Nhạc sĩ Dương Cầm: Siết chặt quản lý hát nhép là tín hiệu để âm nhạc Việt phát triển

Để nghệ thuật thực thụ "chạm" đến khán giả, đã đến lúc thị trường cần những tiêu chí minh bạch và một tư duy làm nghề sòng phẳng hơn từ phía nghệ sĩ lẫn đơn vị sản xuất.

Trung thực trên sân khấu là trách nhiệm nghề nghiệp của nghệ sĩ

Phóng viên (PV): Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ sân khấu hiện nay, theo anh, hát “live” (hát thật trực tiếp) có vai trò như thế nào trong việc định hình giá trị của chương trình ca nhạc?

Nhạc sĩ Dương Cầm: Theo tôi, sân khấu ca nhạc đang vận động theo hai xu hướng rõ nét: Một là trình diễn tổng hợp, trong đó sân khấu, ánh sáng, vũ đạo và công nghệ giữ vai trò chủ đạo; hai là chú trọng không gian âm nhạc thuần túy, nơi giọng hát và cảm xúc được đặt ở vị trí trung tâm.

Dù theo xu hướng nào, tôi vẫn cho rằng, là một ca sĩ, trước hết, phải sẵn sàng đứng trước khán giả bằng giọng hát thật của mình. Hát live là yếu tố cốt lõi quyết định giá trị của chương trình ca nhạc. Bởi đó là quá trình tương tác trực tiếp giữa nghệ sĩ với sân khấu, ban nhạc và khán giả để tạo nên tính chân thực và những cảm xúc không thể lặp lại giữa các đêm diễn. Đây là điều mà công nghệ không thể thay thế.

Nhạc sĩ Dương Cầm nhận giải Âm nhạc Cống hiến 2025 ở hạng mục Nghệ sĩ - Nhà sản xuất, do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp

PV: Hát live được coi là yếu tố cốt lõi của biểu diễn ca nhạc, tuy nhiên thời gian gần đây, tình trạng hát nhép, hát đè lại xuất hiện ngày càng nhiều trên nhiều sân khấu. Anh nhìn nhận thế nào về thực trạng này?

Nhạc sĩ Dương Cầm: Ở góc độ nhà sản xuất âm nhạc, tôi cho rằng cần nhìn nhận vấn đề này một cách thực tế và đa chiều. Việc một số nghệ sĩ hoặc ê-kíp lựa chọn hát nhép, hát đè là tổng hòa của nhiều áp lực trong quá trình sản xuất và biểu diễn.

Trước hết là áp lực về chất lượng hoàn hảo. Khán giả ngày nay quen với âm thanh được xử lý rất sạch trên nền tảng số. Khi đưa lên sân khấu, nhiều nghệ sĩ lo ngại hát live không đẹp như bản thu nên chọn giải pháp an toàn là hát nhép hoặc hát đè.

Bên cạnh đó, nhiều chương trình lớn đặt ra yêu cầu biểu diễn phức tạp: Nghệ sĩ vừa hát, vừa thể hiện vũ đạo, thậm chí thực hiện các kỹ thuật đặc thù như bay hoặc treo người trên không. Khi đó, yếu tố trình diễn thị giác đôi khi được ưu tiên hơn thanh nhạc. Ê-kíp thường sử dụng các giải pháp kỹ thuật để bù đắp cho khả năng hát live.

Ngoài ra là bài toán vận hành của ê-kíp sản xuất. Hát live phải tổng duyệt kỹ lưỡng và cân chỉnh âm thanh đòi hỏi nhiều thời gian, nhân lực và chi phí. Trong khi đó, hát nhép giúp chương trình giảm rủi ro kỹ thuật, đặc biệt với các chương trình nhiều tiết mục, nhiều nghệ sĩ.

Cuối cùng là sự thiếu chuẩn hóa trong thị trường biểu diễn. Khi các khái niệm như “live show” (biểu diễn trực tiếp mang tính cá nhân), “live concert” (biểu diễn trực tiếp mang tính chất hoành tráng, quy mô)... chưa được định nghĩa rõ ràng, thì việc hát nhép, hát đè dễ xảy ra hơn, do không có áp lực phải minh bạch với khán giả.

