Nhật Bản điều chỉnh kế hoạch ứng phó siêu động đất tại Tokyo

Chính phủ Nhật Bản vừa thông qua kế hoạch phòng chống thiên tai sửa đổi nhằm giảm thiểu tác động của một trận siêu động đất có thể xảy ra tại khu vực thủ đô Tokyo và các vùng lân cận. Kế hoạch mới đặt mục tiêu đầy tham vọng là cắt giảm ít nhất một nửa số người thiệt mạng và thiệt hại tài sản dự kiến trong trường hợp xảy ra thảm họa.

Kế hoạch chuẩn bị ứng phó động đất sửa đổi của Nhật Bản đặt mục tiêu giảm số người chết và thiệt hại về nhà cửa xuống còn một nửa hoặc ít hơn so với ước tính mới nhất được công bố vào tháng 12 năm 2025 về một trận động đất lớn tiềm tàng dưới khu vực đô thị Tokyo. | JOHAN BROOKS

Đây là lần đầu tiên Nhật Bản điều chỉnh kế hoạch ứng phó với siêu động đất kể từ năm 2015. Động thái này diễn ra trong bối cảnh các cơ quan chức năng ngày càng lo ngại về nguy cơ xuất hiện một trận động đất cực lớn ngoài khơi, có khả năng gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế và đời sống người dân.

Theo các kịch bản được Văn phòng Nội các Nhật Bản cập nhật trong năm ngoái, một trận siêu động đất xảy ra gần khu vực thủ đô có thể khiến khoảng 300.000 người thiệt mạng và gây thiệt hại kinh tế tương đương một nửa tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của cả nước. Đây được xem là một trong những thảm họa tự nhiên có sức tàn phá lớn nhất mà Nhật Bản có thể phải đối mặt trong tương lai.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của kế hoạch mới là việc đẩy mạnh lắp đặt thiết bị ngắt điện chống động đất tại các hộ gia đình. Thiết bị này có khả năng tự động ngắt nguồn điện khi phát hiện rung chấn mạnh, qua đó hạn chế nguy cơ chập điện và hỏa hoạn sau động đất - nguyên nhân từng gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng trong các thảm họa trước đây.

Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu đến năm 2035 sẽ trang bị thiết bị ngắt điện chống động đất cho gần như toàn bộ nhà dân tại Tokyo và chín tỉnh thành lân cận nằm trong vùng chịu ảnh hưởng của kế hoạch. Hiện nay, chỉ khoảng 20% số hộ gia đình trong khu vực được trang bị loại thiết bị này.

Bộ trưởng phụ trách quản lý thiên tai Akama Jiro cho biết thiết bị ngắt điện chống động đất vẫn chưa được người dân đón nhận rộng rãi như kỳ vọng. Ông kêu gọi các địa phương và cộng đồng tăng cường tuyên truyền để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của giải pháp này trong việc bảo vệ tính mạng và tài sản.

Theo cơ quan nghiên cứu động đất của Nhật Bản, siêu động đất (megaquake hay megathrust earthquake) là những trận động đất có cường độ từ 8 độ Richter trở lên. Loại động đất này thường xảy ra tại các vùng hút chìm kiến tạo, nơi một mảng kiến tạo trượt xuống dưới mảng khác và chìm sâu vào lớp phủ Trái Đất.

Những trận siêu động đất có thể tạo ra các đứt gãy dài tới 1.000 km. Nếu xảy ra ở khu vực nông dưới đáy biển, chúng gần như luôn kéo theo sóng thần quy mô lớn, đe dọa nghiêm trọng đến các khu vực ven biển.

Văn phòng Thủ tướng tại Tokyo (Ảnh tư liệu của báo Yomiuri Shimbun)

Là quốc gia nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương - một trong những khu vực có hoạt động địa chấn mạnh nhất thế giới, Nhật Bản thường xuyên phải đối mặt với các trận động đất lớn nhỏ. Chính vì vậy, việc nâng cao khả năng chống chịu thiên tai luôn là ưu tiên hàng đầu của chính phủ nước này.

Cuối năm ngoái, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản từng phát đi cảnh báo nguy cơ siêu động đất chỉ vài giờ sau khi một trận động đất mạnh 7,5 độ Richter xảy ra. Khi đó, chính quyền đã khuyến cáo người dân sinh sống dọc bờ biển Thái Bình Dương chuẩn bị sẵn các phương án sơ tán và duy trì trạng thái cảnh giác cao.

Nhắc đến siêu động đất tại Nhật Bản, không thể bỏ qua thảm họa động đất và sóng thần Tohoku năm 2011. Trận động đất mạnh 9 độ Richter, kéo dài khoảng sáu phút, đã tạo ra những cột sóng thần khổng lồ tàn phá vùng đông bắc đất nước. Đây là trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử Nhật Bản và là một trong những trận động đất lớn nhất thế giới.

Thảm họa năm 2011 đã cướp đi sinh mạng của gần 20.000 người, phần lớn do sóng thần gây ra. Những ký ức đau thương từ sự kiện này vẫn là lời nhắc nhở mạnh mẽ về mức độ nguy hiểm của các siêu động đất và tầm quan trọng của công tác chuẩn bị ứng phó.

Ngoài trận động đất Tohoku, Nhật Bản còn từng ghi nhận nhiều siêu động đất khác vào các năm 1933, 1944, 1946, 1952 và 2003. Điều đó cho thấy nguy cơ về một trận động đất cực lớn trong tương lai không phải là giả thuyết xa vời, mà là thách thức hiện hữu buộc quốc gia này phải không ngừng củng cố năng lực phòng chống thiên tai.