Nhà văn được giới trẻ gọi là 'người duy nhất thấu hiểu tôi'

Osamu Dazai đang nổi lên tại văn đàn quốc tế. Ảnh: Tokyo Weekender.

Không thể phủ nhận rằng văn học Nhật Bản là một trong những mảng thành công rực rỡ tại các hiệu sách phương Tây trong những năm gần đây. Vào năm 2024, gần một nửa số đầu sách hư cấu dịch thuật ăn khách đều đến từ Nhật Bản, với những chủ đề như tiểu thuyết chữa lành, trinh thám…

Nhưng có một thể loại đứng tách biệt khỏi những khuôn mẫu đó. Đó là dòng sách u tối của Osamu Dazai.

Theo Tokyo Weekender, Osamu Dazai được công nhận là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của trường phái Burai-ha (Vô lại phái), khắc họa thời kỳ khủng hoảng bản sắc của Nhật Bản thời kỳ hậu chiến.

Ông nổi tiếng nhất với các tiểu thuyết Ningen Shikkaku (tạm dịch: Thất lạc cõi người) và Shayo (tạm dịch: Tà dương). Trong đó, Thất lạc cõi người là một trong những cuốn sách bán chạy nhất trong lịch sử văn học Nhật Bản và vẫn luôn là dấu ấn văn hóa quan trọng đối với nhiều thế hệ độc giả. Đây là tác phẩm hư cấu cuối cùng được ông hoàn thành trước khi qua đời, mang đậm tính tự sự và khắc họa sâu sắc nỗi niềm lạc lõng, tách biệt của một con người.

Sức hút với giới trẻ hiện đại

Từ năm 2023, đã có hàng nghìn video trên TikTok có hình bóng cuốn Thất lạc cõi người của Osamu Dazai. Sự nổi tiếng của Dazai trong lòng độc giả trẻ đã lan rộng trên mạng, tại các diễn đàn như Reddit hay TikTok, nơi người hâm mộ ca ngợi ông là "người duy nhất thấu hiểu tôi".

Thậm chí, tên tuổi của ông đã lan tỏa từ trước đó, thông qua loạt phim hoạt hình truyền hình Nhật Bản năm 2016 mang tên Bungo Stray Dogs (tạm dịch: Văn hào lưu lạc), với nhân vật chính lấy cảm hứng từ những nhà văn có thật.

Chris Wait, biên tập viên tại nhà xuất bản New Directions, nơi ra mắt cuốn Thất lạc cõi người tại thị trường quốc tế, cho biết loạt phim độc đáo Bungo Stray Dogs, với hình tượng Osamu Dazai mang phong thái hào hiệp, phóng khoáng, đã trở thành cú hích lớn cho doanh số bán sách của ông tại thị trường quốc tế. Ngay sau khi bộ phim được phát hành tại Mỹ vào năm 2018, New Directions nhận thấy doanh số sách của Dazai bắt đầu tăng mạnh.

"Trước đó, chúng tôi chỉ bán được vài chục hoặc vài trăm bản mỗi năm (cuốn Thất lạc cõi người)", Tynan Kogane, Tổng biên tập nhà xuất bản New Directions chia sẻ.

Wait nói thêm: "Ở thời điểm đỉnh cao, con số hàng năm lên tới khoảng 150.000 bản, một thành tích hiếm thấy đối với chúng tôi."

Theo The Guardian, doanh số cuốn Thất lạc cõi người của Osamu Dazai cũng duy trì đà tăng trưởng trong vài năm gần đây. Cuốn sách này đã bán được hơn 75.000 bản chỉ riêng tại Vương quốc Anh.

Sức hút của Osamu Dazai ở phương Tây

Sinh năm 1909 tại miền Bắc Nhật Bản trong một gia đình giàu có, Dazai là một học sinh xuất sắc nhưng sớm bộc lộ những vấn đề về sức khỏe tinh thần. Ông đã hai lần tìm cách tự sát khi chưa đầy 21 tuổi. Ông đã sống một cuộc đời mà dịch giả Donald Keene mô tả là "buông thả và phóng túng", bao gồm cả việc nghiện morphin và trải qua nhiều mối quan hệ tình cảm.

Cho đến gần đây, các tác phẩm của Dazai tại Anh chỉ có sẵn dưới dạng sách nhập khẩu từ nhà xuất bản New Directions của Mỹ. Tuy nhiên, trong tháng này, Penguin Classics tại Anh đã tận dụng sức hút bất ngờ của ông để phát hành ấn bản tiếng Anh của tuyển tập truyện ngắn được viết dưới góc nhìn của phụ nữ, mang tên Schoolgirl (tạm dịch: Nữ sinh).

Bản dịch của Barton đang được đánh giá tích cực. Ảnh: The Guardian.

Polly Barton, người tuyển chọn và dịch các câu chuyện này sang tiếng Anh, chia sẻ rằng mặc dù Dazai có thể còn khá mới mẻ đối với độc giả nói tiếng Anh, nhưng tại Nhật Bản, ông là "một tên tuổi lớn, cùng với Yukio Mishima và Ryūnosuke Akutagawa, được mọi người nhắc đến như những người đặt nền móng cho văn học Nhật Bản hiện đại".

Cũng theo Barton, chất bi quan giằng xé trong các tác phẩm của Dazai vốn có thể trở nên quá nặng nề hoặc dễ chuyển thành lối viết ủy mị, nhưng Dazai lại thể hiện cảm xúc đó không chút e dè, thậm chí có chút hào hứng, và vẫn được tiết chế bởi sự sắc bén trong suy nghĩ của nhân vật.

Tynan Kogane cũng đồng tình với quan điểm này. “Tôi nghĩ nhiều độc giả trẻ tìm thấy chính mình trong các tác phẩm của Dazai. Các tác phẩm của Osamu Dazai chứa đựng nhiều tư tưởng hư vô và nỗi tuyệt vọng. Thật đáng buồn là đất nước chúng ta hiện nay cũng đang tràn ngập những điều đó. Hình ảnh người đàn ông bất hạnh ở Nhật Bản thời hậu chiến thực sự tạo được sự đồng cảm sâu sắc với nhiều độc giả”.

Trang Spectator đánh giá, bản dịch của Barton đã lột tả trọn vẹn nhịp điệu độc đáo cùng lối diễn đạt đậm chất bản ngữ của Dazai, dẫn dắt người đọc bước vào thế giới nội tâm đầy dằn vặt của các nhân vật cũng như những lời thú nhận đầy ám ảnh của họ.

Trong khi Nữ sinh với bản dịch mới được ra mắt ở Anh ngày 16/7, đã có nhiều tác phẩm khác liên tục được xuất bản trong những năm gần đây, cuốn Goodbye cũng vừa được xuất bản ngày 21/7, hay như cuốn Retrograde vào tháng 9/2025.

Trước đó, vào năm 2019, đạo diễn Mika Ninagawa đã ra mắt bộ phim Ningen Shikkaku: Dazai Osamu to 3-nin no Onna, tác phẩm tái hiện cuộc đời Dazai với sự tham gia của nam diễn viên Shun Oguri.

Di sản văn học của ông cũng được tôn vinh qua Giải thưởng Dazai Osamu, giải thưởng do nhà xuất bản Chikuma Shobo thành lập lần đầu vào năm 1964. Trong khi những sự ghi nhận này khẳng định tầm ảnh hưởng bền bỉ của Osamu đối với nền văn học và văn hóa đại chúng Nhật Bản, thì sự đón nhận của độc giả và giới văn đàn quốc tế đối với ông hiện tại cho thấy tài năng của nhà văn vắn số này không hề bị lãng quên.