Nhận diện rõ khó khăn để có giải pháp bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản phi vật thể

Thực hiện chỉ đạo của Sở VH-TT&DL, Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Xúc tiến du lịch tỉnh đang kiểm tra, rà soát hoạt động các CLB dân ca ví, giặm, ca trù, trò Kiều tại 41/69 xã, phường. Theo kế hoạch, đợt kiểm tra diễn ra từ ngày 21/9 đến 30/10/2026, nhằm đánh giá thực chất tổ chức, quản lý, chất lượng hoạt động; đồng thời ghi nhận những cách làm hiệu quả và khó khăn, vướng mắc để tham mưu giải pháp hỗ trợ phù hợp.

Đoàn cán bộ Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Xúc tiến du lịch tỉnh kiểm tra hoạt động của các CLB dân ca ví, giặm trên địa bàn xã Đức Minh.

Sau hơn một tuần triển khai, đoàn đã kiểm tra tại 16 xã, phường. Từ hồ sơ pháp lý, tài chính đến hoạt động trao truyền, biểu diễn, những vấn đề đặt ra từ cơ sở từng bước được nhận diện rõ hơn.

Tại Cổ Đạm, các CLB đang chủ động tìm cách thích ứng với bối cảnh mới. Hiện, toàn xã duy trì 4 CLB nghệ thuật truyền thống, gồm 1 CLB ca trù, 1 CLB trò Kiều và 2 CLB dân ca ví, giặm. Để hoạt động không gián đoạn, sau sáp nhập xã, CLB Ca trù Cổ Đạm đã phối hợp với trường học tổ chức dạy định kỳ 6 buổi/tháng cho học sinh. Các CLB dân ca ví, giặm cũng đặt lời mới về xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi số, đồng thời tổ chức biểu diễn phục vụ du khách tại KDL Xuân Thành.

Ban Chủ nhiệm 4 CLB trò Kiều, ca trù, dân ca ví, giặm xã Cổ Đạm chụp ảnh cùng đoàn kiểm tra sau buổi làm việc.

Tuy nhiên, việc mở rộng địa bàn sau sáp nhập cũng đang đặt ra những khó khăn mới. Khoảng cách di chuyển khiến nghệ nhân lớn tuổi khó tham gia sinh hoạt thường xuyên, trong khi lực lượng trẻ thường xuyên đi học, làm ăn xa.

“Để trò Kiều không bị mai một, chúng tôi phải huy động nghệ nhân tập luyện thường xuyên, phát hiện và đến từng gia đình vận động người có năng khiếu tham gia CLB”- ông Lê Hồng Biên, Chủ nhiệm CLB Trò Kiều xã Cổ Đạm, chia sẻ.

Một buổi tập luyện của CLB Trò Kiều xã Cổ Đạm. Ảnh:Tư liệu

Không chỉ thiếu lực lượng kế cận, nhiều CLB còn gặp khó về điều kiện hoạt động. Trang phục, đạo cụ, nhạc cụ, hệ thống âm thanh tại các nhà văn hóa đã xuống cấp, trong khi kinh phí vận hành chủ yếu dựa vào nguồn xã hội hóa.

Ở xã Đức Thọ, vấn đề này càng rõ hơn sau khi các đơn vị hành chính được sắp xếp. Ông Nguyễn Đình Nghi - Phó Chủ nhiệm CLB Dân ca ví, giặm xã Đức Thọ cho biết, 5 CLB của các xã cũ trước đây được hợp nhất thành một. Địa bàn rộng khiến việc tập hợp nghệ nhân lớn tuổi trở nên khó khăn, còn lực lượng trẻ phần lớn đi làm xa.

Ông Nguyễn Đình Nghi - Phó Chủ nhiệm CLB Dân ca ví, giặm xã Đức Thọ chia sẻ tình hình hoạt động của CLB với đoàn kiểm tra.

“Trước đây mỗi CLB đơn lẻ được hỗ trợ 5 triệu đồng/năm, nay gộp lại thành một CLB lớn nhưng nguồn ngân sách chưa được điều chỉnh tương xứng thì chúng tôi sẽ rất thiệt thòi. Ngoài nguồn tự vận động, chúng tôi rất cần một cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp từ các cấp, ngành để duy trì phong trào bền vững”, ông Nghi nói.

Trong bối cảnh có nhiều khó khăn sau sáp nhập xã nhưng CLB Dân ca ví, giặm xã Đức Thọ vẫn duy trì hoạt động, tham gia biểu diễn tại nhiều sự kiện chính trị - xã hội của địa phương.

Trước những thay đổi về địa bàn và lực lượng, một số địa phương đang chủ động điều chỉnh cách làm. Ông Lê Bá Khánh - Phó Chủ tịch UBND phường Bắc Hồng Lĩnh cho biết: “Song song với kiện toàn lại các CLB, chúng tôi tập trung đưa di sản vào trường học, phối hợp với nghệ nhân tổ chức tập huấn chuyên sâu các làn điệu gốc, đồng thời gắn hoạt động biểu diễn với các sự kiện, sinh hoạt cộng đồng. Cùng với ngân sách hỗ trợ, địa phương khuyến khích các CLB chủ động huy động nguồn lực xã hội hóa để phục vụ cho các hoạt động”.

Ở cấp chuyên môn, kết quả rà soát thực địa sẽ là cơ sở để xây dựng dữ liệu về hoạt động của các CLB, phục vụ tham mưu chính sách.

Một buổi sinh hoạt của CLB Dân ca ví, giặm xã Tùng Lộc.

Ông Trần Văn Sang - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Xúc tiến du lịch tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Qua rà soát, chúng tôi ghi nhận sự tâm huyết của các nghệ nhân, sự quan tâm của chính quyền cơ sở và một số cách làm phù hợp với bối cảnh mới. Hiện, đoàn tiếp tục kiểm tra tại các địa phương còn lại. Những ý kiến, đề xuất từ thực tế sẽ được tổng hợp để tham mưu Sở VH-TT&DL các phương án hỗ trợ phù hợp, từ cơ chế, kinh phí, tập huấn chuyên môn đến đầu tư trang thiết bị và gắn di sản với phát triển du lịch. Qua đó, tạo thêm điều kiện để các CLB duy trì hoạt động, phát huy giá trị di sản trong đời sống”.

Đợt rà soát vẫn đang được triển khai tại các xã, phường. Mỗi địa bàn, mỗi CLB mang đến những câu chuyện khác nhau về người giữ nghề, lớp kế cận, điều kiện hoạt động và cách thích ứng sau sắp xếp. Những ghi nhận từ cơ sở sẽ giúp ngành văn hóa có thêm dữ liệu để nhìn sát hơn vào thực tế, từ đó tính toán cách hỗ trợ phù hợp với từng loại hình, từng địa bàn.