PV: Là một nhạc sĩ, theo anh, việc nghệ sĩ biểu diễn không trung thực có tác động ra sao tới giá trị của tác phẩm?

Nhạc sĩ Dương Cầm: Một ca khúc khi được sáng tác không chỉ dừng ở giai điệu hay ca từ, mà còn là không gian mở để nghệ sĩ tiếp tục thổi vào đó cảm xúc trong từng lần trình diễn. Là một nhạc sĩ, tôi cho rằng, điều hấp dẫn nhất của hát live nằm ở việc: Cùng một bài hát, nhưng mỗi sân khấu lại mang tinh thần khác nhau. Sự biến chuyển đó khiến tác phẩm luôn có đời sống riêng và luôn vận động cùng cảm xúc của nghệ sĩ và khán giả.

Ngược lại, nếu nghệ sĩ hát đè, hát nhép, thì ca khúc sẽ bị đóng khung trong phiên bản duy nhất. Khi đó, nó mất đi khả năng thích ứng với không gian và cảm xúc thực tế của sân khấu. Theo tôi, đó là thiệt thòi lớn nhất của tác phẩm.

Hình ảnh trong vở nhạc kịch "Giấc mơ Chí Phèo" do nhạc sĩ Dương Cầm sản xuất và viết nhạc tạo dấu ấn trong thời gian qua. Tham gia vở diễn, các diễn viên không chỉ hát trực tiếp, mà còn thoại và diễn kịch, kết hợp nhiều vũ đạo nhảy múa phức tạp. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp

Để nghệ thuật chất lượng chạm tới khán giả

PV: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành công văn yêu cầu chấn chỉnh tình trạng hát nhép, biểu diễn không trung thực. Theo anh, động thái này sẽ tác động như thế nào đến thị trường âm nhạc Việt Nam trong thời gian tới?

Nhạc sĩ Dương Cầm: Tôi cho rằng, đây là tín hiệu tích cực cho quá trình chuẩn hóa lại hoạt động biểu diễn âm nhạc. Thực tế, những vấn đề liên quan đến hát nhép đã được giới chuyên môn nhìn thấy từ lâu, nhưng chưa có khung quản lý rõ ràng để định hình.

Khi cơ quan quản lý bắt đầu siết chặt hơn, nghệ sĩ sẽ phải thích nghi với yêu cầu khắt khe hơn về năng lực hát live. Một số chương trình phải thay đổi cấu trúc, vì thế, chi phí và công sức để thực hiện cũng có thể tăng lên. Tuy nhiên, đó là điều cần thiết để thị trường phát triển theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững hơn.

PV: Theo anh, cần có những giải pháp nào để hạn chế tình trạng hát nhép hiện nay?

Nhạc sĩ Dương Cầm: Trước hết, về phía nghệ sĩ, họ cần liên tục rèn luyện kỹ năng hát thật, nâng cao khả năng kiểm soát giọng hát trên sân khấu và duy trì sự ổn định trong điều kiện biểu diễn thực tế.

Bên cạnh đó, các đơn vị sản xuất âm nhạc cần cân đối giữa yêu cầu dàn dựng và năng lực hát trực tiếp của nghệ sĩ khi thiết kế chương trình, tránh việc đặt nghệ sĩ vào những chương trình vượt quá khả năng thanh nhạc rồi phải dùng kỹ thuật để bù đắp.

Ngoài ra, cần có tiêu chí rõ ràng để phân định các loại hình chương trình như liveshow, live concert... Khi khán giả hiểu rõ chương trình mình tham gia, thì sẽ có đòi hỏi phù hợp hơn về tính trung thực trong biểu diễn của nghệ sĩ, từ đó góp phần tích cực vào hoạt động của thị trường âm nhạc.

PV: Cảm ơn nhạc sĩ Dương Cầm về cuộc trò chuyện này!