Nhà xuất bản nói gì về tình trạng 'sốt' sách giáo khoa?

Trước và sau lễ khai giảng năm học mới, không ít phụ huynh vẫn phải xếp hàng mua sách giáo khoa cho con. Nhất là ở TP Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận, nhà sách ghi nhận lượng phụ huynh đến xếp hàng mua sách đông đúc.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho rằng, tình trạng ùn tắc và "sốt sách" cục bộ tại một số địa phương, đặc biệt là ở TP Hồ Chí Minh như năm nay là do hai nguyên nhân:

Thứ nhất là do sự đứt gãy, gián đoạn tạm thời trong kênh đăng ký mua sách truyền thống tại nhà trường.

Thứ hai là do các vướng mắc về mặt lộ trình chính sách.

Tại Hà Nội, trước lễ khai giảng năm học mới, phụ huynh cũng chật vật tìm mua sách giáo khoa cho con. Các kệ sách rỗng khiến phụ huynh phải đi gom nhiều nơi mới đủ bộ.

Cụ thể, trước 30/7, tại TP Hồ Chí Minh, chỉ có 62% trường học gửi đơn đặt hàng mua sách giáo khoa qua các đơn vị phát hành thuộc hệ thống của nhà xuất bản. Đối với toàn bộ sản lượng đặt trước 30/7, đơn vị đã giao sách đầy đủ đến 925 trường đăng ký, đặt hàng.

Sau ngày 15/8, có thêm 385 trường mới đặt hàng lần đầu (chiếm gần 26%) và 222 trường đặt bổ sung với sản lượng rất lớn. Đặc biệt, đến ngày 25/8, vẫn còn gần 200 trường tại TP Hồ Chí Minh không gửi đơn đặt hàng mua sách giáo khoa.

Địa phương, nhà trường chậm đặt hàng

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam khẳng định: Việc chậm hoặc không đặt sách giáo khoa năm nay là có lý do.

Tháng 5 và tháng 6/2026, Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh thông tin khẩn yêu cầu các trường dừng đặt sách để chờ chỉ đạo về đề xuất cấp phát miễn phí sách giáo khoa. Đến ngày 14/7, Sở này tiếp tục có công văn yêu cầu khảo sát nhu cầu mượn sách và chưa có hướng dẫn mới về việc đăng ký mua sách như hàng năm. Điều này khiến tình trạng đặt sách của các trường bị nghẽn do phải chờ chỉ đạo.

Đến giữa tháng 8, UBND TP Hồ Chí Minh mới ban hành kế hoạch về việc triển khai miễn phí sách giáo khoa. Theo đó, năm học 2026-2027 “triển khai miễn phí sách giáo khoa theo nhu cầu mượn sách thực tế của phụ huynh học sinh để đảm bảo tiết kiệm, tránh lãng phí”.

“Như vậy, thời điểm cận kề năm học mới, các trường học mới bắt đầu dồn dập gửi đơn đặt hàng đến các đơn vị phát hành của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam với sản lượng rất lớn, tạo ra áp lực nhu cầu kép. Đó là nhà trường mua sách để cho học sinh mượn, phụ huynh tự mua sách theo nhu cầu. Điều đó dẫn đến việc phụ huynh ồ ạt đến các cửa hàng lẻ mua sách giáo khoa, tạo ra cảnh xếp hàng dài tại một vài cửa hàng sách”, theo lý giải của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Về thời gian và quy trình triển khai thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa, đơn vị nhà xuất bản cho biết, trước đó đơn vị đã có công văn đề nghị, nếu thực hiện cung cấp sách miễn phí cho học sinh năm học 2026 - 2027 thì chậm nhất 30/10/2025, UBND tỉnh, thành phố phải phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu , bảo đảm sách được nhập kho các cơ sở giáo dục chậm nhất vào ngày 15/6/2026.

Nhưng các địa phương có kế hoạch miễn phí sách giáo khoa ngay trong năm học 2026 - 2027 chưa phù hợp quy định về thời điểm phê duyệt kế hoạch dự báo và thời điểm nhập kho thư viện các cơ sở giáo dục.

Việc đấu thầu, in, hoàn thiện sách giáo khoa cần tối thiểu 6 tháng. Nếu địa phương đặt hàng từ tháng 7/2026 thì đến tháng 2/2027 mới nhận được.

Mặt khác, trên thực tế, nếu địa phương tổ chức đấu thầu mua sách giáo khoa tại thời điểm này không có nguồn cung, vì sách in trong kế hoạch đã có địa chỉ cung ứng theo đăng ký, đặt hàng của học sinh và các cơ sở giáo dục. Việc này có nguy cơ dẫn đến thiếu sách và thừa sách cục bộ, gây lãng phí nguồn lực.

Cũng theo Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, đến ngày 25/8, đơn vị đã in và phát hành 225 triệu bản và hơn 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, hoàn thành vượt kế hoạch đăng ký ban đầu của các địa phương.

Tính đến ngày 3/9, NXBGDVN đã hoàn thành phát hành 228 triệu bản SGK và 84 triệu bản sách bài tập (SBT), sách tham khảo. Trong đó, số lượng SGK cung ứng đã vượt kế hoạch ban đầu và số lượng đặt hàng tới hơn 150%.

Trước khai giảng, đơn vị phát hành bổ sung ra thị trường 10 triệu bản sách theo nhu cầu thực tiễn từ các nhà trường, địa phương; 8 triệu bản nhằm đảm bảo an ninh an toàn sách giáo khoa, khắc phục thiên tai, bão lũ và các tình huống thực tiễn phát sinh khác.

Riêng tại TP Hồ Chí Minh, tính đến ngày 24/8, đơn vị xuất bản đã cung ứng 25,5 triệu bản sách giáo khoa, đạt 102% so với kế hoạch dự kiến ban đầu. Về tổng sản lượng, nhà xuất bản khẳng định hoàn toàn không có sự thiếu hụt nguồn cung.

Tuy nhiên, để giải quyết tình trạng ùn cục bộ, các đơn vị phát hành của nhà xuất bản đã linh hoạt phát hành sách giáo khoa đến toàn bộ đại lý, cửa hàng sách tại địa bàn TP Hồ Chí Minh.

Bên cạnh đó, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng đang phối hợp chặt chẽ với các Sở GD&ĐT triển khai giải pháp khẩn cấp như:

Liên tục vận chuyển sách từ các kho trung chuyển bổ sung về các nhà sách, cửa hàng bán lẻ và đại lý để phục vụ phụ huynh.

Kích hoạt lại kênh đăng ký tại nhà trường: Đề nghị các cơ sở giáo dục tiếp tục tiếp nhận nhu cầu mua sách của phụ huynh. Các công ty sách và thiết bị trường học địa phương sẽ vận chuyển sách trực tiếp về tận trường học, giúp phụ huynh không cần phải ra các cửa hàng bán lẻ xếp hàng.

Công khai danh sách điểm bán chính thống, kéo dài thời gian phục vụ và bán hàng trực tuyến, cung cấp sách giáo khoa điện tử miễn phí, khuyến khích tái sử dụng SGK cũ thực hành tiết kiệm...