Nhân rộng kết quả nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ sản xuất giống dẻ Trùng Khánh

Trong nhiều năm qua, việc phát triển cây dẻ chủ yếu dựa vào phương pháp gieo hạt truyền thống khiến chất lượng cây không đồng đều, thời gian cho quả kéo dài, năng suất và chất lượng thiếu ổn định, nguy cơ suy giảm nguồn gen ngày càng hiện hữu. Để khắc phục tình trạng của phương pháp gieo hạt truyền thống, công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất giống dẻ Trùng Khánh đã thu được nhiều kết quả quan trọng. 

Giai đoạn 2018 - 2020, Viện Nghiên cứu Lâm sinh đã điều tra, đánh giá di truyền bằng kỹ thuật ADN và tuyển chọn được 31 cây dẻ trội đạt tiêu chuẩn được công nhận là cây đầu dòng. Từ nguồn vật liệu ưu tú, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu phương pháp nhân giống vô tính nhằm giữ nguyên những đặc tính ưu việt của cây mẹ.

Đề tài xây dựng thành công 1 ha mô hình vườn giống cây dẻ Trùng Khánh từ các cây trội tại Hợp tác xã (HTX) Bích Loan, xã Trùng Khánh. Đây là nơi lưu giữ nguồn vật liệu giống, cung cấp hom giống và cây dẻ ghép phục vụ các dự án phát triển tại địa phương; 3 ha mô hình trồng thâm canh cây dẻ để tiếp tục quản lý, theo dõi, chăm sóc và lưu giữ vật liệu di truyền nguyên bản. Qua theo dõi, cây dẻ tại mô hình sinh trưởng khỏe mạnh, phát triển đồng đều, tán rộng và ra nhiều chồi non. Đây là tiền đề quan trọng để từng bước chuyển từ gieo hạt truyền thống sang nhân giống vô tính, nâng cao chất lượng và tính đồng đều của cây giống. 

Vườn dẻ giống gốc của Công ty TNHH Nasan Green tại xã Trùng Khánh.

Về công tác duy trì vườn giống gốc, ông Hà Mạc Cương, Phó Giám đốc HTX Bích Loan cho biết: Sau khi đề tài kết thúc, việc duy trì, quản lý vườn giống gốc và các mô hình thử nghiệm có vai trò rất quan trọng trong bảo tồn nguồn gen cây dẻ. HTX phân loại, tuyển chọn và lưu giữ những cây dẻ trội có đặc tính nổi bật về năng suất, kích thước hạt, độ bùi, độ ngậy và khả năng kháng sâu bệnh. Áp dụng quy trình kỹ thuật về đốn tỉa, tạo hình, bón phân hữu cơ kết hợp vô cơ và phòng trừ sâu bệnh hại tổng hợp.

Nhờ đó, vườn giống gốc luôn sinh trưởng khỏe mạnh, tỷ lệ ra hoa đậu quả ổn định, cung cấp cành ghép chất lượng cao với số lượng lớn. Đến nay, HTX đã sản xuất và cung cấp ra thị trường trên 30.000 cây dẻ ghép. Tuy nhiên, việc duy trì vườn giống gốc sau khi đề tài kết thúc gặp một số khó khăn, nhất là kinh phí chăm sóc thường xuyên khi nguồn hỗ trợ trực tiếp giảm... 

Việc đưa tiến bộ khoa học - công nghệ vào sản xuất thực tiễn không chỉ dừng lại ở kết quả nghiên cứu, các quy trình kỹ thuật nhân giống và chăm sóc cây dẻ đã từng bước được hoàn thiện, chuyển giao thông qua các lớp tập huấn, mô hình trình diễn và hệ thống vườn giống vô tính. Tại các vùng trồng trọng điểm, nhiều hộ dân mạnh dạn áp dụng kỹ thuật mới, từ chọn cây giống đạt tiêu chuẩn, kỹ thuật trồng, tạo tán, cắt tỉa, bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch đúng thời điểm. 

Để tiếp tục duy trì, nhân rộng diện tích và chủ động nguồn cây giống, năm 2023, Sở Khoa học và Công nghệ ký hợp đồng với Công ty TNHH Nasan Green triển khai dự án "Ứng dụng khoa học - công nghệ sản xuất giống cây dẻ, phục vụ mở rộng diện tích cây dẻ Trùng Khánh tại huyện Trùng Khánh". 

Đến nay, dự án đạt được nhiều kết quả tích cực: Chăm sóc 1 ha vườn giống gốc với 500 cây sinh trưởng khỏe mạnh, không sâu bệnh (chiều cao trung bình khoảng 20 m, đường kính gốc khoảng 20 cm), đáp ứng tốt tiêu chuẩn phục vụ nhân giống; xây dựng vườn ươm cây giống 500 m² hoạt động ổn định, có khả năng cung cấp trên 20.000 cây giống/năm; đào tạo 2 kỹ thuật viên làm chủ hoàn toàn quy trình kỹ thuật nhân giống, chăm sóc và quản lý vườn ươm. 

Việc ứng dụng kỹ thuật ghép cây giúp rút ngắn thời gian thu hoạch xuống 3 - 4 năm (so với 6 - 8 năm gieo hạt) mà vẫn giữ nguyên đặc tính ưu việt của cây mẹ, nâng tỷ lệ sống sau trồng đạt trên 90%. Thời gian tới, Công ty sẽ thương mại hóa vườn giống gốc, phối hợp với HTX tự chủ kinh tế để tái đầu tư, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng cây giống và ứng dụng công nghệ bảo quản sau thu hoạch nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.