Chị đã thử giải thích bằng nhiều từ ngữ khác nhau nhưng vẫn mơ hồ. Cuối cùng, chị phải vẽ các mốc thời gian lên bảng: ghi năm Pháp Lam du nhập vào Việt Nam, kẻ một vài cột mốc, rồi gạch gạch một đoạn trống, đến mốc năm 2000 trở lại đây thì đánh dấu sự xuất hiện trở lại. Lúc đó bạn mới hiểu "thất truyền" nghĩa là biến mất trong một khoảng thời gian.

Các bạn học viên khiếm thính đang từng bước hiện thực hóa ước mơ tạo ra giá trị từ chính đôi bàn tay và tài năng của mình.

Do khả năng nghe bị hạn chế, Minh Thục và các bạn học viên không nghe được tiếng "xì ga" khi dùng bật lửa khò hơ men, từng có lần xảy ra sự cố xì ga nguy hiểm khiến chị luôn phải trực tiếp túc trực giám sát. Tuy nhiên, Đặng Hương Quỳnh cũng nhận ra ở các bạn điểm mạnh tuyệt vời: Gu thẩm mỹ tốt, sự khéo tay và đôi mắt tập trung cao độ. Dưới sự kiên nhẫn hướng dẫn của chị, Thục từ một cô gái cá tính, luôn lẳng lặng làm theo ý mình đã bắt đầu cởi mở, chủ động hỏi han và phối màu nhuần nhuyễn.

Xuất phát cùng thời điểm với Minh Thục là Chu Phương Anh (ở Ô Chợ Dừa, Hà Nội). Hoàn cảnh của Phương Anh may mắn hơn, bố mẹ làm công nhân và bạn vẫn đang nỗ lực theo học ngành Hội họa tại Trường cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội. Vượt qua mặc cảm về những khiếm khuyết của bản thân, Phương Anh mạnh dạn đăng ký tham gia lớp học của chị Quỳnh với hy vọng “làm chủ được kỹ thuật Pháp Lam để sau này truyền dạy lại cho những người khuyết tật khác”.

Phương Anh xúc động bày tỏ: “Chị Quỳnh không chỉ truyền đạt kiến thức rất tận tâm, kiên nhẫn giảng đi giảng lại cho đến khi mình hiểu, mà còn giúp mình có thu nhập trang trải cuộc sống”.

Những sản phẩm ở hàng đầu tiên là do các bạn học viên khiếm thính thực hiện.

Sau nhiều tháng nhẫn nại theo đuổi môn nghệ thuật cổ, nỗ lực của hai học viên khiếm thính đã kết trái bằng một đơn hàng đầu tiên đi Mỹ. Khi một sinh viên Việt Nam tại Mỹ tìm đặt sản phẩm Pháp Lam quảng bá văn hóa Việt, chị Quỳnh đã chủ động đưa các tác phẩm do Minh Thục và Phương Anh thực hiện sang thị trường quốc tế.

Đơn hàng xuất khẩu đầu tay chính là sự công nhận quý giá cho những nỗ lực không ngừng nghỉ của hai bạn sau vô số lần nung hỏng. Xúc động trước cơ hội này, Phương Anh chia sẻ: "Em cảm thấy rất hạnh phúc và luôn biết ơn chị Quỳnh vì đã hết lòng hỗ trợ em tạo ra những giá trị cho cuộc sống". Những đơn hàng dù nhỏ bé nhưng đã trở thành nguồn động viên to lớn, chứng minh rằng khi được "trao quyền", người phụ nữ khuyết tật hoàn toàn có thể tự tay mở ra cánh cửa tương lai của chính mình.

Nữ thiết kế trẻ và hành trình đưa Pháp Lam ra thế giới

Để duy trì mô hình này, nhà thiết kế Đặng Hương Quỳnh phải đối mặt với áp lực không nhỏ. Một mình chị vừa vận hành công ty, xử lý sổ sách kế toán, vừa sản xuất hàng cho khách, dạy học viên và chăm sóc con nhỏ. Có những giai đoạn quá tải, chị không dám nhận thêm đơn hàng vì thiếu nhân lực thực hiện.

Tuy nhiên, từ kinh nghiệm thất bại của những lần khởi nghiệp trước, chị Quỳnh chọn hướng đi thận trọng hơn. Chị từ chối các lời đề nghị đầu tư bị áp chỉ tiêu số lượng học viên, bởi chị hiểu nếu đào tạo ồ ạt mà không lo được việc làm đầu ra thì sẽ gây lãng phí thời gian của các bạn. "Bản thân mình phải đứng vững và có doanh thu ổn định thì mới giúp đỡ người khác lâu dài được", chị chia sẻ.

Tác phẩm Pháp Lam ứng dụng do NTK Đặng Hương Quỳnh chế tác.

Những nỗ lực thực tế đó đã mang lại kết quả khi mới đây, Đặng Hương Quỳnh lọt vào danh sách rút gọn (shortlist) hạng mục Art & Culture của giải thưởng Women of the Future Awards Southeast Asia 2026, vinh danh các tài năng nữ dưới 35 tuổi tại Đông Nam Á.

Đối với chị, giải thưởng này là cơ hội để kết nối trực tiếp với mạng lưới chuyên gia, nhà lãnh đạo quốc tế trong các lĩnh vực văn hóa, kinh doanh và phát triển cộng đồng. Đây cũng là bước đệm để chị phát triển thương hiệu, hướng tới mục tiêu đưa các học viên khiếm thính trở thành người hướng dẫn kỹ thuật cho du khách quốc tế trong các workshop trải nghiệm.

Chặng đường đưa Pháp Lam trở lại đời sống của Bảo Xuyến Lâm không chỉ dừng lại ở việc khôi phục một kỹ thuật tráng men thời Nguyễn. Thông qua xưởng chế tác, Đặng Hương Quỳnh đã tạo ra công ăn việc làm cụ thể, giúp những người phụ nữ khuyết tật có thêm thu nhập, tự chủ tài chính và từng bước khẳng định vị trí của mình trong xã hội.