Nhiều quy định mới về quân sự, quốc phòng có hiệu lực từ 1/9/2026

Các luật được sửa đổi, bổ sung gồm: Luật Quốc phòng; Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng; Luật Nghĩa vụ quân sự; Luật Biên phòng Việt Nam; Luật Phòng không nhân dân; Luật Lực lượng dự bị động viên; Luật Phòng thủ dân sự; Luật Dân quân tự vệ.

Việc sửa đổi các luật nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phù hợp với yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh, cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới.

Chính trị viên Ban chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan chính quy

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là việc bổ sung chức danh Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 11 Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam).

Kết luận số 234-KL/TW ngày 10/1/2026 của Bộ Chính trị về Đề án điều chỉnh tổ chức biên chế Ban chỉ huy quân sự xã, phường, đặc khu đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới đã xác định cơ cấu, tổ chức Ban chỉ huy quân sự cấp xã gồm: “Chỉ huy trưởng, Phó Chỉ huy trưởng, Chính trị viên phó, Trợ lý (tác huấn, quân lực, chính trị…) là sĩ quan” và quy định: “Chức danh Chính trị viên Ban chỉ huy quân sự cấp xã do đồng chí Bí thư Đảng ủy cấp xã kiêm nhiệm”.

Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 23/8/2026. (Ảnh: DUY LINH)

Thực hiện kết luận nêu trên, Bộ Quốc phòng đã thành lập Ban chỉ huy quân sự cấp xã là đơn vị thường trực của Quân đội, được tổ chức tương đương cấp Tiểu đoàn và bố trí Chính trị viên phó Ban chỉ huy quân sự cấp xã là thực hiện đúng Kết luận số 234-KL/TW.

Mặt khác, nhiệm vụ công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam, trong đó có cấp xã là nội dung rất quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng nhằm giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên; xây dựng cấp ủy, tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, xây dựng tổ chức chỉ huy, tổ chức quần chúng vững mạnh, nâng cao tinh thần cảnh giác, ý thức trách nhiệm, lập trường tư tưởng, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, ý chí quyết tâm trong thực hiện nhiệm vụ được giao cho cán bộ sĩ quan, quân nhân, lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên đi vào nền nếp, thực chất, có chiều sâu, nâng cao chất lượng, kết quả tham mưu lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương; giúp cấp ủy, chính quyền cấp xã xử lý nhanh chóng, chính xác các tình huống quốc phòng, an ninh ngay từ cơ sở, không để bị động, bất ngờ.

Vì vậy, việc quy định chức vụ Chính trị viên phó Ban chỉ huy quân sự cấp xã là phù hợp với tình hình thực hiện nhiệm vụ của Ban chỉ huy quân sự cấp xã và để bảo đảm sắp xếp, kiện toàn đầy đủ chức vụ, chức danh cán bộ chính trị ở các cấp trong Quân đội.

Luật cũng quy định rõ, Ban chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương trực thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ chỉ huy quân sự cấp tỉnh; là cơ quan thường trực công tác quốc phòng ở cấp xã; có con dấu, tài khoản, trụ sở riêng.

Kinh phí bảo đảm cho việc tổ chức và hoạt động của Ban chỉ huy quân sự cấp xã từ nguồn ngân sách nhà nước và nguồn tài chính hợp pháp khác theo quy định của pháp luật; ngân sách địa phương bảo đảm nguồn kinh phí xây dựng trụ sở làm việc, thao trường, bãi tập; ngân sách trung ương hỗ trợ kinh phí thực hiện cho các địa phương có khó khăn về ngân sách.

Bổ sung thêm hành vi bị nghiêm cấm trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Đối với sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật vừa được Quốc hội thông qua quy định rõ khái niệm “trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự” là hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.

Đáng chú ý, nếu như Luật Nghĩa vụ quân sự hiện hành quy định “gian dối trong khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự” là một trong những hành vi bị nghiêm cấm thì Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng đã bổ sung thêm quy định: “gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển nghĩa vụ quân sự” vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Việc bổ sung quy định này giúp bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng và minh bạch của công tác tuyển quân, đồng thời góp phần khắc phục tình trạng lợi dụng kẽ hở trong quy trình để né tránh hoặc làm sai lệch kết quả thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Về lĩnh vực phòng không nhân dân, Luật quy định lực lượng phòng không cấp xã gồm lực lượng phòng không kiêm nhiệm thuộc Ban chỉ huy quân sự cấp xã và lực lượng do dân quân đảm nhiệm được tổ chức thành trung đội súng máy phòng không, các tổ bắn mục tiêu bay thấp và tổ chế áp tàu bay không người lái, phương tiện bay khác.

Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự cấp xã, Chỉ huy đơn vị Bộ đội Biên phòng ở khu vực biên giới đình chỉ bay đối với tàu bay không người lái, phương tiện bay khác trong phạm vi địa bàn quản lý, trừ tàu bay không người lái, phương tiện bay khác của Bộ Công an hoạt động ngoài khu vực, mục tiêu do quân đội quản lý.