Nhà thơ Bằng Việt: Từ tình yêu Hà Nội đến khát vọng đưa thơ Việt ra thế giới

Năm 2026, nhà thơ Bằng Việt được trao Giải thưởng Lớn - Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức. Đây là sự ghi nhận cho hành trình dài mà tình yêu Hà Nội được ông thể hiện không chỉ bằng thơ ca, mà còn qua những công trình nghiên cứu, biên khảo và nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ.

Nhà báo Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam trao Giải thưởng Lớn – Vì tình yêu Hà Nội cho nhà thơ Bằng Việt. Ảnh: Hoà Nguyễn

Sinh năm 1941 tại Huế, quê gốc xứ Đoài, Bằng Việt có phần lớn cuộc đời gắn bó với Hà Nội. Ông từng đi học, công tác ở nhiều nơi, nhưng Hà Nội vẫn là nơi ông trở về, sống, sáng tác và trưởng thành. Nhà thơ từng chia sẻ: "Tình yêu đối với Hà Nội là tình yêu gần như bẩm sinh và nó tạo cho tôi được rất nhiều những cảm xúc rất đẹp và độc đáo trong thi pháp của mình".

Tình yêu ấy đi vào thơ Bằng Việt từ khá sớm. Giữa những năm tháng Hà Nội trong bom đạn, ông viết "Trở lại trái tim mình". Bài thơ được đăng trên Báo Quân đội Nhân dân năm 1967 và sau đó được trao giải về thơ năm 1968. Từ đó, Hà Nội tiếp tục trở đi trở lại trong nhiều sáng tác, gắn với ký ức chiến tranh, con người, những cuộc chia tay, gặp lại và những vui buồn của chính cuộc đời nhà thơ. Ông thậm chí từng dự định thực hiện riêng một tập thơ khoảng 25 tác phẩm viết về Hà Nội.

Nhưng tình yêu Hà Nội của Bằng Việt không chỉ được viết bằng thơ. Nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, ông thực hiện "Kẻ sĩ Thăng Long", công trình nghiên cứu về tầng lớp sĩ phu, trí thức của mảnh đất kinh kỳ qua nhiều thế kỷ. Ông cũng là chủ biên bộ "Tuyển thơ Thăng Long - Hà Nội 10 thế kỷ" gồm hai tập, khoảng 2.000 trang, cùng nhiều công trình về văn hóa xứ Đoài.

Sau một hành trình dài như thế, ở tuổi 85, Bằng Việt vẫn chưa dừng lại. Những ngày này, ông chuẩn bị tập thơ *Tâm, Nghiệm, Ngộ* gồm hơn 20 bài và tự chuyển ngữ sang tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga.

Ở tuổi 85, nhà thơ Bằng Việt chuẩn bị tập thơ *Tâm, Nghiệm, Ngộ* gồm hơn 20 bài và tự chuyển ngữ sang tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga

Đằng sau công việc ấy là một mong muốn lớn hơn: đưa văn chương Việt Nam vượt qua rào cản ngôn ngữ. "Chúng ta bây giờ rất cần phải mở rộng biên giới văn hóa Việt Nam ra nước ngoài, phải dịch nhiều tác phẩm, phải truyền bá được các công trình văn hóa của Việt Nam ra nước ngoài thì người ta biết Việt Nam", nhà thơ chia sẻ.

Với Bằng Việt, đây cũng là sự tiếp nối của nhiều năm gắn bó với dịch thuật. Ngay cả sau khi nghỉ hưu, ông vẫn tự học, rèn luyện ngoại ngữ để có thể chuyển ngữ thơ. Những tác phẩm của ông từng được dịch, xuất bản tại Pháp; và từ kinh nghiệm ấy, nhà thơ càng tin rằng dịch thuật chính là một trong những chiếc cầu để văn chương, văn hóa Việt Nam đến gần hơn với độc giả quốc tế. Bởi dịch một bài thơ không chỉ là chuyển đổi ngôn từ. Đó còn là hành trình chuyển tải tâm hồn, ký ức và những giá trị văn hóa từ ngôn ngữ này sang một không gian văn hóa khác.

Nhà thơ Bằng Việt

Từ "Trở lại trái tim mình" của Hà Nội những năm chiến tranh đến những trang "Kẻ sĩ Thăng Long", từ tình yêu dành cho mảnh đất đã nuôi dưỡng mình đến những bản dịch Anh, Pháp, Nga ở tuổi 85, hành trình sáng tạo của Bằng Việt dường như vẫn được nối dài.

Sau một đời viết về Hà Nội, hôm nay, ông lại muốn những câu thơ được nuôi dưỡng từ mảnh đất này đi xa hơn - vượt qua biên giới ngôn ngữ, mang theo một phần tâm hồn Hà Nội, một phần văn hóa Việt Nam đến với bạn bè thế giới.