Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam: Kết nối bản quyền, mở rộng không gian học liệu số

Buổi làm việc mở ra nhiều hướng hợp tác giữa hai nhà xuất bản trong xuất bản số, học liệu và bản quyền

Vừa qua, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) đã có buổi làm việc với đoàn công tác Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải, Trung Quốc, trao đổi kinh nghiệm về tổ chức xuất bản, phát triển thị trường, xây dựng sách điện tử, học liệu số, khai thác bản quyền và ứng dụng công nghệ mới.

Tham dự buổi làm việc, về phía Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải có ông Ôn Trạch Viễn, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Nhà xuất bản cùng các thành viên trong đoàn. Về phía NXBGDVN có các Phó Tổng Giám đốc Nguyễn Chí Bính, Đặng Thanh Hải; Phó Tổng Biên tập Phạm Quỳnh; Chánh Văn phòng Hà Sỹ Chuẩn cùng đại diện một số ban chuyên môn. Buổi làm việc còn có đoàn Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật do ông Nguyễn Hữu Việt, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính làm trưởng đoàn.

Kết nối sách giấy với học liệu số

Tại buổi làm việc, Phó Tổng Giám đốc NXBGDVN Nguyễn Chí Bính giới thiệu khái quát quá trình hình thành, quy mô hoạt động và những lĩnh vực xuất bản chính của đơn vị. Đề cập xu hướng chuyển đổi số, ông Nguyễn Chí Bính nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mô hình xuất bản, phương thức tạo lập nội dung và tích hợp những công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo, vào hoạt động xuất bản giáo dục. Hướng đi được đặt ra là từng bước hình thành một hệ sinh thái học tập kết nối sách giấy với học liệu số, hỗ trợ hiệu quả hơn cho hoạt động dạy và học.

Trong hệ sinh thái ấy, sách in tiếp tục giữ vai trò quan trọng nhưng được mở rộng bằng sách điện tử, học liệu tương tác, âm thanh, hình ảnh, video và các công cụ hỗ trợ giáo viên, học sinh trên môi trường số. Sự kết nối giữa các định dạng vừa mở rộng khả năng tiếp cận nội dung, vừa đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ biên tập viên, tác giả và chuyên gia giáo dục. Sản phẩm xuất bản phải bảo đảm chất lượng nội dung, tính khoa học, sư phạm, đồng thời thích ứng với cách học ngày càng linh hoạt của người sử dụng.

Từ định hướng này, NXBGDVN mong muốn tìm hiểu kinh nghiệm của Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải trong phát triển sản phẩm giáo dục, mở rộng thị trường, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ. Hai bên trao đổi về khả năng phối hợp xuất bản những ấn phẩm phù hợp, giao lưu bản quyền, phát triển học liệu số và tổ chức các chương trình đào tạo chuyên môn.

Bản quyền cũng là một trong những nội dung trọng tâm được hai đơn vị quan tâm. Trong môi trường xuất bản hiện đại, giao lưu bản quyền mở thêm cơ hội đưa những tác phẩm có giá trị đến với độc giả mỗi nước, qua đó thúc đẩy trao đổi tri thức, văn hóa và kinh nghiệm giáo dục.

Thông qua hợp tác bản quyền, những sản phẩm phù hợp có thể được lựa chọn, biên dịch, điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu của từng thị trường. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị xuất bản nhằm bảo đảm nội dung được chuyển tải chính xác, tôn trọng giá trị nguyên bản và phù hợp với đặc điểm văn hóa, giáo dục của quốc gia tiếp nhận.

Cùng với những cơ hội mới, sự phát triển của công nghệ khiến bài toán bảo vệ bản quyền trở nên phức tạp hơn. Nội dung số có thể lan tỏa rất nhanh nhưng cũng dễ bị sao chép, phát tán hoặc khai thác trái phép. Vì vậy, phát triển học liệu số cần song hành với cơ chế quản lý quyền sử dụng, kiểm soát doanh thu và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tác giả, đơn vị xuất bản cùng các chủ thể liên quan.

Tại buổi làm việc, hai bên đã trao đổi về những thách thức trong bảo vệ bản quyền trên môi trường số, chia sẻ kinh nghiệm quản lý doanh thu từ các sản phẩm điện tử. Đây là vấn đề ngày càng thiết thực khi sách điện tử, sách nói và học liệu trực tuyến trở nên phổ biến. Một hệ sinh thái nội dung số muốn phát triển bền vững cần bảo đảm quyền của các chủ thể sáng tạo, quản lý chặt chẽ hoạt động phân phối và minh bạch nguồn thu.

Chia sẻ kinh nghiệm phát triển sách điện tử, sách nói

Về phía Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải, ông Ôn Trạch Viễn giới thiệu tổng quan quá trình phát triển, các lĩnh vực hoạt động và định hướng đưa sản phẩm của đơn vị ra thị trường quốc tế. Đại diện Nhà xuất bản chia sẻ kinh nghiệm triển khai sách điện tử và sách nói, từ chuyển đổi định dạng, xây dựng mô hình phân phối, hợp tác với các nền tảng số đến xác định nhóm độc giả mục tiêu.

