Nhân chứng kể gì về mộ liệt sĩ tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng?

Tầm khoảng 9 - 10 giờ sáng một ngày sau đợt súng nổ, ông Thành cùng đám bạn chạy ra nghĩa địa chơi thì chứng kiến người ta đang chôn cất tập thể

Sáng 8-6, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (gọi tắt là Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) tổ chức Hội thảo về xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay là khu vực Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TPHCM).

Tại hội thảo, nhiều nhân chứng lịch sử đã chia sẻ về ký ức của mình về nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán giai đoạn trước năm 1975.

Ước tính có khoảng 700 người bị chôn tập thể

Ông Nguyễn Thành Phước (70 tuổi) cho biết ông sinh ra và có hơn 60 năm sinh sống tại khu vực Bắc Hải (giáp Công viên Lê Thị Riêng). Theo ông Phước, khu đất Công viên Lê Thị Riêng bây giờ, ngày trước được gọi là Nghĩa trang Chí Hòa.

Ông cũng có 20 năm công tác tại Công viên Lê Thị Riêng, từng làm Đội trưởng Đội cây xanh rồi nhân viên phòng tổ chức cho tới ngày nghỉ hưu. "Cho nên, cái nghĩa địa này có cái gì xảy ra, từ lúc chiến tranh cho tới lúc xây công viên, tôi đều biết hết" - ông Phước nói.

Ông Nguyễn Thành Phước

Ông Nguyễn Thành Phước

Vào năm Mậu Thân 1968, ông Phước mới 12 tuổi, đang học đệ lục. Tầm khoảng 9 - 10 giờ sáng một ngày sau đợt súng nổ, ông Phước cùng đám bạn chạy ra nghĩa địa chơi thì chứng kiến người ta đang chôn cất tập thể.

Theo lời kể của ông Phước, lúc đó lính công binh của chế độ cũ dùng một chiếc xe ủi của Tiểu đoàn 5 Công binh để đào hầm. Thi thể được chở đến bằng 5 - 6 chiếc xe thùng cứu hỏa loại chở lính và mấy chiếc xe tải GMC. Lực lượng bốc thi thể xuống là lính cứu hỏa đi theo xe và những người quản trang ở đó, trong đó có ông Mười Bi - Quản trang trưởng mà ông rất thân.

Nhân chứng tham gia hội thảo

Nhân chứng tham gia hội thảo

Xe cứu hỏa đổ thi thể xuống, những nhân viên quản trang và lính cứu hỏa khiêng xếp nằm đấu đầu vào nhau. Cứ xếp hết một lớp khoảng gần cả trăm người, họ lại lấy bột DDT sát trùng đem rắc, rải đều lên trên. Rắc bột xong, họ lấy những miếng ván gỗ dày đậy lên trên người. Cứ một lớp thi thể là một lớp ván, tổng cộng thành 4 lớp thi thể và 3 lớp ván gỗ, lớp trên cùng cũng đậy ván rồi xe công binh mới ủi hai đống đất hai bên xuống lấp. Việc chôn cất này làm liên tục từ sáng tới khoảng 5 giờ chiều mới xong.

Từng phát hiện hài cốt cùng dép cao su, lựu đạn tại Công viên Lê Thị Riêng

Ông Phan Văn Mưa (63 tuổi, hiện đang sinh sống tại phường Hòa Hưng, TPHCM) kể những năm 1972 - 1973, ông thường cùng bạn bè trong xóm ra khu vực nghĩa trang Đô Thành chơi đùa, bắt cua, bắt ốc và tắm tại một hố nước nằm trong khuôn viên nghĩa trang.

Khi đó, bảo vệ nghĩa trang thường nói rằng cạnh hố nước ấy có một nơi chôn rất nhiều người. "Nghe vậy, trẻ con chúng tôi cũng sợ, nhưng rồi vì không hiểu hết nên vẫn tiếp tục ra đó chơi. Tuy nhiên, hình ảnh về hố nước và khu vực xung quanh đã in sâu trong ký ức của tôi cho đến tận ngày nay" - ông Mưa nói.

