Nhật Bản thiếu các ngôi sao AI nhưng một hãng chip vẫn tỏa sáng

Dù Nhật Bản được biết đến như một nền kinh tế công nghệ cao, nhưng có rất ít cổ phiếu công ty nước này mang lại triển vọng rõ ràng trong sự bùng nổ AI (trí tuệ nhân tạo).

Không có đối thủ nội địa tương đương với Nvidia trong lĩnh vực chip, cũng không có công ty niêm yết nào xây dựng các nền tảng AI ở quy mô toàn cầu như OpenAI, Google, Meta Platforms hay các tập đoàn công nghệ Trung Quốc. Điều đó lý giải vì sao sự quan tâm tập trung vào Kioxia, nhà sản xuất chip nhớ Nhật Bản có cổ phiếu tăng gần 50% từ đầu năm đến nay và tăng tới khoảng 800% trong vòng 12 tháng qua, trở thành một trong những mã có hiệu suất tốt nhất trên thị trường nước này.

Kioxia không phải là một công ty mới nổi nhờ AI. Trong nhiều thập kỷ, doanh nghiệp này đã chuyên sản xuất chip nhớ NAND flash, loại chip có khả năng lưu trữ dữ liệu ngay cả khi mất điện, thường được sử dụng trong smartphone, laptop, ổ đĩa USB, thẻ nhớ và ổ SSD. Trong thời gian dài, NAND flash bị xem là một loại hàng hóa phổ thông, ít khác biệt giữa các nhà cung cấp, cạnh tranh chủ yếu bằng giá.

Trên thực tế, chỉ riêng trong năm 2024, giá NAND flash đã giảm khoảng 50%, xuống mức thấp kỷ lục, do thị trường điện tử tiêu dùng suy yếu và tình trạng dư cung. Điều đáng chú ý là sự sụt giảm này diễn ra ngay cả khi ngành bán dẫn đang thiếu hụt các loại chip AI cao cấp, cho thấy NAND flash lúc đó chưa thực sự được hưởng lợi từ cơn sốt AI.

Tuy nhiên, bức tranh đã thay đổi rõ rệt trong năm 2025. Sự bùng nổ của các mô hình ngôn ngữ lớn và ứng dụng AI tạo sinh đã làm gia tăng mạnh nhu cầu về trung tâm dữ liệu. Ngoài GPU (bộ xử lý đồ họa) và bộ nhớ hiệu năng cao, các trung tâm dữ liệu còn cần khối lượng khổng lồ thiết bị lưu trữ để chứa dữ liệu huấn luyện, dữ liệu vận hành và toàn bộ nội dung do AI tạo ra.

Theo hãng tin Reuters và Bloomberg, nhu cầu lưu trữ cho AI đang khiến thị trường NAND flash bước vào một chu kỳ mới. Kioxia dự báo nhu cầu NAND flash có thể tăng khoảng 20% mỗi năm trong vài năm tới, chủ yếu nhờ các hyperscaler (nhà cung cấp dịch vụ đám mây siêu quy mô như Amazon, Microsoft, Google) và nhà cung cấp hạ tầng AI khác.

Reuters cũng cho biết Kioxia kỳ vọng nhu cầu bộ nhớ flash toàn cầu có thể tăng gần gấp ba lần vào năm 2028, với AI là động lực chính.

Kioxia đã sản xuất cùng một loại chip nhớ trong nhiều thập kỷ - Ảnh: Getty Images

Cơ cấu khách hàng thay đổi

Điều quan trọng không chỉ là nhu cầu tăng mà cơ cấu khách hàng cũng thay đổi. Trước đây, khách hàng chủ yếu của NAND flash là các hãng điện tử tiêu dùng, vốn rất nhạy cảm về giá. Ngày nay, khách hàng ngày càng chuyển sang là nhà vận hành trung tâm dữ liệu và doanh nghiệp AI, vốn sẵn sàng trả giá cao hơn để đảm bảo hiệu năng, độ ổn định và nguồn cung dài hạn. Sự dịch chuyển này giúp các nhà sản xuất NAND flash như Kioxia có nhiều quyền lực định giá hơn, cải thiện biên lợi nhuận so với giai đoạn trước.

