Nhiều quy định pháp luật nổi bật bắt đầu có hiệu lực từ tháng 8/2026

Trong nỗ lực thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số và phát triển công dân số, Nghị quyết 66.22/2026/NQ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/8/2026) đưa ra cơ chế ưu đãi rõ rệt: Công dân Việt Nam sở hữu tài khoản VNeID mức 2 và hoàn thành việc tích hợp đủ 5 loại giấy tờ cơ bản (Giấy khai sinh; thông tin tài khoản ngân hàng/ví điện tử/tiền di động; thông tin tài khoản an sinh xã hội; số thuê bao di động; Sổ sức khỏe điện tử) sẽ được miễn, giảm phí, lệ phí khi thực hiện các thủ tục hành chính thiết yếu, tần suất cao (như cấp giấy phép lái xe, cấp đổi/cấp lại thẻ căn cước) hoặc các giao dịch có giá trị lớn (như lệ phí trước bạ).

Song song đó, Quyết định 33/2026/QĐ-TTg áp dụng từ ngày 15/8/2026 ban hành Danh mục 46 hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có rủi ro cao thuộc các lĩnh vực giáo dục, giao thông, ngân hàng, tố tụng, dân tộc và tôn giáo dựa trên tiêu chí đánh giá nguy cơ gây ảnh hưởng tới tính mạng, sức khỏe, quyền lợi của cá nhân, tổ chức hay an ninh quốc gia.

Quy định an toàn cho trẻ em trên ô tô và truyền dữ liệu hợp đồng vận tải

Nghị định 238/2026/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 168/2024/NĐ-CP) chính thức áp dụng từ ngày 15/8/2026 với những chế tài siết chặt kỷ cương. Người điều khiển ô tô chở trẻ em dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35m nếu không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp sẽ bị phạt cảnh cáo (ngoại trừ xe kinh doanh vận tải hành khách). Trường hợp cho trẻ em thuộc diện này ngồi chung hàng ghế với người lái (trên xe có từ 2 hàng ghế trở lên) sẽ bị phạt tiền từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng.

Cùng với đó, Nghị định 218/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 10/8/2026) quy định lộ trình đến ngày 01/01/2028, các đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng bắt buộc phải kết nối, truyền dữ liệu hợp đồng vận tải cho Cục Cảnh sát giao thông trước mỗi chuyến đi.

Siết chặt nội quy phiên tòa và quy trình đưa người vị thành niên đi cai nghiện

Trên lĩnh vực tư pháp, Thông tư 12/2026/TT-TANDTC (hiệu lực từ 1/8/2026) siết chặt nội quy phòng xử án khi cấm người tham dự tự ý mang các thiết bị truyền đưa, lưu trữ dữ liệu số có chức năng ghi hình (như điện thoại, máy tính, đồng hồ thông minh) vào phiên tòa/phiên họp nếu chưa được Thẩm phán chủ tọa cho phép; việc ghi âm, ghi hình phải tuân thủ sự điều hành của Thẩm phán.

Cũng từ ngày 1/8/2026, Pháp lệnh 03/2026/UBTVQH16 đi vào thực thi (thay thế Pháp lệnh 01/2022/UBTVQH15), quy định trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng, đồng thời bổ sung các căn cứ hoãn, miễn, tạm đình chỉ chấp hành.

Thay đổi cơ chế xử phạt vi phạm và tăng quyền hạn cho cấp xã

Đáng chú ý trong công tác quản lý đất đai, Nghị định 281/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 31/8/2026, sửa đổi Nghị định 123/2024/NĐ-CP) đưa ra nhiều điều chỉnh mang tính đột phá: Trường hợp hai vợ chồng cùng có chung quyền sử dụng đất vi phạm thì mức phạt tiền áp dụng như đối với một cá nhân; hủy bỏ hình thức tịch thu giấy tờ giả/tẩy xóa để chuyển sang áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc nộp lại; áp dụng phạt tiền từ 2 đến 3 triệu đồng với hành vi không đăng ký biến động đất đai (trừ trường hợp thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất thực hiện dự án đầu tư); đồng thời tăng mạnh thẩm quyền phạt tiền của Chủ tịch UBND cấp xã từ 5 triệu đồng lên tối đa 250 triệu đồng.

Cắt giảm thủ tục giấy tờ mua hàng miễn thuế và ưu đãi nhà đầu tư công nghệ xanh

Trong các giao dịch thương mại và hải quan, Nghị định 273/2026/NĐ-CP (áp dụng từ 21/8/2026) tạo thuận lợi lớn khi người mua hàng miễn thuế không cần xuất trình bản giấy nếu thông tin đã được kết nối từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành; đồng thời bổ sung quy định về bán hàng miễn thuế trực tuyến và quy trình tiêu hủy hàng hóa hư hỏng, hết hạn.

Bên cạnh đó, Quyết định 31/2026/QĐ-TTg (từ 14/8/2026) quy định 12 nhóm hàng hóa nhập khẩu bắt buộc phải làm thủ tục hải quan ngay tại cửa khẩu nhập; Thông tư 26/2026/TT-BCT (từ 1/8/2026) phân định rõ thẩm quyền cấp các loại C/O giữa Cục Xuất nhập khẩu và UBND cấp tỉnh; còn Nghị định 274/2026/NĐ-CP (từ 21/8/2026) dành mức ưu đãi 5% khi đánh giá hồ sơ dự thầu cho nhà đầu tư ứng dụng công nghệ cao, công nghệ xanh đối với dự án có nguy cơ tác động xấu tới môi trường.

Bỏ xét thăng hạng viên chức và sắp xếp lại bộ máy đơn vị sự nghiệp

Đối với ngành giáo dục, cùng với việc Bộ Nội vụ bãi bỏ thủ tục xét thăng hạng viên chức (theo Quyết định 874/QĐ-BNV từ ngày 22/7/2026) và việc ban hành hàng loạt văn bản điều chỉnh hoạt động trường tư thục, ứng dụng công nghệ hay liên thông đào tạo, các địa phương đang tập trung triển khai đề án tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập và hệ thống trường học theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo tinh thần chỉ đạo tại Công văn 777/TTg-TCCV.