Quang cảnh hội thảo

Quang cảnh hội thảo

Đến năm 1987, ông Mưa được tuyển dụng vào Công ty Công trình Đô thị quận 10 và làm nhiệm vụ bảo vệ tại khu vực nghĩa trang cũ.

Trong lời kể của mình, ông Mưa cũng nhắc đến nhân vật Mười Bi. "Thời gian công tác, tôi ở cùng chú Mười Bi và được nghe chú Mười kể lại: Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, thi thể của nhiều chiến sĩ cách mạng đã được đưa về chôn tại khu vực này. Theo lời chú kể, trong đó có những chiến sĩ tham gia các mũi tiến công vào Đài Phát thanh Sài Gòn và khu vực sân bay Tân Sơn Nhất" - ông Mưa nhớ lại.

Chuyện ông Mưa rõ nhất là sự việc xảy ra trong quá trình xây dựng Công viên Lê Thị Riêng năm 1987. Trong quá trình thi công, xe ủi khi đào đất đã làm lộ ra nhiều dấu tích hài cốt. Sự việc được phát hiện khi ông Đỗ Đăng Đằng, lúc đó là Phó Giám đốc đơn vị thi công, đi kiểm tra hiện trường.

"Là bảo vệ tại hiện trường, tôi trực tiếp nhìn thấy nhiều xương tay, xương chân người cùng với quần áo, băng đạn, dép cao su và 1 quả lựu đạn. Những hiện vật này cho thấy đây không phải phần mộ thông thường.

Lúc đó, chính tay tôi đã tham gia thu gom và rửa sạch số hài cốt được phát hiện. Sau đó, theo chỉ đạo của lãnh đạo đơn vị, toàn bộ số hài cốt này được đưa về chùa An Quốc để thờ phụng" - ông Mưa kể lại.

Bức ảnh chụp tại Nghĩa địa Chí Hòa năm 1968 (nay khu vực này là Công viên Lê Thị Riêng)

Bức ảnh chụp tại Nghĩa địa Chí Hòa năm 1968 (nay khu vực này là Công viên Lê Thị Riêng)

Nhân chứng gợi ý vị trí hố chôn

"Vào những ngày sau Tết Mậu Thân 1968, khi tiếng súng trong thành phố vừa tạm im, lệnh thiết quân luật đã hết, ba tôi nghe người ta đồn có xe chở xác về nghĩa trang Đô Thành nên đã lấy xe chở tôi và anh trai tôi đến xem" - ông Nguyễn Đình Đạt (70 tuổi) kể lại.

Khi đến nơi, ba cha con ông Đạt đứng ngay tại cổng nghĩa trang, nằm sát mặt đường Lê Văn Duyệt (nay là đường Cách Mạng Tháng Tám), cách tim đường khoảng 15 đến 20 mét.

"Điểm mấu chốt tôi muốn nhấn mạnh ở đây là vị trí hố chôn tập thể. Tôi khẳng định có một hố chôn tập thể lớn nằm ngay ở phía trước. Nếu chúng ta lấy một đường thẳng tính từ cổng chính đường Cách Mạng Tháng Tám đi vào nhà xác nghĩa trang (khoảng cách tầm 150 mét), thì hố chôn tập thể này nằm ngay bên tay trái hướng từ cổng đi vào, ở khoảng chính giữa đoạn đường từ cổng đến nhà xác. Nghĩa là từ cổng nhìn vào khoảng 50 đến 70 mét là đụng hố chôn" - ông Đạt nói.

LÊ VĨNH

Nguồn NLĐ: https://nld.com.vn/nhan-chung-ke-gi-ve-mo-liet-si-tap-the-tai-cong-vien-le-thi-rieng-196260608104913834.htm