Nhiều nơi ở TP.HCM lún 2-5 cm mỗi năm, có điểm tới 7-8 cm

Tại hội thảo về sụt lún, ngập lụt và giải pháp thích ứng cho TP.HCM ngày 29/9, PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, cho biết nhiều khu vực của thành phố đang lún vài cm mỗi năm. Sự thay đổi cao độ mặt đất đòi hỏi thành phố cập nhật dữ liệu để dự báo và ứng phó ngập.

Sụt lún không đồng đều giữa các khu vực

PGS.TS Lê Trung Chơn và nhóm nghiên cứu của trường đã sử dụng dữ liệu vệ tinh Sentinel-1, kết hợp kỹ thuật radar để theo dõi biến dạng mặt đất tại TP.HCM giai đoạn 2015-2025.

Kết quả nghiên cứu cho thấy sụt lún không đồng đều giữa các khu vực. Nhiều nơi lún trung bình khoảng 2-5 cm mỗi năm, một số điểm khoảng 7-8 cm mỗi năm. Trong khi đó, một số nơi thuộc khu vực nội thành TP.HCM trước đây hầu như không lún.

PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phan Anh.

Các địa bàn thuộc quận 7, quận 8, Bình Tân, Nhà Bè trước đây, cùng những khu vực phát triển nhanh hoặc nằm dọc sông, kênh rạch, cần được đặc biệt quan tâm.

Theo ông Chơn, TP.HCM đang đối mặt đồng thời sụt lún đất, mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, suy giảm mực nước ngầm và đô thị hóa nhanh. Những nguy cơ có mối liên hệ chặt chẽ này không thể được giải quyết riêng lẻ.

Khi nền đất tiếp tục hạ thấp, còn triều cường và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng, “khoảng cách an toàn” giữa mặt đất đô thị và mặt nước ngày càng thu hẹp. Nguy cơ ngập sâu hơn, hư hỏng hạ tầng và tổn thương đối với cộng đồng vì thế cũng tăng lên.

Cao độ nền cần được tính đến khi ứng phó ngập

Dẫn chứng tại khu vực quận 7 trước đây, ông Chơn cho hay các tuyến đường Trần Xuân Soạn, Huỳnh Tấn Phát và vùng lân cận thường xuyên ngập khi mưa lớn hoặc triều cường. Trong khi đó, tình trạng ngập ít xảy ra hơn ở khu đô thị Phú Mỹ Hưng nằm cạnh khu vực này.

Theo ông, sự khác biệt cho thấy vai trò của quy hoạch và hạ tầng đô thị. Phú Mỹ Hưng được đầu tư đồng bộ hệ thống kênh rạch, hồ điều tiết, thoát nước và cao độ nền ngay từ đầu.

Những nơi lún nhanh, thường xuyên ngập cần được xác định là vùng rủi ro để có phương án phát triển phù hợp. Ảnh: Duy Hiệu.

TS Thiềm Quốc Tuấn, Trưởng khoa Địa chất và Khoáng sản, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, bổ sung rằng cốt nền là yếu tố quan trọng giúp Phú Mỹ Hưng hạn chế ngập. Khoảng 30 năm trước, khi quy hoạch khu đô thị, các chuyên gia tính toán đỉnh triều ở mức 1,5 m và chọn cao độ nền xây dựng 2 m.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, lợi thế này không có nghĩa khu đô thị sẽ tránh được ngập lâu dài. Đỉnh triều tại khu vực Nhà Bè có thời điểm lên 1,8 m và còn nguy cơ tăng. Nếu không có giải pháp thích ứng, nhiều nơi ở Phú Mỹ Hưng có thể ngập khi đỉnh triều vượt cao độ nền.

Một giải pháp được đề xuất tại hội thảo là tích hợp dữ liệu vệ tinh InSAR, hệ thống GNSS, quan trắc nước ngầm, mô hình thủy văn - thủy lực và dữ liệu đô thị trên cùng một nền tảng không gian. Chuỗi dữ liệu liên tục sẽ giúp thành phố theo dõi sụt lún, nhận diện các khu vực lún nhanh và dự báo xu hướng trong 5-10 năm hoặc dài hơn.

Theo các chuyên gia, dữ liệu này cần được đưa vào quy hoạch không gian đô thị và đầu tư hạ tầng. Những nơi lún nhanh, thường xuyên ngập hoặc chịu tác động đồng thời của sụt lún, triều cường, mưa cực đoan và nước biển dâng cần được xác định là vùng rủi ro để có phương án phát triển phù hợp.

Giải pháp chống ngập cũng cần tính đến sự thay đổi của cả mặt đất lẫn mực nước, thay vì chỉ dựa vào các thông số tại thời điểm quy hoạch, xây dựng.