Thực tiễn này cho thấy chuyển đổi số trong xuất bản không đơn giản là chuyển nội dung một cuốn sách giấy thành tệp điện tử. Mỗi định dạng cần được tổ chức, trình bày và phân phối theo cách phù hợp. Sách nói phải tính đến đặc điểm tiếp nhận của người nghe; sách điện tử cần thuận tiện trong thao tác, tìm kiếm và sử dụng; học liệu số phải phục vụ được những mục tiêu cụ thể của quá trình dạy và học.

Việc xác định đúng đối tượng sử dụng vì thế có ý nghĩa quan trọng. Nhu cầu của học sinh khác với giáo viên, phụ huynh hay bạn đọc phổ thông. Phát triển sản phẩm số cần bắt đầu từ nghiên cứu nhu cầu, thói quen tiếp nhận nội dung và khả năng sử dụng công nghệ của từng nhóm.

Qua trao đổi, NXBGDVN có thêm kinh nghiệm tham khảo trong tổ chức nội dung, lựa chọn mô hình phân phối và xây dựng quan hệ với các nền tảng công nghệ. Ở chiều ngược lại, cuộc làm việc cũng giúp Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải hiểu thêm về nhu cầu, đặc điểm và định hướng phát triển của xuất bản giáo dục Việt Nam.

NXBGDVN và Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải thống nhất tăng cường trao đổi kinh nghiệm về sách điện tử, sách nói, học liệu số, bản quyền và ứng dụng AI. Hai bên cũng nghiên cứu khả năng phối hợp xuất bản, tổ chức đào tạo chuyên môn, chia sẻ mô hình phân phối và kinh nghiệm bảo vệ bản quyền trên môi trường số. Những hướng hợp tác này được kỳ vọng góp phần mở rộng nguồn học liệu, nâng cao năng lực đội ngũ và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong xuất bản giáo dục.

AI phải gắn với chất lượng và tính sư phạm

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo là một nội dung đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai đơn vị. AI có thể hỗ trợ một số khâu trong biên tập, quản lý xuất bản và phát triển học liệu, song việc ứng dụng công nghệ phải gắn với yêu cầu về chất lượng, độ chính xác và tính sư phạm của sản phẩm.

Với xuất bản giáo dục, một tài liệu bên cạnh yêu cầu hấp dẫn, thuận tiện trong tiếp cận còn phải phù hợp với chương trình giáo dục, đặc điểm tâm lý lứa tuổi và mục tiêu hình thành năng lực cho người học. Bởi vậy, vai trò thẩm định của đội ngũ tác giả, biên tập viên, nhà giáo và chuyên gia vẫn có ý nghĩa quyết định.

AI vì thế được xác định là công cụ hỗ trợ hoạt động chuyên môn. Công nghệ có thể giúp xử lý dữ liệu, tìm kiếm nội dung, cung cấp các lựa chọn học tập, nhưng chất lượng cuối cùng vẫn phụ thuộc vào quy trình biên tập, kiểm chứng và đánh giá chặt chẽ.

Hai bên thống nhất nghiên cứu khả năng chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, trao đổi giữa đội ngũ biên tập viên và chuyên gia. Đây cũng là một trong những yêu cầu đặt ra từ chuyển đổi số, khi con người làm xuất bản cần được bổ sung kiến thức về dữ liệu, công nghệ và bản quyền số nhưng vẫn phải giữ vững những tiêu chuẩn nghề nghiệp cốt lõi. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm biên tập truyền thống với công nghệ mới sẽ tác động trực tiếp đến hiệu quả của quá trình hiện đại hóa xuất bản.

Buổi làm việc giúp NXBGDVN và Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải hiểu rõ hơn về thế mạnh, định hướng phát triển và thực tiễn hoạt động của mỗi đơn vị. Những điểm gặp nhau trong chuyển đổi số, nâng cao chất lượng xuất bản phẩm và mở rộng giao lưu bản quyền tạo cơ sở để hai bên nghiên cứu các dự án hợp tác cụ thể.

Triển vọng hợp tác được mở rộng từ trao đổi ấn phẩm sang lựa chọn nội dung để phối hợp xuất bản, chia sẻ mô hình phát triển sách điện tử, sách nói, học liệu số, đào tạo nhân lực và kinh nghiệm bảo vệ bản quyền. Trong bối cảnh công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ ngành xuất bản, hợp tác quốc tế cũng là cơ hội để các đơn vị cập nhật xu hướng, tiếp cận mô hình mới và nâng cao năng lực phát triển.

Với xuất bản giáo dục, những kết nối này còn góp phần mở rộng nguồn học liệu, làm phong phú cách tiếp cận tri thức và hỗ trợ quá trình đổi mới dạy học. Từ cuộc làm việc ngày 16.9, những lĩnh vực hai bên cùng quan tâm về bản quyền, sản phẩm giáo dục, công nghệ số và đào tạo nhân lực đã được xác định rõ hơn, tạo tiền đề để từng bước chuyển những điểm tương đồng về tầm nhìn thành các chương trình hợp tác thiết thực.