Nhiều doanh nghiệp thay đổi mô hình quản trị, thích ứng với tình hình mới

So với cùng kỳ năm trước, tăng 40,5% về số DN, tăng 78,1% về số vốn đăng ký và tăng 12,4% về số lao động. Vốn đăng ký bình quân một DN thành lập mới trong tháng Ba đạt 10,2 tỷ đồng, giảm 12,8% so với tháng trước và tăng 26,7% so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, cả nước còn có hơn 7,9 nghìn DN quay trở lại hoạt động, tăng 28,3% so với tháng trước và giảm 13,3% cùng kỳ năm trước.

Đại diện Cục Thống kê (Bộ Tài chính) tại cuộc họp báo

Trong tháng Ba, có 5.059 DN đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 18,8% so với tháng trước và tăng 15,2% so với cùng kỳ năm 2025; Có 6.304 DN tạm ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 80,5% và tăng 28,7%; Có 3.818 DN hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 16,0% và tăng 78,7%.

Tính chung quý I/2026, cả nước có hơn 57,4 nghìn DN đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký gần 538,6 nghìn tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký hơn 265,9 nghìn lao động, tăng 57,8% về số DN, tăng 51,0% về số vốn đăng ký và tăng 16,5% về số lao động so với cùng kỳ năm trước. Vốn đăng ký bình quân một DN thành lập mới trong quý I/2026 đạt 9,4 tỷ đồng, giảm 4,3% so với cùng kỳ năm trước. Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong quý I/2026 là hơn 1,3 triệu tỷ đồng, giảm 5,1% so với cùng kỳ năm 2025. Bên cạnh đó, cả nước có hơn 38,6 nghìn DN quay trở lại hoạt động (tăng 5,7% so với cùng kỳ năm 2025), nâng tổng số DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động trong quý I/2026 lên 96,0 nghìn DN, tăng 31,7% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân một tháng có 32,0 nghìn DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Tình hình sản xuất công nghiệp và đăng ký DN quý I/2026

Theo khu vực kinh tế, trong quý I/2026 có 623 DN đăng ký thành lập mới thuộc khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, tăng 89,4% so với cùng kỳ năm trước; Gần 13,8 nghìn DN thuộc khu vực công nghiệp và xây dựng, tăng 60,1%; Hơn 43,0 nghìn DN thuộc khu vực dịch vụ, tăng 56,6%.

Tính chung trong quý I năm nay, số DN tạm ngừng kinh doanh có thời hạn là gần 63,5 nghìn DN, tăng 3,3% so với cùng kỳ năm trước; Hơn 16,6 nghìn DN ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 44,9%; Hơn 11,7 nghìn DN hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 98,8%. Bình quân một tháng có 30,6 nghìn DN rút lui khỏi thị trường.

Kết quả điều tra xu hướng kinh doanh của các DN ngành Công nghiệp chế biến, chế tạo (CBCT) trong quý I/2026 cho thấy: Có 23,8% số DN đánh giá tình hình sản xuất kinh doanh tốt hơn so với quý IV/2025; 46,1% số DN cho rằng tình hình sản xuất kinh doanh ổn định và 30,1% số DN đánh giá gặp khó khăn. Dự kiến quý II/2026, có 40,8% số DN đánh giá xu hướng sẽ tốt lên so với quý I/2026; 37,5% số DN cho rằng tình hình sản xuất kinh doanh sẽ ổn định và 21,7% số DN dự báo khó khăn hơn. Trong đó, khu vực DN FDI lạc quan nhất với 80,0% số DN dự báo tình hình sản xuất kinh doanh quý II/2026 tốt hơn và giữ ổn định so với quý I/2026; Tỷ lệ này ở khu vực DN Nhà nước và khu vực DN ngoài Nhà nước lần lượt là 79,6% và 77,3%.

Phân tích rõ hơn về nguyên nhân các khó khăn khiến DN rời bỏ khỏi thị trường, bà Phí Thị Hương Nga – Trưởng Ban Thống kê Công nghiệp Xây dựng (Cục Thống kê) cho hay: Theo thống kê, các DN bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy chiếm gần 40% DN rút lui khỏi thị trường. Điều này cho thấy tác động của thương mại điện tử và xuất khẩu đã ảnh hưởng rõ rệt đến thị trường và các DN. Bên cạnh đó, hai nhóm DN trụ cột là DN ngành Xây dựng và Công nghiệp CBCT cũng bị ảnh hưởng khá nặng nề, với bình quân mỗi nhóm ngành có tới gần 9000 DN rút lui khỏi thị trường. Do ảnh hưởng của cầu tiêu dùng giảm, nhiều DN thương mại, dịch vụ đã phải ngừng kinh doanh. Bên cạnh đó, có tới 45,6% DN trong ngành Công nghiệp CBCT bị khó khăn do nhu cầu tiêu dùng thấp. Với nhu cầu ttiêu dùng thấp, mà cạnh tranh ngày càng cao, càng khiến DN khó khăn hơn. Theo đó, có tới 48,9% DN phải chịu sức ép cạnh tranh trong các DN cùng ngành...

Tăng cường xúc tiến thương mại để kích cầu tiêu dùng

Liên quan đến chi phí năng lượng, nhiên liệu đầu vào và logistics tăng cao khiến DN phải chịu tác động kép. Thực tế, có tới 27,3% DN khu vực Công nghiệp CBCT bị ảnh hưởng do thiếu hụt nguồn cung nguyên vật liệu và chi phí tăng cao. Trong ngành Xây dựng, cũng có tới 70,1% DN gặp khó khăn và phải ngừng thi công do giá nguyên vật liệu tăng cao. Thực trạng này làm cho biên lợi nhuận của DN bị ăn mòn khiến DN bị suy giảm. Nợ đọng ngân hàng, nguyên vật liệu kéo dài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng tiền của DN, đặc biệt là DN trong lĩnh vực Công nghiệp CBCT, chỉ có DN điện tử, ngành may mặc, da giày nhúc nhắc có đơn hàng.

Tuy nhiên, ở góc độ tích cực, bà Hương Nga cho biết, chúng ta cũng chứng kiến rất nhiều DN thành lập mới, thay đổi mô hình quản trị, thích ứng với tình hình. Điều đó cũng cho thấy sức khỏe của DN đã được phục hồi khá tốt. Và sự phục hồi đó sẽ nâng cao hơn với những chính sách vĩ mô có trọng tâm, trọng điểm của Chính phủ trong các quý tới, để làm sao ổn định giá năng lượng, chi phí logistics, khơi thông các điểm nghẽn, góp phần ổn định và phát triển nhóm DN tư nhân./.