Một yếu tố quan trọng khác đẩy giá lên là việc ngành bộ nhớ đã đầu tư quá ít những năm trước. Trong giai đoạn 2023-2024, thị trường NAND flash suy giảm mạnh khiến nhiều nhà sản xuất buộc phải cắt giảm hoặc trì hoãn kế hoạch mở rộng nhà máy để tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, khi nhu cầu từ AI tăng nhanh hơn dự kiến, năng lực sản xuất không kịp mở rộng, dẫn đến tình trạng nguồn cung bị thiếu. Kết quả là thị trường chuyển sang trạng thái khan hiếm, giúp giá NAND flash tăng mạnh trong năm 2025. Theo trang The Japan Times, tình trạng này có thể còn kéo dài sang giai đoạn 2026 - 2027.

Trong bối cảnh đó, đà tăng giá cổ phiếu Kioxia là sự phản ánh kỳ vọng rằng công ty sẽ tiếp tục hưởng lợi từ chu kỳ mới của bộ nhớ phục vụ AI. Dù giá tăng mạnh, cổ phiếu Kioxia vẫn chỉ giao dịch ở mức khoảng 12 lần lợi nhuận dự phóng, thấp hơn đáng kể so với nhiều công ty liên quan trực tiếp đến hạ tầng AI trên toàn cầu. Điều này cho thấy thị trường vẫn xem Kioxia là bên hưởng lợi gián tiếp, chứ chưa phải người chơi trung tâm trong cuộc cách mạng AI.

Rủi ro cũng không nhỏ. Nếu chi tiêu cho trung tâm dữ liệu chậm lại, hoặc các hãng chuyển sang các công nghệ lưu trữ thay thế trong tương lai, giá NAND flash có thể lại giảm, khiến biên lợi nhuận của Kioxia bị thu hẹp.

Ngoài ra, nếu các hãng chip nhớ lớn nhất thế giới như Samsung hay SK Hynix tăng mạnh đầu tư, khả năng nguồn cung NAND flash dư thừa có thể trở lại, làm đảo chiều chu kỳ hiện tại.

Câu chuyện của Kioxia cũng phản ánh một thực tế rộng hơn về vị thế của Nhật Bản trong cuộc đua AI toàn cầu. Thay vì sở hữu các mô hình hoặc hãng chip AI dẫn đầu, Nhật Bản chủ yếu tham gia chuỗi giá trị AI ở vai trò cung cấp linh kiện, vật liệu và hạ tầng, gồm chip nhớ, thiết bị sản xuất chip, linh kiện chính xác, công nghệ đóng gói tiên tiến và hóa chất chuyên dụng. Đó là những lĩnh vực mà nước này có thế mạnh truyền thống.

Trong giai đoạn đầu của cơn sốt AI, các nhà sản xuất bộ nhớ như Kioxia có thể hưởng lợi rõ rệt nhờ nhu cầu tăng mạnh. Song về dài hạn, giới đầu tư nhiều khả năng sẽ không chỉ tập trung vào các hãng sản xuất chip nhớ, mà sẽ chuyển sang những khâu then chốt khác trong chuỗi cung ứng AI, rất khó tìm được sản phẩm thay thế, như máy sản xuất chip, linh kiện siêu chính xác, vật liệu bán dẫn chuyên dụng và công nghệ đóng gói chip tiên tiến. Đây là những mảng có lợi thế cạnh tranh bền vững hơn, giúp doanh nghiệp duy trì lợi nhuận ổn định trong thời gian dài, thay vì chỉ phụ thuộc vào chu kỳ lên xuống của thị trường bộ nhớ.

Tóm lại, Kioxia đang nổi lên như một trong số ít công ty Nhật Bản hưởng lợi rõ ràng từ làn sóng AI. Thế nhưng, thành công của Kioxia cũng cho thấy một thực tế: Nhật Bản hiện chủ yếu đóng vai trò là nhà cung cấp hạ tầng cho cuộc cách mạng AI, hơn là dẫn dắt bằng các mô hình và công ty AI hàng đầu thế giới.

Trong ngắn hạn, điều này vẫn có thể mang lại lợi nhuận đáng kể cho một số doanh nghiệp như Kioxia, song về dài hạn, câu hỏi lớn vẫn là liệu Nhật Bản có thể tạo ra những ngôi sao AI thực sự hay không?

Sơn Vân