Nhận diện rủi ro, gìn giữ đạo đức nghề báo khi ứng dụng AI

Phát biểu khai mạc tọa đàm, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, phụ trách phía Nam, cho biết, báo chí hiện đang hoạt động trong một môi trường truyền thông có tốc độ biến đổi chưa từng có. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) cùng sự xuất hiện và lan rộng của các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối, tiếp nhận thông tin.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với người làm báo ngày càng cao, không chỉ phải bảo đảm tính nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn của thông tin, mà còn phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí Nguyễn Văn Hiếu phát biểu tại tọa đàm. ẢNH: VIỆT DŨNG

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ VH-TT-DL, thông tin những điểm mới của Luật Báo chí 2025. Phó Cục trưởng Cục Báo chí lưu ý, Luật Báo chí 2025 và Nghị định số 237/2026/NĐ-CP (quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí) yêu cầu cơ quan báo chí tuân thủ pháp luật về báo chí, AI và các quy định liên quan khi sử dụng AI trong thu thập, sản xuất, biên tập, phân phối nội dung. Cơ quan báo chí phải kiểm chứng, rà soát và chịu trách nhiệm về tính xác thực, tính hợp pháp của nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra.

Trình bày tham luận “Quản trị rủi ro pháp lý và đạo đức trong tòa soạn số”, Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng Nguyễn Đức Hiển khẳng định, AI không thể chịu trách nhiệm thay nhà báo. AI có thể tóm tắt tài liệu, dịch, đề xuất tiêu đề, phân tích dữ liệu, tạo hình ảnh, âm thanh, video nhưng AI cũng có thể tạo ra dữ kiện sai rất thuyết phục. Khi thông tin sai được xuất bản, AI không đứng ra cải chính, không chịu kỷ luật, không bồi thường và không chịu trách nhiệm pháp lý thay cơ quan báo chí.

Vì vậy, mọi tòa soạn cần có quy chế nội bộ xác định AI được dùng vào việc gì và việc gì không được giao hoàn toàn cho AI, nội dung nào phải được kiểm chứng bởi con người và ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Hiện tại, Báo Sài Gòn Giải Phóng đang hoàn thiện quy chuẩn sử dụng AI trong hoạt động tác nghiệp.

Trình bày tham luận “Kinh nghiệm xây dựng Bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ của Báo Nhân Dân”, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, chia sẻ 4 nhóm rủi ro lớn trong xuất bản, gồm rủi ro về chính trị và tư tưởng; bản quyền và dữ liệu cá nhân; thương mại; trí tuệ nhân tạo, trong đó đặc biệt là tình trạng AI bịa đặt số liệu, được gọi là “ảo giác AI”.

Để đối phó với những rủi ro đó, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật cho rằng, quy trình cần thiết lập 4 cấp phòng vệ trên hệ thống CMS, gồm người nhập liệu, biên tập viên, kíp trưởng, lãnh đạo ban và ban biên tập.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí Nguyễn Văn Hiếu đánh giá, AI vẫn là công cụ hỗ trợ đắc lực cho nhà báo. Các định dạng như infographic, longform, e-magazine... đều đang ứng dụng tốt công nghệ mới này. Tuy nhiên, không phải ai dùng AI cũng cho ra kết quả giống nhau; AI cần được huấn luyện và cung cấp nhiều tài liệu để trở nên thông minh, chuẩn xác hơn. Hiện đã có quy định chung về dán nhãn nội dung AI theo Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025.